Irani mund të lejojë që anijet të lundrojnë lirshëm në anën omaneze të Ngushticës së Hormuzit pa rrezik sulmi, sipas propozimeve që i ka paraqitur në bisedimet me SHBA-në, me kusht që të arrihet një marrëveshje për të shmangur rifillimin e konfliktit, tha një burim i informuar nga Teherani.
Propozimi duket më shumë si një gjest sesa një hap që, në vetvete, do të sillte një zgjidhje të menjëhershme për qindra anije që presin të kalojnë nëpër këtë rrugë ujore kyçe, e cila përpunon rreth 20% të rrjedhës globale të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm. Burimi, i cili kërkoi të mbetet anonim për shkak të ndjeshmërisë së çështjes, tha se Irani mund të jetë i gatshëm të lejojë anijet të përdorin anën tjetër të ngushticës në ujërat e Omanit pa asnjë pengesë nga Teherani.
“Ne mirëpresim çdo hap që lejon kalimin e sigurt të anijeve nëpër skemën e vendosur të ndarjes së trafikut,” tha një zëdhënës i Organizatës Ndërkombëtare Detare (IMO), agjencia e OKB-së për transportin detar.
Propozimi shënon hapin e parë të dukshëm nga Teherani për t’u tërhequr nga idetë më konfrontuese të hedhura javët e fundit, të cilat përfshinin vendosjen e tarifave për kalimin e anijeve në këtë rrugë ndërkombëtare ujore dhe pretendimin e sovranitetit mbi ngushticën. Të dyja këto opsione konsiderohen nga industria globale e transportit detar si shkelje e konventave detare.
Lufta SHBA-Izrael kundër Iranit ka shkaktuar ndërprerjen më të madhe ndonjëherë të furnizimeve globale me naftë dhe gaz për shkak të ndërhyrjes së Iranit në trafikun përmes ngushticës. Qindra cisterna dhe anije të tjera, së bashku me 20,000 detarë, kanë mbetur të bllokuar brenda Gjirit që nga fillimi i luftës më 28 shkurt. Një armëpushim dyjavor hyri në fuqi më 8 prill dhe Presidenti amerikan Donald Trump tha të mërkurën se lufta është afër përfundimit, por kontrolli i ngushticës mbetet një çështje kyçe.
Burimi nuk specifikoi nëse Irani do të pranonte të pastronte ndonjë minë që mund të ketë vendosur në anën omaneze të ngushticës apo nëse të gjitha anijet, përfshirë ato të lidhura me Izraelin, do të lejohen të kalojnë.
Megjithatë, burimi shtoi se propozimi varet nga fakti nëse Uashingtoni është i gatshëm të përmbushë kërkesat e Teheranit, një kusht thelbësor për çdo përparim të mundshëm lidhur me ngushticën. Një zyrtar iranian tha veçmas se propozimi nënkupton që Irani do të ruajë kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit brenda ujërave të tij territoriale, ndërsa nuk do të ndërhyjë në anën e Omanit, si një shenjë vullneti të mirë për t’i dhënë fund luftës, duke pritur fleksibilitet të ngjashëm nga SHBA.
Shtëpia e Bardhë dhe Ministria e Jashtme e Iranit nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.
Një burim perëndimor i sigurisë tha se propozimi për të lejuar kalimin e anijeve nëpër ujërat omaneze pa pengesa ka qenë në përgatitje, megjithëse nuk është e qartë nëse ka pasur ndonjë përgjigje nga SHBA.
Propozimi i Iranit do të ishte hapi i parë drejt rikthimit të status quo-së për kalimin nëpër ngushticë, e cila ka qenë në fuqi për dekada, pavarësisht konfiskimeve periodike të anijeve nga Irani.
E ashtuquajtura skemë me dy drejtime e ndarjes së trafikut, e miratuar nga agjencia detare e OKB-së në vitin 1968 me marrëveshjen e vendeve të rajonit, krijoi sistemin aktual të lundrimit që ndan korridoret e lëvizjes nëpër ujërat iraniane dhe ato omaneze. Ngushtica, një rrip ujor vetëm 34 km i gjerë midis Iranit dhe Omanit, shërben si rrugë kalimi nga Gjiri në Oqeanin Indian dhe është një arterie kryesore për furnizimet energjetike nga Lindja e Mesme, si dhe për mallra të tjera jetike, përfshirë plehrat kimike.
Vendet anëtare të IMO-së, të mbledhura këtë javë, hodhën poshtë idenë e vendosjes së një tarife nga Irani për anijet që përdorin ngushticën, duke thënë se kjo do të “krijonte një precedent të rrezikshëm”.
SHBA vendosi një bllokadë ndaj anijeve të naftës që largohen nga portet iraniane të hënën dhe trafiku më i gjerë detar ka mbetur i kufizuar që nga 28 shkurti.
