Kanadaja dhe BE, modelet e bashkëpunimit dhe anëtarësimi i asociuar në Union

Bashkimi Evropian dhe Kanadaja po shfaqin një afrim të ri politik dhe ekonomik, ndërsa Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka hedhur idenë që Kanadaja të bëhet anëtarja e parë e asociuar e Bashkimit Evropian.

Von der Leyen deklaroi se Kanadaja dhe BE-ja “e shohin botën përmes të njëjtës lente”, duke iu referuar vlerave të përbashkëta dhe angazhimit për demokracinë, sundimin e ligjit dhe mbrojtjen e të drejtave dhe lirive individuale.

Edhe kryeministri kanadez Mark Carney e cilësoi këtë afërsi si të bazuar në vlera të përbashkëta.

Ideja për një anëtarësim të asociuar vjen në një periudhë kur BE-ja dhe Kanadaja po kërkojnë mënyra të reja për të forcuar bashkëpunimin, përfshirë përballimin e pasigurive ekonomike dhe tarifave tregtare të vendosura nga administrata amerikane.

Megjithatë, koncepti i “anëtarësimit të asociuar” nuk ekziston aktualisht si një status formal në Bashkimin Evropian. Për këtë arsye, mbetet e paqartë se çfarë të drejtash dhe detyrimesh do të përfshinte një marrëdhënie e tillë.

BE-ja ka disa forma bashkëpunimi të ngushtë me shtete që nuk janë anëtare të saj.

Norvegjia, Islanda dhe Lihtenshtejni, përmes lidhjeve të tyre me Zonën Ekonomike Evropiane dhe EFTA-n, kanë akses të gjerë në tregun e brendshëm të BE-së dhe zbatojnë një pjesë të konsiderueshme të rregullave evropiane. Megjithatë, ato nuk marrin pjesë drejtpërdrejt në vendimmarrjen e institucioneve të BE-së dhe nuk janë pjesë e bashkimit doganor.

Një tjetër model është ai i Zvicrës, e cila ka ndërtuar marrëdhënie me BE-në përmes më shumë se 120 marrëveshjeve dypalëshe në fusha si tregtia, transporti, siguria dhe arsimi. Zvicra është pjesë e zonës Shengen, por nuk ka të drejtë vote në institucionet e BE-së.

Edhe Mbretëria e Bashkuar ka një marrëdhënie të veçantë me BE-në pas Brexit-it. Londra ka një marrëveshje tregtare dhe bashkëpunimi me bllokun, por nuk është më pjesë e tregut të përbashkët apo bashkimit doganor dhe nuk ka më lëvizje të lirë të njerëzve me vendet e BE-së.

Ndërkohë, vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Shqipërinë, Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut, Serbinë dhe Bosnjë e Hercegovinën, kanë marrëdhënie me BE-në përmes Procesit të Stabilizim-Asociimit, i cili synon përgatitjen e tyre për anëtarësim të ardhshëm.

Propozimi për Kanadanë, nëse do të konkretizohej, do të kërkonte përcaktimin e një modeli të ri institucional, pasi aktualisht nuk ekziston një status i tillë formal brenda strukturës së Bashkimit Evropian.