Muzeu i historisë lokale në qytetin lindor të Ukrainës, Izium, ka kaluar të njëjtat vuajtje si komuniteti që e rrethon që prej nisjes së pushtimit të plotë rus, shkruan The Guardian.
Ndërtesa e shekullit XIX u godit dy herë drejtpërdrejt nga raketa gjatë luftimeve të ashpra në fillim të vitit 2022, duke mbetur pa çati dhe duke pësuar dëme nga përmbytjet. Gjatë pushtimit rus, nga marsi deri në shtator 2022, një roje ruse qëndronte në hyrje, por pushtuesit nuk e çuan koleksionin në thellësi të territoreve të kontrolluara prej tyre dhe nuk e gjetën dorëshkrimin e rrallë të ungjijve të shekullit XVIII, të cilin punonjësit e muzeut e kishin fshehur.
Sot muzeu është sërish nën kontrollin ukrainas, por ndodhet në një gjendje të brishtë dhe të rrezikuar, shumë pranë vijës së frontit. Drejtoresha, Halyna Ivanova, thotë se çatia është riparuar, por nuk ka kuptim të vendosen xhama të rinj kur raketat vazhdojnë të godasin qytetin çdo natë.
Shumica e koleksionit është evakuuar dhe dorëshkrimi i çmuar është në konservim. Për momentin, muzeu është një “muze fantazmë”: me koleksion të munguar, dyer të mbyllura për publikun dhe një komunitet të përgjysmuar nga 40 mijë banorë sa kishte para pushtimit.
Megjithatë, puna vazhdon. Stafi organizon ture të këmbësorëve në ndërtesat historike të shkatërruara të qytetit dhe ekspozita të përkohshme në dhoma të dëmtuara, shpeshherë vetëm për ushtarë lokalë dhe të ftuar.
“Po përpiqemi të ruajmë kujtimet dhe t’u tregojmë njerëzve si ishte qyteti para luftës, çfarë ndodhi dhe si duket tani,” thotë Ivanova.
Një dhomë i kushtohet figurave lokale si shkrimtari i vrarë për fëmijë Volodymyr Vakulenko, i cili fshehu ditarin e tij nën një pemë qershie para se të ekzekutohej. Një tjetër i kushtohet një zjarrfikësi të vrarë nga një bombë me thërrmija.
“Ishte fqinji im. E kam njohur gjithë jetën: e pashë kur lindi dhe e pashë kur vdiq,” thotë ajo.
Në muze janë vendosur gjithashtu objekte të mbetura nga pushtuesit: copë raketash, uniforma, ushqime ushtarake ruse dhe tekste shkollore me propagandë. Një medalje prej druri, e gdhendur nga rusët me mbishkrimin “për gjithë këtë mut”, pasqyron humorin e errët të situatës.
Në jug, në rajonin e Donetskut, edhe muzeu i kompleksit manastiror të Sviatohirsk Lavra ndodhet në pozitë të brishtë. Ky kompleks mesjetar është përdorur si strehë për të zhvendosurit dhe muzeu i tij është një nga institucionet që ruan historinë lokale mes rrezikut. Drejtoresha e mëparshme dhe familja e saj u vranë gjatë evakuimit nga një raketë, ndërsa katër murgj dhe tre punëtorë ndërtimi u vranë në sulme të tjera.
Zëvendësdrejtoresha Yaroslava Diedova tregon se sot muzeu u shërben ushtarëve me guida dhe çaste çlodhjeje. “Është e rëndësishme t’u tregojmë për çfarë po luftojnë,” thotë ajo. Objektet kryesore janë kishat dhe shpellat, të pamundura për t’u zhvendosur, kështu që muzeu mbetet aty ku është.
Në Izium, mes rrënimeve, jetesa vazhdon. Fëmijët e shkollës pozojnë për fotografi para ndërtesave të shkatërruara, dhe Ivanova thotë: “Jetojmë si më parë, vetëm se natën zbresim në bodrum.”
Ajo shton: “Ka gjithmonë mundësi që rusët të kthehen. Nëse ndodh, këtë herë do të jetë si Bakhmut: do ta fshijnë qytetin nga faqja e dheut. Detyra jonë është ta shpëtojmë qytetin në një mënyrë – nëse duhet, qoftë edhe në kujtimet e njerëzve.”
