Administrata është rutinë. Por, është keq kur Qeveria dhe qeverisja bëhen rutinë. Është shumë më keq kur liderët hyjnë brenda rutinës dhe janë të paguximshëm për vendime strategjike.
Brenda kësaj rutine burokratike ka hyrë kryeministri i Kosovës, Isa Mustafa.
Janë bërë pothuajse dy vjet e gjysmë që politika e tij po vendnumëron.
Nuk po flas për reformat rutinore të Administratës Tatimore të Kosovës.|
Po flas për një lider të munguar i cili fajëson opozitën për bllokim të politikës në Kosovë.
Ku gabon kjo politikë e kësaj mazhorance?
Opozita ka ndërtuar një strategji polemizuese, bllokuese dhe rrënuese për këtë Qeveri. Që është e natyrshme për një strategji opozitare. Por, habit fakti që kjo Qeveri nuk ka alternativë dalëse nga ngërçi politik.
Isa Mustafa kërkon që të mëshirohet nga Opozita.
Kërkon një mirëkuptim opozitar. Mirëpo, para kësaj ai duhet të kërkojë të mëshirohet nga LDK-ja dhe PDK-ja, që janë bllokueset kryesore të proceseve politike në Kosovë. Këto dy parti, thjesht, janë të pafuqishme për të bërë as edhe një hap tutje.
Isa Mustafa po del të jetë është i pafuqishmi brenda partisë së tij.
Kryeministri duket se nuk e ka forcën e liderit ta bindë partinë e tij të dalë nga kjo bllokadë.
Ai nuk është më lider.
Ai, tashmë, është vetëm një Administrator i Qeverise – sikur kjo Qeveri të ishte teknike, e jo Qeveri që ka mbi 90 vota në Parlament.
Duke qenë i tillë, edhe PDK-ja është bërë parti pa motivim politik dhe pa dëshirë që të gjejë zgjidhje nga kjo bllokadë.
Çka ka ndodhur realisht?
Pas zgjedhjeve të qershorit të vitit 2014, kishim bllokadën e gjatë të opozitës së bashkuar (VLAN) që besonte se i ka “numrat” dhe formulën për ta bërë Qeverinë Haradinaj, por nuk ia doli.
Numrat, dhe këto 2/3, e bënë koalicionin e madh falë pazarit të Hashim Thaçit me Isa Mustafën, sipas formulës: “Ti, Isë, Kryeministër – unë President, kur Atifete Jahjagës t’i përfundojë mandati”.
Ndonëse ky pazar funksionoi, Qeveria, me gjithë atë shumicë bindëse në Kuvend, nuk do të mund t’i imponojë agjendat e veta politike dhe zhvillimore.
Edhe pa numra, opozita nuk e pranoi disfatën duke politizuar skajshmërisht dy vendime-marrëveshje ndërkombëtarisht të nënshkruara të Qeverisë: Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe dhe Marrëveshjen për Demarkacion me Malin e Zi.
Opozita ndezi alarmin e tradhtisë kombëtare dhe me përdorimin e gazit lotsjellës bllokoi, ose çrregulloi, mbajtjen e seancave të Kuvendit të Kosovës, si dhe organizoi protesta, disa prej tyre tejet masive, që për qëllim e kishin dorëheqjen e Qeverisë dhe shpalljen e zgjedhjeve të parakohshme.
Por, lotsjellësi dhe retorika populliste nuk e zmbrapsën Qeverinë. Përkundrazi, kriza me kohë e kaploi Opozitën, pasi që AAK dhe Nisma nuk deshën që t’i nënshtrohen skenarëve imponues – dhe shpesh të dhunshëm – të Lëvizjes Vetëvendosje.
Kështu, e gjithë beteja e Opozitës, madje përkundër aferave komprometuese për pushtetin, siç ishte ajo e publikimit të përgjimeve “Pronto 2”, nuk pati efektet e pritura mobilizuese.
Në vend të ngërçit të përgjithshëm tani ndodhi vetëbllokada dhe defansiva e “Frontit Patriotik”, të cilit i mbetet vetëm të vetëlavdërohet se kinse e paska shpëtuar Kosovën nga lufta.
Kuptohet, ngërçi politik që ka hyrë në vitin e tretë doemos la pasoja në raportet ndërkombëtare të Kosovës, duke zvogëluar kredibilitetin e shtetit në kërkim të afirmimit dhe stabilizimit të plotë. Më e dukshmja prej këtyre pasojave ishte mosliberalizimi i vizave.
Në të vërtetë, kanë ngecur të gjitha proceset vitale për daljen e Kosovës nga gjendja e vendnumërimit.
