Nga Alban Daci
Në epikën homerike, Odiseu nuk luftonte thjesht me përbindëshat detarë apo zemërimin e perëndive; ai luftonte me kohën, me humbjen e identitetit dhe me dëshirën e pashuar për të rikthyer një rend që po tretej. Sot, nëse vështrojmë peizazhin politik dhe social shqiptar, figura e një lideri shqiptar që aspiron të lërë gjurmë të mirëfillta – jo thjesht të mbijetojë në pushtet – ngjan frikshëm me këtë udhëtim të mundimshëm drejt Itakës. Por, ndryshe nga Odiseu, “Itaka” e liderit shqiptar të sotëm nuk është një ishull në det, por një shtet ligjor, një shoqëri me integritet dhe një ekonomi që shërben për qytetarin.
Problemi qëndron te fakti se “deti” ku ai lundron është i minuar nga një sistem i konsoliduar, i cili është ndërtuar për të mbrojtur vetveten, jo për të prodhuar ndryshim.
Sistemi i konsoliduar që nga vitet ’90 nuk është thjesht një aparat burokratik. Ai është një rrjetë e ndërthurur interesash klienteliste, ku pushteti, ekonomia dhe media shpesh shkrihen në një trup të vetëm. Ky sistem funksionon si një “Siklop” modern: është i fuqishëm, me sy të kufizuar ndaj interesit publik, dhe ka një aftësi të frikshme për të “gëlltitur” çdo individ që përpiqet t’i sfidojë rregullat e tij të pashkruara.
Për një lider shqiptar që kërkon të lërë gjurmë, sfidat janë të shumëfishta dhe të mbjella kudo në rrugëtimin e tij. Ekziston inercia e së shkuarës, e cila ndëshkon ashpër meritokracinë dhe ngre mure për këdo që kërkon të ndryshojë status quo-në.
Ekzistojnë gjithashtu “sirenat” e komoditetit, të cilat i pëshpëritin liderit se rruga më e thjeshtë është ajo e kompromisit, e qetësisë dhe e “bashkëjetesës” me defektet e sistemit për të siguruar mbijetesën politike. Për më tepër, lideri duhet të përballet me cinizmin e një shoqërie të fragmentuar, e cila pas dekadash zhgënjimesh, e ka të vështirë të besojë se ndryshimi është i mundshëm.
Ndryshimi që kërkojnë shqiptarët sot nuk ka nevojë për heronj mitikë, por për liderë që pranojnë se “gjurma” nuk është një statujë në shesh apo një emër në historinë e shkruar, por një standard i ri i sjelljes publike. Sfida e liderit shqiptar është të mos shndërrohet në atë që lufton.
Odiseu u kthye në shtëpi pas dy dekadash, por lideri shqiptar nuk ka luksin e kohës homerike; ai duhet ta ndërtojë Itakën brenda detit të trazuar. Kjo kërkon thyerjen e modelit të “Liderit-Mbret”, i cili e sheh veten si burimin e vetëm të së vërtetës dhe zotëruesin e të gjitha pushteteve.
Një lider që dëshiron të lërë gjurmë duhet të ketë kurajën për të ndërtuar institucione që janë më të forta se personaliteti i tij, duke pranuar se pushteti është një mjet i përkohshëm, jo një pronë e trashëguar.
Gjithashtu, kërkohet një guxim i rrallë për të pranuar “dështime” të ndershme. Në një sistem ku çdo gabim shndërrohet në municion për baltosje, liderët priren të zgjedhin rrugët më të sigurta, duke u bërë kështu pjesë e sistemit. Por ndryshimi kërkon sakrificë: sakrifikimin e popullaritetit të menjëhershëm, apo edhe të pozicionit politik, për hir të vendosjes së një themeli të shëndetshëm ligjor dhe etik. Është një lojë shahu ku lideri duhet të sakrifikojë pjesët e tij më të forta për të shpëtuar mbretëreshën, e cila në këtë rast është e ardhmja e vendit.
Udhëtimi drejt një shteti normal është ndoshta sfida më e madhe pas rënies së regjimit komunist. Sistemi i konsoliduar nuk do të dorëzohet lehtë; ai do të përpiqet ta inkuadrojë liderin në format e tij, ose ta përjashtojë atë përmes linçimit mediatik dhe politik.
Megjithatë, siç tregon Odisea, fundi i udhëtimit nuk varet vetëm nga fati apo nga pengesat e jashtme, por nga këmbëngulja stoike për të mos e harruar objektivin kryesor.
Lideri shqiptar që lë gjurmë sot nuk është ai që pushton Itakën me forcë, por ai që e bën atë një vend ku qytetari mund të jetojë me dinjitet, pa frikë dhe me mundësi të barabarta.
Pyetja e madhe mbetet: A do të ketë lideri shqiptar durimin e Odiseut, apo do të dorëzohet para “këngës së sirenave” të sistemit, duke u bërë thjesht një tjetër emër në listën e gjatë të atyre që kaluan, por nuk lanë asnjë gjurmë? Koha, si gjithmonë, do të jetë gjykatësi i vetëm i këtij udhëtimi të vështirë.
