Shqipëria ndodhet në një udhëkryq të ri politik dhe social, të shenjuar nga një seri protestash që kanë ndezur debatin publik mbi të ardhmen e vendit, qendrueshmërinë e opozitës dhe vizionin e qeverisë. Në ditën e gjashtëmbëdhjetë të protestave në kryeqytet, qytetarët, analistët dhe ekspertët e politikës po përpiqen të deshifrojnë nëse kjo lëvizje do të sjellë një thyerje të vërtetë shoqërore apo do të shuhet gradualisht pa lënë gjurmë të qëndrueshme.
Eksperti dhe politikani Bardh Kadilli ofron një analizë të detajuar të kësaj situate, duke e parë atë si një nga zhvillimet më të shëndetshme, por njëkohësisht më të rrezikuara të tranzicionit të tejzgjatur shqiptar.
Protesta, nga vetë përkufizimi i saj, nuk zgjidh problemet drejtpërdrejt, por shërben si një kambanë alarmi që zgjon një shoqëri të përgjumur. Sipas Kadillit, kjo lëvizje qytetare është një akt i domosdoshëm i shpalljes së realitetit si të papranueshëm. Shoqëria shqiptare, e cila pas vitit 2021 dhe futjes së Partisë Demokratike në një spirale të thellë krizash, ka përjetuar një çbalancim dramatik. Kur opozita humbet qartësinë dhe mbështetjen e saj, demokracia mbetet e paralizuar, duke krijuar një vakum masiv. Në këtë boshllëk lindin nisma të reja, shpesh në formën e partive të vogla, të cilat, për fat të keq, tentojnë të jenë thjesht kopje të zbehta të establishmentit aktual. Protesta e sotme në Tiranë shquhet për natyrën e saj thellësisht pluraliste dhe kaotike. Pjesëmarrësit vijnë nga spektre të ndryshme sociale dhe politike, shpesh me axhenda krejtësisht të kundërta. Megjithatë, pikërisht ky kaos përfaqëson një zgjim organik të atij segmenti të shoqërisë, njohur si ‘zona gri’, e cila përballet me dëshpërim me një realitet pa opsione të qarta politike.
Pavarësisht rëndësisë së saj si një mjet për thyerjen e status quo-së, protesta përballet me një rrezik thelbësor: rrëmbimin nga axhenda radikale. Analiza thekson praninë e dy rrymave të rrezikshme që po përpiqen të dominojnë narrativën e kësaj lëvizjeje. Nga njëra anë, evidentohet një segment neomarksist, i cili mbart parulla thellësisht antikapitaliste dhe shpesh antiperëndimore. Nga ana tjetër, vërehet një prani e vogël, por e strukturuar e islamit politik, një fenomen që e bën veten të pranueshëm në sytë e publikut duke shfrytëzuar zemërimin popullor. Këto grupe kanë një interes strategjik për të mbajtur protestën gjallë pa formuluar asnjë alternativë konkrete qeverisëse. Qëllimi i tyre nuk është prezantimi i një programi ekonomik apo social që do t’i nënshtrohej shqyrtimit publik, por ruajtja e një klime tensioni dhe urrejtjeje derisa të vijë momenti i zgjedhjeve. Duke operuar në këtë mënyrë, ata evitojnë llogaridhënien dhe shpresojnë të kapitalizojnë votën e dëshpërimit.
Në këtë peizazh kompleks, rikthimi dhe ndërhyrja e Sali Berishës në protestë ka një shpjegim tërësisht taktik dhe mbijetesë. Për shumë vëzhgues, përfshirja e Berishës mund të duket si një orvatje për të marrë kontrollin e një lëvizjeje qytetare. Megjithatë, analisti argumenton se Berisha po ndërmerr të vetmen lëvizje logjike për të mbrojtur territorin politik të Partisë Demokratike. Nëse kjo protestë do të lejohej të operonte pa praninë e PD-së, rrymat e reja dhe axhendat radikale do të zmadhoheshin pikërisht në kurriz të opozitës tradicionale. Berisha, me instinktin e tij të mprehtë politik, siguron që partia e tij të mbetet lojtari kryesor në spektrin opozitar, pavarësisht faktit se ai vetë nuk mund të jetë më një alternativë e së ardhmes. Koha e tij ka kaluar, dhe pamundësia për të tërhequr votues të rinj reflektohet në rënien e vazhdueshme të numrave të PD-së. Partia, e ngjashme me një ekip të mbërthyer në taktikat e së shkuarës, mbetet e paaftë për të gjeneruar një vizion të ri pa largimin e liderit të saj historik.
Nga ana tjetër e spektrit politik, Edi Rama, si kryeministër i vendit, po e shfrytëzon këtë moment për të galvanizuar radhët e veta. I vetëdijshëm se pushteti i tij ka gjeneruar lodhje pas më shumë se një dekade në qeverisje, Rama e përdor praninë e Berishës në protesta si një gogol për të trembur votuesit socialistë dhe për t’i mbajtur ata të bashkuar. Megjithatë, qeverisja e Ramës vuan nga një mungesë e theksuar e thelbit ekonomik. Politikat e tij karakterizohen nga ajo që mund të quhet ‘estetizimi i politikës’ — një fokus i tepruar në fasada, sheshe dhe rregullime urbane, duke lënë pas dore sektorët prodhues të ekonomisë. Pas trembëdhjetë vitesh në pushtet, qeveria e tij ka dështuar të rrisë prodhimin bujqësor ose të ofrojë mbështetje thelbësore për biznesin. Ndërkohë që vende me kushte gjeografike shumë herë më të vështira, si Izraeli, arrijnë të eksportojnë produkte bujqësore, Shqipëria, me një sipërfaqe dhe klimë të favorshme, mbetet e varur nga importet rajonale edhe për të furnizuar industrinë e saj turistike në rritje. Ky kontrast zbulon një qeverisje që funksionon jashtë realitetit prodhues, e izoluar në një rreth të ngushtë pushtetarësh pa eksperiencë reale politike apo ekonomike.
Problemi thelbësor në Shqipëri tejkalon individët si Rama apo Berisha; ai lidhet ngushtë me një mungesë të plotë të strukturave të pavarura shoqërore dhe një mentalitet thellësisht të ndikuar nga e kaluara komuniste. Populli shqiptar vuan ende nga një ndjenjë toksike egalitarizmi (barazitizmi), ku ngritja e figurave të reja shihet me dyshim dhe zili, e shoqëruar shpesh nga gjuha e urrejtjes. Në mungesë të shoqatave profesionale, sindikatave të pavarura dhe grupeve të mirëfillta të interesit, çdo përpjekje për t’u organizuar kthehet në një levë politike ose asgjësohet. Për aq kohë sa vendi refuzon të krijojë struktura sociale të pavarura nga politika, dhe për aq kohë sa udhëheqësit aktualë refuzojnë të hapin rrugën për alternativa të mirëfillta, zhvillimi i vendit do të mbetet peng i ciklit të vazhdueshëm të revoltave pa platformë dhe i qeverive pa llogaridhënie.
dritare.net