I vetmi ngushëllim relativ ka qenë fakti se pos ngërçit të brendshëm ka pasur edhe disa zhvillime të jashtme që nuk i dramatizonin aq shumë autogolat e Kosovës. Bëhej fjalë për krizën dhe vendnumërimin e pothuajse tërë rajonit të Ballkanit, si dhe krizën e madhe të refugjatëve dhe daljen e Britanisë së Madhe nga BE-ja.
Por, tash që mjegullat janë fashitur dhe BE-ja po i rikërkon rrugët e stabilizimit dhe fuqizimit të politikave të saja, nuk ka më vend për vazhdimin e ngërçit dhe Qeveria e Kosovës duhet t’i kthehet trajtimit të punëve të mbetura.
Obligimi i parë është dialogu me Serbinë. Në nivelet teknike ai ka vazhduar, por tani kërkohet rivendosja e dialogut mes kryeministrave të të dy vendeve për jetësimin e plotë të Marrëveshjes së Brukselit të prillit 2013.
Ky proces praktikisht nuk ka alternativa të padëmshme. Kërkesat për riformatizimin e dialogut, ose ndryshimin e karakterit të tij, mendoj se nuk janë as realiste, e as të dobishme.
Qeveria e Kosovës duhet të insistojë në respektimin e plotë të marrëveshjeve të arritura deri më sot dhe plotësimin e tyre me marrëveshjet tjera që do ta rrumbullakosnin maksimalen e normalizmit të raporteve mes dy vendeve si subjekte të barabarta të së drejtës ndërkombëtare, pa e adresuar në mënyrë direkte njohjen e Kosovës nga Serbia.
Kjo çështje vetvetiu do të shtrohet gjatë bisedave për anëtarësimin e Serbisë në BE, ku njohja e Kosovës është kusht i pathënë publikisht që do ta determinojë sjelljen e Beogradit në dialogun me Kosovën.
Në bisedat me BE-në dhe në dialogun me Kosovën, Serbia nuk do të mundet më të luajë me dy karta që kushtëzojnë hezitimet dhe obstruksionet.
Por, kushti, që dialogu me Serbinë ta ketë rrjedhën e duhur është jetësimi i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe.
Pas vlerësimit kritik të Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, që taksativisht numëron pikat ku duhet pasur kujdes që ky Asociacion të mos shndërrohet në nivel të pushtetit autonom dhe potencialisht bllokues të shtetit të Kosovës, gjë që është përkrahur edhe nga faktorët ndërkombëtarë, ky projekt duhet të jetësohet, por i shoqëruar me përmbushje obligimesh që i ka Serbia për normalizimin e plotë të marrëdhënieve me Kosovën.
Çështja tjetër që duhet ta adresojë Qeveria është ajo e ratifikimit të Demarkacionit me Malin e Zi, të cilin Podgorica tashmë e ka kryer si proces, kurse në Kuvendin e Kosovës është krijuar përshtypja se Qeveria nuk i ka numrat për ratifikim.
Dy shtete sovrane gjithnjë mund të bisedojnë për korrigjimet e arsyeshme të kufirit që i ndan, por fjala “korrigjim” nënkupton një proces krejt tjetër.
Për një skenar të tillë do të duhej të ekzistonte edhe pajtimi publik i Qeverisë së Malit të Zi, ndonëse edhe atje aktualisht mund të ketë pengesa nga Opozita me motive të kundërta nga Opozita e Kosovës.
Megjithatë, proceset janë të ndërlikuara dhe Qeveria nuk e ka rrugën e hapur për suksese përkundër përkrahjes së bashkësisë ndërkombëtare rreth çështjeve më të ndjeshme dhe mund të dështojë edhe te Ratifikimi i Demarkacionit dhe në Dialogun me Serbinë nëse Asociacioni bëhet pazar i papërballueshëm.
Në këtë rast ndoshta do të bëhet e paevitueshme shpallja e zgjedhjeve të reja.
Zgjedhjet do të mund ta sqaronin çështjen e legjitimitetit dhe të numrave, duke eliminuar pretendimet përmbysëse dhe populliste pa mbështetjen e elektoratit.
Për shpërndarjen e votës ende nuk ka indikacione të sigurta dhe mund të ndodh që, me disa ndryshime të vogla, skena politike të mbetet e ndarë ashtu siç ka qenë edhe në vitin 2014.
Zgjedhjet, nëse tregohen të paevitueshme, por jo nga imponimet dhe kërcënimet e dhunshme – mbase është mirë të ndodhin pas fillimit të proceseve të Gjykatës Speciale, kur do të dihej se cili prej liderëve e ka kredibilitetin e plotë për të garuar për pushtet, dhe cilët do të jenë nën hetime dhe të gjykuar.
