Më shumë se 200 historianë po përgatiten të hapin arkivat e papa Piut XII, që Vatikani do t’i bëjë publike sot.
Piu XII është papa më i diskutuar i historisë, i kritikuar që nuk e dënoi kurrë publikisht Holokaustin nazist.
”Bëhet fjalë për një moment vendimtar për historinë bashkëkohore të Kishës dhe të botës”, shpjegoi kardinali Tolentino de Mendonça, arkivist dhe bibliotekar i Kishës së Shenjtë Romake.
Prelati dëshiron që vëmendja të përqendrohet jo vetëm te Holokausti, por edhe të prekë, për shembull, periudhën e trazuar të pasluftës.
E vendosur që prej një viti, disponueshmëria e këtyre dokumenteve duhet të bëjë të mundur përgjigjen ndaj polemikave mbi Piun XII (1939-1958), që filluan në vitet 60. Dhe veçanërisht për të përcaktuar nëse kreu i Kishës Katolike gjatë periudhës së Luftës së Dytë Botërore, një ish-diplomat i Selisë së Shenjtë në Gjermani, ishte shumë i heshtur dhe indiferent përballë miratimit të ligjeve racore në Evropë dhe gjenocidit më të keq të historisë.
A është e mundur që një një fjalim publik që dënon në mënyrë të qartë veprimet e nazistëve dhe fatin e hebrenjve të ketë ndikuar te katolikët gjermanë dhe të ketë ndryshuar rrjedhën e historisë ?
Kritikët e papa Piut XII mendojnë se po. Përkrahësit e tij japin argumentin se deklarata të forta nga një papë, të rrethuar në Vatikan nga nazistët dhe më pas fashistët italianë, do t’i kishin vënë në rrezik katolikët në Europë.
Nga kjo polemikë janë shkruar me dhjetëra libra, përfshirë këtu dhe librat më të shitur që shkojnë deri në atë pikë sa të flasin për “Papën e Hitlerit” (John Cornwell në 1999).
Një legjendë gri
Për rabinin kryesor të Romës, Riccardo di Segni, “historia e Piut XII-të nuk është një legjendë e zezë, por më tepër gri”.
Në një tekst të botuar nga shtypi italian, ai thotë se “historianët duhet të punojnë sikur të ishin në një dhomë sterile dhe të izoluar, të lirë nga çdo paragjykim dhe ndikim”.
Por, ai mendon se bëhet fjalë për një utopi, pasi tema është e monopolizuar nga mbrojtësit me çdo kusht të papa Piut XII nga njëra anë, dhe nga ana tjetër nga akuzuesit e pandryshueshëm.
Historiania italiane Ana Foa nuk pret asgjë spektakolare, por detaje, konfirmime. “Nëse do të kishte gjëra që e justifikonin Papën ato do të ishin bërë publike, nëse do të kishte gjëra të tmerrshme ato do të ishin fshehur”, thotë ajo.
Njëqind e pesëdhjetë studiues nga e gjithë bota kanë kërkuar tashmë hyrje në të vetmet “arkivat apostolike” qendrore të Vatikanit (ish “arkivat sekrete”), tha Sergio Pagano, i cili mbikëqyr këtë seksion, duke vënë në dispozicion 121 koleksione dokumentare dhe 20 000 fashikuj të papa Piut XII.
Shërbimet e para do të bëhen nga ekspertët e Muzeut Memorial Amerikan të Holokaustit dhe nga komuniteti hebre në Romë, tha ai. Studiuesit do të garojnë për rreth 20 vende çdo ditë.
Por, dhjetëra të tjerë do të konsultohen me arkiva të tjera të rëndësishme. Për shembull, ato të Kongregatës për Doktrinën e Fesë (ish-Inkuizicioni). Sipas arkivistit të saj, Alejandro Cifres Giménez, 200 metra rafte mbajnë 1 749 fashikuj që u janë kushtuar 19 viteve të pontifikatit të papa Piut XII. Të disponueshme në një dhomë leximi me 14 vende.
Johan Ickx, i arkivave historike të Sekretariatit të Shtetit (qeveria qendrore) për marrëdhëniet diplomatike me shtetet e tjera, do të ofrojë “1,3 milion dokumente të dixhitalizuara dhe indeksuara, për të ndihmuar studiuesit të lëvizin shpejt”, një risi. Ai premton zbulimin e gjërave “shumë të nxehta” nga raftet e tij.
Historianët, për shembull do të jenë në gjendje të gjejnë dokumente mbi kontaktet midis nuncios (ambasadorit të Selisë së Shenjtë) në Berlin dhe autoriteteve gjermane.
“Do të duhen vite për të shqyrtuar të gjitha këto dosje dhe për të dhënë një gjykim historik,” tha Imzot Pagano.
Sipas tij, “nuk ka ende asgjë befasuese”, periudha e Luftës së Dytë Botërore tashmë është zbuluar në masë nga Kisha në vitin 1981. Nga ana tjetër, ai i frikësohet amatoreve të “ekskluzivitetit” që adhurojnë të dalin në konkluzione të shpejtuara.
Vatikani kërkon, që disa dokumente të asaj periudhe të mbeten të fshehta, si për shembull arkivat që dokumentojnë konklavën – zgjedhjen e Papës – ose gjykimet kundër peshkopëve gjatë papatit të tij, e cila ishte më e gjata e shekullit XX pas asaj të papa Gjonit Palit II.
Të zhdukura nga sytë në bunkerin e arkivave të Vatikanit, i cili ka 85 kilometra rafte, pergatiti Tema.
