Politika e jashtme serbe, si praktikisht çdo gjë tjetër, udhëhiqet nga një njeri: Aleksandar Vuçiç, Presidenti i Serbisë. Qeveria serbe është vetëm një vëzhgues i heshtur i marrëveshjeve diplomatike dhe marrëveshjeve të biznesit me vendet individuale. Kjo është gjithashtu arsyeja pse kjo politikë shënohet nga improvizime dhe agjenda personale e Presidentit të Serbisë.
Kësaj duhet shtuar fakti se ngjarjet gjeopolitike shikohen gjithashtu nga perspektiva e një njeriu dhe se lëvizjet e mëtejshme të Serbisë në fushën e politikës së jashtme përshtaten mbi këtë bazë. Në praktikë, kjo do të thotë që Aleksandar Vuçiç vlerëson ngjarjet botërore bazuar në parametra që i di vetëm ai dhe përpiqet t’i paraqesë veten publikut si një njeri me zgjidhje të veçanta, i cili, si një lloj profeti televiziv, parashikon se kur dhe ku do të shpërthejë lufta, kush po përgatitet për këtë apo atë lëvizje dhe kush do të jetë kundër kujt dhe me kë.
Si ilustrim i mungesës së plotë të analizës kolektive, paralajmërimi i fundit i Vuçiçit ndaj bashkëpunëtorëve të tij në Serbi, gjatë një vizite të huaj, që të mos komentojnë asgjë në fushën e politikës së jashtme derisa të kthehet, sepse ata mund të thonë diçka të gabuar dhe t’i prishin vizionet e politikës së jashtme.
Ambiciet megalomane të Vuçiçit
Nëse, pra, vetëm një njeri është i përfshirë në diplomacinë e Serbisë në kontekstin global, nuk është për t’u habitur që komentatori i politikës së jashtme Boshko Jakshiq i vlerëson arritjet e politikës së jashtme serbe si një fiasko:
“Aleksandar Vuçiç ende i përmbahet politikës së katër karrigeve të politikës së jashtme, e cila që atëherë është bërë mjaft e paqëndrueshme, veçanërisht pas luftës në Ukrainë. Nuk ka më vend për katër karrige, por Vuçiçi në ambicien e tij megalomane, mendon se është një lojtar i madh global, gjë që në fund të fundit çoi në faktin se Serbia nuk kishte asnjë aleat të besueshëm as në Lindje dhe as në Perëndim”, thekson bashkëbiseduesi i DW.
Beshiri: Përfitime modeste ekonomike
Serbia nuk ka strategji të politikës së jashtme, thotë për DW Naim Leo Beshiri, drejtor i Institutit për Çështje Evropiane, duke shtuar “si nuk është rastësi kjo”:
“Nëse nuk keni një strategji, kjo do të thotë se nuk mbështeteni në fakte të forta, të cilat thonë se Bashkimi Evropian (BE) duhet të jetë shtylla kryesore e politikës së jashtme. Kjo pastaj i lë hapësirë Aleksandar Vuçiçit, të cilin qeveria serbe nuk e kufizon fare në këtë kuptim, për të fituar nga ndërmjetësimi i huaj vetëm atë që i sjell dobi atij personalisht dhe njerëzve përreth tij që po pasurohen jashtëzakonisht shumë. Politika e jashtme krijohet sipas korrupsionit dhe përfitimit personal, dhe jo për hir të përmirësimit të jetës së qytetarëve serbë”, thotë Beshiri për DW.
Nuk ka dyshim se qeveria ka zhvilluar një fushatë intensive të politikës së jashtme në muajt e fundit, por ajo është gjithashtu e mbuluar me mister.
Përveç Presidentit Vuçiç, në fushatë mori pjesë deri diku edhe Ministria e Punëve të Jashtme, dhe si zakonisht, përveç frazave për partneritet strategjik dhe disa sipërmarrjeve të paqarta biznesi, mbeti e paqartë nëse atje u negociua ndonjë marrëveshje e rëndësishme, apo nëse u kërkuan aleatë për të luftuar protestat në Serbi. Duket se Serbia është e gatshme të bashkëpunojë me të gjithë përveç vendeve të Bashkimit Evropian, për anëtarësimin e të cilave të paktën mbron në mënyrë deklarative.
