Islanda ka votuar kundër rihapjes së negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Në referendumin e zhvilluar të shtunën, 52.54 për qind e votuesve zgjodhën “Jo”, ndërsa 47.46 për qind votuan “Po”, me një diferencë prej rreth pesë pikësh.
Rezultati përfundimtar u bë i qartë gjatë orëve të para të së dielës, pas përfundimit të numërimit në të gjithë vendin. Sipas të dhënave të raportuara nga transmetuesi publik islandez RÚV, “Jo”-ja mori 99.037 vota, ndërsa “Po”-ja 89.459 vota. Rreth 1.200 fletë votimi u shpallën të bardha ose të pavlefshme.
Referendumi nuk vendoste drejtpërdrejt nëse Islanda do të bëhej pjesë e Bashkimit Evropian. Pyetja ishte nëse vendi duhej të rifillonte negociatat për anëtarësim me Brukselin. Në rast të një përgjigjeje pozitive, negociatat do të hapeshin dhe më pas islandezët do të kishin mundësi të votonin përsëri për marrëveshjen përfundimtare.
Kështu, rezultati i referendumit përbën një refuzim të vetë idesë për rikthimin në tryezën e negociatave, të cilat nisën në vitin 2009 pas krizës së rëndë financiare që goditi sistemin bankar islandez dhe u pezulluan në vitin 2013. Rezultati ishte veçanërisht i theksuar në veriperëndim të Islandës, një zonë e lidhur ngushtë me industrinë e peshkimit. Atje, 62.87 për qind e votuesve kundërshtuan rihapjen e negociatave. Në kryeqytetin Reykjavik, në të kundërt, mbështetja për “Po”-në ishte më e madhe.
Peshkimi ishte një nga çështjet kryesore të fushatës. Industria e peshkimit ka një peshë të rëndësishme në ekonominë islandeze dhe kundërshtarët e anëtarësimit kanë frikë se rregullat e Bashkimit Evropian do të kufizonin kontrollin e vendit mbi burimet e tij detare dhe do të impononin kuota e rregulla që do të prekeshin drejtpërdrejt nga Brukseli.
Në anën tjetër, mbështetësit e negociatave argumentuan se Islanda duhet të paktën të dëgjojë propozimet e Bashkimit Evropian përpara se të marrë një vendim përfundimtar. Ata vunë në dukje gjithashtu problemet ekonomike që lidhen me koronën islandeze, një monedhë e vogël dhe e ekspozuar ndaj luhatjeve të forta. Përkrahësit e anëtarësimit shpresojnë se adoptimi eventual i euros do të sillte më shumë stabilitet monetar.
Qeveria e drejtuar nga socialdemokratja Kristrún Frostadóttir kishte mbështetur procesin dhe kishte planifikuar një referendum për këtë çështje. Debati për Evropën u rikthye në një moment kur siguria në Arktik është bërë gjithnjë e më e rëndësishme. Pozita gjeografike e Islandës, pranë Groenlandës dhe në Atlantikun e Veriut, e bën vendin strategjik në një periudhë kur interesat e Rusisë, Kinës dhe Shteteve të Bashkuara në rajonin e Arktikut janë rritur.
Edhe pas referendumit, Islanda mbetet e lidhur ngushtë me Evropën. Vendi është pjesë e Zonës Ekonomike Evropiane dhe e zonës Schengen, duke zbatuar tashmë një numër të madh rregullash evropiane, pa qenë anëtar i BE-së.
Megjithatë, për shumë islandezë çështja kryesore mbetet sovraniteti. Kundërshtarët e anëtarësimit argumentojnë se një vend i vogël si Islanda duhet të ruajë kontrollin mbi burimet e tij natyrore, veçanërisht peshkimin, si dhe të drejtën për të përcaktuar vetë politikat e tij ekonomike dhe monetare.
Fitorja e “Jo”-së është gjithashtu një goditje politike për qeverinë aktuale, e cila kishte mbështetur rikthimin e negociatave me Bashkimin Evropian. Tani pritet një debat i ri politik mbi të ardhmen e marrëdhënieve të Islandës me BE-në dhe mbi stabilitetin e koalicionit qeverisës.
Vota e islandezëve tregon se, pavarësisht lidhjeve të forta ekonomike dhe politike me Evropën, një pjesë e madhe e shoqërisë vazhdon ta vlerësojë mbi të gjitha pavarësinë kombëtare.
Me 52.54 për qind kundër, Islanda ka zgjedhur për momentin të mos rikthehet në negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
