Nga Elvin Nuri

Mëngjesin e 28 Janarit banorët e Tiranes u gjendën krejt të papërgatitur përballë një monumenti te ri. Aty ku gjithkush mund të shkeli pllakat e trotuarit të Bulevardit “Dëshmorët e Kombit”, i pashqetësuar, tashmë nuk do të mund të injorohet një trung peme i prerë dhe me mbishkrimin “Monument për Dështimin”.

Artisti vizual Pleurad Xhafa ktheu vëmendjen tek një ngjarje e cila është mbuluar nga pluhuri i ngritur nga shpërthimi i thuajse 8 viteve më parë. Çështja “Gërdeci”. Bëhet fjalë për rivitalizimin simbolik të një trungu peme, i cili ngrihet “natyrshëm” prej kohësh vetëm pak gishta nga rrethimi katror ku e kanë katandisur, përballë zyrave të vetë kreut të Këshillit të Lartë të Drejtësisë, Presidentit.

Në kuadër të bashkëpunimit me MAPS (Museum of Art in Public Space), Xhafa i dhuron qytetit një monument të ri dhe unik në llojin e tij, duke montuar mbi këtë trung peme një pllakadë bronxi ku është incizuar:

 MONUMENT PËR DËSHTIMIN

Në datën 25 shtator të vitit 2013 Gjykata e Lartë e Shqipërisë e cilësoi shpërthimin në fabrikën e demontimit të armëve në fshatin Gërdec një aksident teknologjik. Për 26 personat të cilët humbën jetën gjatë shpërthimit nuk pati të dënuar.

Pse në një trung peme i gjymtuar gjer në rrëzë?!           

Në momentin kur arrita të kontaktojë me Pleurad Xhafën për të tërhequr materialin video ku tregohen çastet e montimit të pllakadës (video që mund të konsultoni në fund të këtij shkrimi) pyetja e parë që më erdhi në mendje ishte: A more leje diku?

Tepër spontan, Xhafa më tregoi se: për ti bërë një dhuratë qytetit nuk është e nevojshme të marrësh leje!

Ndërsa mbi arsyen e zgjedhjes të një trungu (të gjymtuar) peme në bulevard, ku sëbashku me pllakadën u ngjiz një monument i parë i dështimit për qytetin, dëshiroj të citoj një pjesë të rrëfimit të vetë kuratorit të veprës, themelues i MAPS, Stefano Romano.

“A ishte vërtet një aksident teknologjik duke marrë parasysh kushtet në të cilat kryheshin demontimet e municioneve? Apo mos ndoshta kjo çështje tejkalon autoritetin e një gjykate të brishtë?!

Duke ndjekur gjurmët e kësaj ngjarjeje vepra  “Monument për Dështimin”, mishërohet tek një pemë e prerë, tashmë një objekt i vdekur me rrënje të gjatë e të fshehur nën asfaltin e bulevardit Dëshmorët e Kombit, 15 km nga  krateri i Gërdecit. Pleurad Xhafa e çon vëmendjen sërisht tek ky Bulevard ku qëndrojnë institucionet më të rëndësishme të vendit dhe janë konsumuar ngjarje nga më emblematiket e historisë Shqiptare. I ngritur fare pak centimetra nga trotuari përballë godinës së Presidencës, ky trung, dikur një dëshmitar i së shkuarës me vendosjen e pllakadës së bronxit shëndrrohet në nje monument, simbol i dështimit. Përballë këtij monumenti shikuesi gjendet i papërgatitur ashtu si të papërgatitur u gjendën familjarët e viktimave të Gërdecit, në goditjen përfundimtare të çekiçit të drejtësisë.”

 Pse nuk erdhi ky monument në përvjetorin e rradhës…

Në fakt gjithkush që ka sadopak informacion mbi tragjedinë e 15 marsit 2008, në  fabriken e demontimit të arëmeve në fshatin Gërdec të komunës Vorë, me plot të drejtë mund të ngrejë pyetjen: Përse artisti nuk na dhuroi një monument mbi dështimin pikërisht në përvjetorin e tetë të ngjarjes e cila bëri lajmin e faqeve të para të gazetave në mbarë botën?

Sepse pikërisht në këto ditë replikash politike mbi të ashtuquajturën “Reforma në Drejtësi”, Xhafa hedh një sfidë të re “publike”, një Ground 0 . Një monument që ngrihet shumë pak lart nga toka por me rrënjë të thella nën zhguallin e ndërgjegjies së shoqërisë shqiptare. Një pikë kyçe riformulimi të vetë konceptit të drejtësisë Made in Albania, një përballje sy për sy dhe trotuar për trotuar me vetë rutinën e të drejtës në vendin tonë.