Epilogu i gjithë kësaj janë përfitime të vogla ekonomike për Serbinë, thekson Naim Leo Beshiri, “dhe kjo më së shpeshti ka të bëjë me shitjen e armëve ose ofrimin e burimeve serbe. Nëse ndiqni propagandën e qeverisë, shihni se numri i partnerëve strategjikë që ka Serbia është thjesht i pabesueshëm. Fakti që Serbia nuk ka asnjë kapitull të rëndësishëm të hapur me BE-në tregon se askush më nuk i beson Serbisë dhe se ajo nuk shihet si një partnere e besueshme. Kur marrëdhëniet me BE-në tendosen, Vuçiçi menjëherë kërkon mbështetje në Pekin, dhe BE-ja në ato momente bën disa lëshime ndaj regjimit, gjë që nuk mendoj se është një qasje e mirë ndaj BE-së”, beson Beshiri.
Çfarë duhet të kuptojë Brukseli
Bashkimi Evropian po tregon shumë tolerancë ndaj Aleksandar Vuçiçit, thekson Jakshiq, sepse sipas fjalëve të tij, “në Serbi paraqitet si qendra e një komploti kundër Serbisë, si mbështetje për një protestë ose si një projekt i dështuar. Në këtë drejtim, Vuçiç po kthehet në rrënjët e tij radikale. Shpjegimi është i thjeshtë, ai kurrë nuk foli për vlerat e demokracisë liberale mbi të cilat bazohet BE-ja. Ai kurrë nuk ishte i interesuar për këtë dhe dikush në Bruksel duhet ta kuptojë këtë”, tërheq vëmendjen Jakshiq.
Rrugët diplomatike në fushatën aktuale të politikës së jashtme të Serbisë tregojnë se kryesisht janë vendet që nuk mund të mburren me demokraci shembullore.
Aleksandar Vuçiç i ka kushtuar kaq shumë vëmendje marrëdhënieve me Azerbajxhanin, ai fluturoi për në Emiratet e Bashkuara Arabe në mes të konfliktit me Iranin, ai e shpalli Serbinë mikun më të madh të Afrikës në Evropë, dhe tekste po shfaqen gjithashtu në Britani duke lavdëruar politikën e jashtme të mençur të Vuçiçit.
Edhe në Serbi, vallëzimi me shumë karrige i Vuçiçit shihet nga mbështetësit e tij si një strategji e shkëlqyer e politikës së jashtme.
Beshiri: “Është përfitim nga lufta”
Ai mezi pret të njëjtën gjë, komenton Naim Leo Beshiri, dhe vëren “kjo është arsyeja pse Vuçiç po kërkon partnerët e tij në qeveritë autokratike. Ai nuk është parë në një vend ku ekziston sundimi i ligjit, dhe kur shfaqet, është kur praktikisht blen praninë e tij përmes disa marrëveshjeve të pafavorshme për Serbinë, si në Francë. Po kështu, në kohë lufte, ai i shet armë Izraelit ose Ukrainës.
Kjo është strategjia e dikujt që dëshiron të nxjerrë fitim, ky është përfitim nga lufta, të cilin Vuçiç e bënte në vitet 1990 dhe e bën edhe sot. Shumë nuk do ta mbyllin njërin sy ndaj kësaj, dhe kjo do t’u kushtojë qytetarëve të Serbisë”, paralajmëron drejtori i Institutit për Çështje Evropiane.
Lista e aleatëve të Vuçiçit përbëhet nga autokratë, populistë, nacionalistë dhe despotë, vëren Jakshiq. Bashkëbiseduesi ynë thotë gjithashtu se “konflikti me Iranin e ka vënë Vuçiçin në një pozitë të pakëndshëm, sepse shumë energji është investuar në marrëdhëniet me Izraelin dhe Amerikën, të cilat vuajnë nga kritikat dhe aleatët e tyre. Unë mendoj se Trump nuk mund të ndikohet përmes Izraelit, sepse Trumpit i pëlqejnë kontaktet personale. Vuçiçi flet për rritjen e marrëdhënieve me Amerikën, por ai është personalisht përgjegjës për përkeqësimin e këtyre marrëdhënieve. Tani ai është në një pozitë për t’u ulur në një stol dhe për të pritur dikë në Bruksel, Uashington dhe për të pasur mëshirë në Moskë që të riparojë marrëdhëniet me Serbinë që i prishi”, përfundon Boshko Jakshiq./DW
