Një nga cisternat më të mëdha të naftës në botë, “Rong Lin Wan”, me gjatësi 250 metra, po lundron aktualisht përgjatë brigjeve të Afrikës Perëndimore. Kur të mbërrijë në portin e Roterdamit në Holandë, pasditen e 9 prillit, ajo pritet të jetë anija e fundit e mbushur me karburant për avionë që largohet nga Gjiri Persik me destinacion Evropën.
Anija u nis më 26 shkurt nga Mina Al Ahmadi (Kuvajt), fillimisht drejt Maltës, dhe arriti të kalojë Ngushticën e Hormuzit pak para se ajo të bllokohej nga Irani. Pas saj, nuk pritet më asnjë furnizim me karburant aviacioni nga Lindja e Mesme drejt Evropës.
Rreziku i mungesës së karburantit
Ky zhvillim ka ngritur shqetësime serioze në industrinë ajrore evropiane. Sipas drejtuesve të linjave ajrore, nga fundi i prillit ose fillimi i majit, Evropa mund të përballet me një përgjysmim të sasisë së karburantit të disponueshëm.
Përpjekjet për të përdorur rezervat strategjike dhe për të shtyrë mirëmbajtjen e rafinerive mund të shtyjnë krizën për disa javë, por nuk konsiderohen zgjidhje afatgjata.
Pasojat e konfliktit në Lindjen e Mesme
Një nga efektet më të mëdha të konfliktit mes SHBA/Izraelit dhe Iranit po reflektohet në transportin ajror. Edhe pse Evropa nuk importon sasi të mëdha nafte bruto nga Gjiri Persik, rreth gjysma e karburantit për avionë në aeroportet evropiane vjen nga rafineritë pranë Ngushticës së Hormuzit. India është një tjetër furnizues i rëndësishëm, por për shkak të krizës që po godet Azinë Juglindore, cisternat po devijojnë drejt tregjeve lindore, ku fitimet janë më të larta.
Hendeku mes prodhimit dhe kërkesës
Furnizimet nga SHBA dhe Afrika Perëndimore nuk mjaftojnë për të mbuluar kërkesën. Të dhënat tregojnë se shumë vende evropiane varen ndjeshëm nga importet. Për shembull, Italia prodhon rreth 674 mijë fuçi karburant në ditë, por konsumon pothuajse dyfishin. Polonia importon rreth 97% të nevojave të saj, Greqia 82%, ndërsa Spanja dhe Portugalia rreth 70%.
Një krizë e paralajmëruar
Ekspertët theksojnë se kjo situatë nuk është e papritur. Në vitet e fundit, Evropa ka përjetuar rënie të prodhimit vendas për shkak të mbylljes së rafinerive dhe uljes së fitueshmërisë së karburantit për avionë.
Gjithashtu, politikat mjedisore që favorizojnë biokarburantet, ende të pamjaftueshme dhe shumë më të kushtueshme si dhe sanksionet ndaj Rusisë kanë kufizuar më tej furnizimin.
Rënia e importeve dhe rezervave
Sipas kompanive analitike, importet e karburantit për avionë në Evropë kanë rënë ndjeshëm, duke arritur në nivelet më të ulëta që nga viti 2022. Ndërkohë, rezervat në qendrat kryesore të shpërndarjes si zona Amsterdam–Roterdam–Antverpë janë tashmë nën mesataren sezonale.
Tregu në tension
Zëvendësimi i këtyre furnizimeve pritet të jetë shumë i vështirë. Furnizues alternativë si Koreja e Jugut dhe Kina po vendosin kufizime eksporti për të mbrojtur tregjet e tyre të brendshme. Kjo ka sjellë luhatje të forta në tregjet ndërkombëtare dhe ka nxitur devijimin e anijeve drejt rajoneve më fitimprurëse.
Skenarët për industrinë ajrore
Linjat ajrore janë duke përgatitur plane emergjente në rast mungese të karburantit. Nëse situata vazhdon, mund të shihen qindra avionë të ndalur dhe mijëra fluturime të anuluara. Disa kompani tashmë po parashikojnë reduktimin e flotës operative.
Rritja e çmimeve
Përveç mungesës, rritja e çmimeve është një tjetër problem madhor. Çmimi i karburantit për avionë është dyfishuar brenda pak javësh, ndërsa kostot e përpunimit janë rritur edhe më shumë, duke rënduar mbi kompanitë ajrore.
Rreziku për sezonin veror
Shqetësimi kryesor lidhet me muajt e verës, kur kërkesa për udhëtime arrin kulmin. Nëse situata nuk përmirësohet, linjat ajrore mund të detyrohen të reduktojnë fluturimet, sidomos drejt destinacioneve turistike dhe ishujve, që janë më të vështirë për t’u furnizuar.
Perspektiva dhe qëndrimi i industrisë
Disa drejtues të industrisë mbeten të kujdesshëm optimistë. Nëse konflikti përfundon dhe Ngushtica e Hormuzit rihapet brenda prillit, furnizimet mund të stabilizohen. Në të kundërt, ekziston rreziku që një pjesë e konsiderueshme e furnizimeve të vihet në rrezik gjatë muajve maj–qershor.
Ndërkohë, aeroportet evropiane raportojnë se aktualisht shumica e tyre kanë nivele normale ose mbi mesataren të rezervave, duke përjashtuar për momentin një krizë të menjëhershme. Megjithatë, ekspertët kërkojnë kujdes dhe një vlerësim të plotë të kapaciteteve prodhuese dhe të përpunimit për të përballuar muajt në vijim.
