Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë mori vendimin e dytë të rëndësishëm në favor të Kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj, duke vlerësuar se Gjykata e Lartë nuk arriti të përmbushte kërkesat themelore kushtetuese që rregullojnë rishikimin gjyqësor të mbajtjes në paraburgim të vazhdueshëm të Kryebashkiakut Veliaj.
Gjykata Kushtetuese shfuqizoi vendimin e Gjykatës së Lartë dhe e ktheu çështjen për rishqyrtim. Ky vendim vjen pas vendimit të mëparshëm të Gjykatës Kushtetuese, i cili mbronte mandatin kushtetues të Kryebashkiakut Veliaj, i dhënë nga votuesit, si Kryebashkiak i Tiranës i zgjedhur në mënyrë demokratike.
Në vendimin e saj më të fundit, Gjykata Kushtetuese vlerësoi se Gjykata e Lartë nuk bëri një rishikim të plotë, siç kërkohet nga Kushtetuta e Shqipërisë, përfshirë përcaktimin nëse mbajtja e vazhdueshme në paraburgim i Kryebashkiakut Veliaj ishte i nevojshëm dhe proporcional; vlerësimin e alternativave më pak kufizuese; trajtimin e pasojave kushtetuese që rrjedhin nga pengimi i Kryebashkiakut të zgjedhur demokratikisht të Tiranës për të ushtruar mandatin që i është besuar nga qytetarët e Tiranës; dhe shqyrtimin e pretendimeve të rëndësishme kushtetuese që lindin nga trajtimi i Kryebashkiakut Veliaj gjatë proceseve gjyqësore.
Megjithëse shumica e anëtarëve vendosi për kthimin e çështjes për rishqyrtim kushtetues, një nga gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese dha një mendim të veçantë paralel, i cili shkoi dukshëm më tej. Gjyqtari që dha mendimin paralel arriti në përfundimin se provat mbi të cilat u mbështetën gjykatat e shkallëve më të ulëta nuk arritën të vërtetonin dyshimin e arsyeshëm të kërkuar nga Kushtetuta për të justifikuar paraburgimin e Kryebashkiakut Veliaj.
Sipas mendimit paralel, prokuroria u mbështet në fakte që thjesht pasqyronin ushtrimin e zakonshëm të përgjegjësive zyrtare të Kryebashkiakut Veliaj dhe që nuk do të bindnin “as edhe një vëzhgues objektiv” se ai i kishte kryer veprat e pretenduara penale. Gjyqtari që lëshoi mendimin paralel arriti kështu në përfundimin se vendimit për ta mbajtur në paraburgim Kryebashkiakun Veliaj i mungonte themeli kushtetues i kërkuar si nga e drejta shqiptare, ashtu edhe nga Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut.
Anëtarët e tjerë të Gjykatës Kushtetuese shprehën po ashtu shqetësime serioze lidhur me trajtimin e Kryebashkiakut Veliaj. Mendime të veçanta kritikuan përdorimin e kafazit prej xhami gjatë proceseve gjyqësore si të papajtueshëm me dinjitetin njerëzor, dolën në përfundimin se kufizimet e vendosura gjatë paraburgimit ndërhynin në aftësinë e Kryebashkiakut Veliaj për të komunikuar në mënyrë efektive me mbrojtësin e tij, theksuan se Gjykata e Lartë nuk arriti të mbronte në mënyrë të përshtatshme prezumimin kushtetues të pafajësisë dhe të drejtën për mbrojtje efektive, si dhe kritikuan gjykatat e shkallëve më të ulëta se dështuan të peshonin mirë pasojat kushtetuese që rrjedhin nga privimi aftësisë për të ushtruar detyrën që Kryebashkiakut të zgjedhur demokratikisht të Tiranës i është besuar nga zgjedhësit.
Të marra së bashku, opinioni i shumicës i Gjykatës Kushtetuese dhe mendimi paralel shoqërues identifikojnë një sërë mangësish kushtetuese të jashtëzakonshme të pavarura nga njëra-tjetra, përfshirë dështimin për të vërtetuar dyshimin e arsyeshëm të mjaftueshëm me prova adekuate; dështimin për të vlerësuar në mënyrë domethënëse nëse vazhdimi i paraburgimit mbetej i nevojshëm dhe proporcional; dështimin për të mbrojtur në mënyrë adekuate prezumimin kushtetues të pafajësisë dhe të drejtën për mbrojtje efektive; dështimin për të mbrojtur procedurat gjyqësore që ruanin dinjitetin e Kryebashkiakut Veliaj dhe komunikimet e tij konfidenciale me mbrojtësin; dhe dështimin për të shqyrtuar plotësisht pasojat kushtetuese që rrjedhin nga pengimi i një kryebashkiaku të zgjedhur demokratikisht për të ushtruar detyrën që i është besuar nga zgjedhësit.
