Shqipëria dhe Mali i Zi mund të emërojnë një komisioner në Bruksel edhe përpara se të bëhen zyrtarisht vende anëtare të Bashkimit Europian.
Kjo është një nga idetë që po shqyrton Komisioni Europian në kuadër të strategjisë së re të zgjerimit, sipas një raportimi ekskluziv të “The Rapporteur”, që bazohet në dokumente të brendshme të institucionit.
Sipas raportimit, propozimi synon t’u japë vendeve kandidate një rol më të madh gjatë periudhës mes nënshkrimit të traktatit të anëtarësimit dhe ratifikimit të tij nga të 27 shtetet anëtare të BE-së, një proces që mund të zgjasë me vite.
Dokumentet e cituara nga The Rapporteur parashikojnë që shteti kandidat të ketë mundësinë të emërojë një komisioner, i cili do të marrë pjesë në mbledhjet e Kolegjit të Komisionerëve dhe do të kontribuojë në diskutimet për legjislacionin europian, ndërsa do të ruhen autonomia dhe përgjegjësia kolegjiale e Komisionit.
Nëse miratohet, kjo do të ishte hera e parë që një vend kandidat do të kishte një komisioner në Bruksel para anëtarësimit të plotë në Bashkimin Europian.
Raportimi thekson gjithashtu se Komisioni po shqyrton mundësinë që, pas përfundimit të negociatave të anëtarësimit, vendet kandidate të dërgojnë edhe vëzhgues në Këshillin Europian, ku mblidhen liderët e vendeve anëtare.
Sipas dokumenteve, vendet kandidate do të përfshiheshin gradualisht edhe në një sërë programesh të BE-së, përfshirë Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA), programin kërkimor Horizon, tregun e emetimeve, shërbimet dixhitale publike, nismat për sigurinë kibernetike dhe projektet strategjike europiane në teknologji dhe energji.
Raportimi vjen një ditë pasi presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, vizitoi Tiranën ku gjatë një konference të përbashkët me kryeministrin Edi Rama, bëri të ditur se më 6 tetor Komisioni Europian do të prezantojë rishikimin e politikës së zgjerimit., Në fjalën e saj von der Leyen theksoi se BE-ja po përgatitet për pranimin e anëtarëve të rinj duke hartuar “udhërrëfyes” për vendet që kanë bërë përparimin më të madh, mes tyre edhe Shqipëria, për të përcaktuar hapat dhe afatet drejt anëtarësimit.
Artikulli i plotë i “The Rapporteur”:
Vende si Mali i Zi dhe Shqipëria mund të dërgojnë një komisioner në Bruksel përpara se të anëtarësohen zyrtarisht në BE, sipas planeve të reja që po shqyrtohen nga Komisioni Evropian.
Zyrtarë të lartë të BE-së po shqyrtojnë mundësinë e rritjes së nivelit të përfshirjes së vendeve të reja anëtare gjatë fazës përfundimtare të rrugëtimit të tyre drejt anëtarësimit në bllok, sipas dokumenteve në draft të siguruara nga Rapporteur.
Ideja do t’u ofronte vendeve kandidate një përfshirje më të madhe pasi të kenë nënshkruar traktatin e anëtarësimit, por përpara se të 27 vendet anëtare të BE-së të përfundojnë ratifikimin kombëtar – një proces që mund të zgjasë me vite.
“Me ndryshimin e klimës politike në të gjithë Evropën, është krejtësisht e arsyeshme të presim që kjo periudhë të jetë më e gjatë”, tha Steven Blockmans, zëvendësdrejtor i Qendrës Ndërkombëtare për Mbrojtjen dhe Sigurinë në Talin.
“I gjithë qëllimi është zgjatja e kësaj periudhe, e cila në raundet e mëparshme të zgjerimit ishte relativisht e shkurtër.”
Dokumentet sugjerojnë se komisioneri i ri do të mund të merrte pjesë që në atë fazë në mbledhjet e Kolegjit të Komisionerëve dhe të kontribuonte në hartimin e legjislacionit të BE-së, një e drejtë që deri tani u është rezervuar zyrtarëve nga shtetet anëtare.
“Komisioni konsideron se është e përshtatshme të shqyrtohet nëse një shtet në proces anëtarësimi mund të caktojë gjithashtu një Komisioner gjatë kësaj periudhe”, thuhet në një dokument të brendshëm të Komisionit.
“Një komisioner i tillë mund të marrë pjesë në punën e Kolegjit për çështjet përkatëse, duke ruajtur plotësisht autonominë, karakterin kolegjial dhe përgjegjësinë kolektive të Kolegjit”, thuhet në dokument.
Emërimi i një komisioneri që do të merrte detyrën në ndërtesën Berlaymont, përpara se vendi i tij të anëtarësohej zyrtarisht në BE, do të ishte një risi historike.
Ashtu si në raundet e mëparshme të zgjerimit, pasi një vend kandidat të ketë nënshkruar traktatin e anëtarësimit, ai do të mund të dërgonte gjithashtu vëzhgues në Parlamentin Evropian.
Komisioni po shqyrton gjithashtu mundësinë që vendeve kandidate t’u jepet një nivel i caktuar përfshirjeje institucionale në një fazë edhe më të hershme, pasi negociatat e anëtarësimit të kenë përfunduar zyrtarisht.
Në këtë fazë, vendet mund të dërgonin vëzhgues – potencialisht edhe drejtuesit e tyre kombëtarë – në institucionin më të lartë të vendimmarrjes politike të BE-së, Këshillin Evropian.
Përshpejtimi i “integrimit gradual”
Ursula von der Leyen nisi të mërkurën një tur në Ballkanin Perëndimor në Tiranë, ndërsa Komisioni po përgatit një ofertë më të gjerë për t’i afruar vendet që synojnë anëtarësimin me bllokun, përpara anëtarësimit të plotë.
Komisioni pritet t’u ofrojë vendeve kandidate integrim progresiv dhe gjithnjë e më të thellë në tregun e vetëm, ndërsa ato zbatojnë reformat e brendshme të kërkuara për anëtarësimin.
Kandidatët do të përfshiheshin gradualisht në një sërë programesh dhe skemash të BE-së, përfshirë Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA), programin kërkimor Horizon, sistemin e tregtimit të emetimeve, shërbimet publike digjitale, nismat për sigurinë kibernetike dhe IPCEI-t – projekte të mbështetura nga BE-ja, të krijuara për të mbështetur investime të mëdha strategjike në fusha si teknologjia dhe energjia.
“Siguria dhe mbrojtja duhet të jenë ndër prioritetet e para për një integrim gradual më të thellë”, thuhet në një dokument të Komisionit.