Vendimi vendos parime kushtetuese që shtrihen përtej kësaj çështjeje, duke riafirmuar se kufizimet e lirisë personale duhet t’i nënshtrohen shqyrtimit domethënës kushtetues; se gjykatat duhet të përcaktojnë në mënyrë të pavarur nëse paraburgimi mbetet i nevojshëm dhe proporcional; se alternativat më pak kufizuese duhet të merren parasysh në mënyrë të vërtetë; dhe se mbrojtjet kushtetuese mbeten plotësisht të zbatueshme edhe në procese që përfshijnë zyrtarë të zgjedhur dhe çështje me rëndësi të konsiderueshme publike.
Daniel J. Fetterman, këshilltar kryesor ndërkombëtar për Kryebashkiakun Veliaj dhe partner në Kasoëitz, dha këtë deklaratë:
“Gjykata Kushtetuese meriton vlerësime për zbatimin e kujdesshëm, të pavarur dhe parimor të Kushtetutës së Shqipërisë. Ky është vendimi i dytë ku Gjykata Kushtetuese njeh mangësi të konsiderueshme kushtetuese në trajtimin që Shteti ka kryer ndaj Kryebashkiakut Veliaj.
Gjykata Kushtetuese ka kryer saktësisht funksionin që i është besuar nga Kushtetuta e Shqipërisë: sigurimin që, edhe në çështje që përfshijnë zyrtarë publikë dhe pretendime për sjellje kriminale, garancitë kushtetuese mbeten plotësisht të zbatueshme. Të drejtat kushtetuese ekzistojnë pikërisht për të siguruar që çështjet e vështira të vendosen sipas ligjit dhe jo sipas oportunitetit.
Ky vendim përforcon një parim që ndahet nga demokracitë kushtetuese në të gjithë Evropën dhe në Shtetet e Bashkuara: liria personale nuk mund të kufizohet pa shqyrtim gjyqësor rigoroz dhe pa respektim besnik të garancive kushtetuese. Tani Gjykata Kushtetuese ka kërkuar pikërisht atë rishikim të thelluar, dhe një anëtar i Gjykatës doli në përfundimin se provat nuk arritën kurrë të plotësonin standardin kushtetues të nevojshëm për të justifikuar paraburgimin e Kryebashkiakut Veliaj që në fillim. Pasi Gjykata e Lartë e Shqipërisë të kryejë me besnikëri rishikimin e kërkuar nga vendimi i sotëm, të peshojë me kujdes secilën nga mangësitë e identifikuara nga Gjykata Kushtetuese, dhe të zbatojë standardet përkatëse, ne presim plotësisht që ajo të konkludojë se vazhdimi i paraburgimit të Kryebashkiakut Veliaj nuk mund të mbështetet në mënyrë kushtetuese dhe do të urdhërojë lirimin e tij të menjëhershëm.
Kur këto mangësi kushtetuese të merren parasysh, bashkë me përdorimin e identifikuar publikisht të dy paditësve fiktivë të pretenduar, ekzistenca e të cilëve nuk është vërtetuar kurrë, dhe pjesëmarrjen e një prokurori i cili pranoi se i mungonin kualifikimet ligjore të kërkuara për të qëndruar në detyrë, gjyqësorit shqiptar duhet përfundimisht t’i kërkohet të përcaktojë nëse efekti kumulativ i këtyre mangësive ka komprometuar aq shumë integritetin e këtyre proceseve sa ndjekja penale mund të vazhdohet në përputhje me garancitë e një procesi të rregullt ligjor, Kushtetutën e Shqipërisë, dhe Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut.
Si përfundim, sundimi i ligjit matet jo nga të drejtat kushtetuese të shkruara në letër, por nga gatishmëria e gjykatave të pavarura për t’i zbatuar këto të drejta atëherë kur zbatimi i tyre është më i vështirë. Gjykatat e pavarura që zbatojnë me besnikëri parimet kushtetuese, pa frikë dhe pa favorizim, janë të domosdoshme për qeverisjen demokratike, besimin publik në administrimin e drejtësisë, dhe mbrojtjen e lirive themelore të çdo qytetari. Ne mbetemi me shpresë se institucionet gjyqësore të Shqipërisë do të mbështesin këto parime kushtetuese të qëndrueshme.”
