Afro treqind gjetje arkeologjike të vjedhura nga varre dhe vende antike italiane janë në prag të rikthimit në Romë. Vazo dhe statuja etruske dhe romake, bizhuteri magno-greke, fragmente pikturash nga Pompeji, punime të gërmuara natën nga grabitës varresh, të eksportuara në mënyrë të paligjshme dhe më pas të shfaqura në depozita të një galerie ndërkombëtare, të gatshme për t’iu shitur koleksionistëve milionerë ose për t’u ekspozuar në muze më prestigjioze të botës.
Vlera e tyre është e paçmueshme, jo vetëm ekonomikisht, por kryesisht në aspektin kulturor dhe historik. Prokuroria e Romës dhe karabinierët e komandës për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore kanë urdhëruar sekuestrimin e tyre. Ky është një nga zbulimet më të mëdha të veprave artistike në dy dekadat e fundit, një goditje e rëndë ndaj tregtisë ndërkombëtare të antikiteteve.
La Repubblica shkruan se hetimi përfshin tre vende: Italinë, SHBA-të dhe Belgjikën. Një lidhje e gjatë që bashkon veprimtarinë e paligjshme të grabitësve të varreve me depot e “Phoenix Ancient Art” në Bruksel, një kompani udhëheqëse në tregtimin e antikave, e drejtuar nga vëllezërit Hicham dhe Ali Aboutaam (figura kryesore në tregun global të veprave të antikitetit). Ata nuk janë nën hetim, por në magazinat e tyre karabinierët e Tpc-së, me urdhër të prokurorit Giovanni Conzo dhe të prokurorit Stefano Opilio, gjetën qindra objekte arkeologjike me origjinë italiane, disa të lidhura me arkivat kryesore të tregtisë së paligjshme të artit.
Hetimi ka nisur vite më parë nga “rasti Steinhardt“, rasti i koleksionisti nga New York-u i përfshirë në trafikun e objekteve arkeologjike, dhe është vazhduar me krijimin e një grupi hetimor të përbashkët Itali-Belgjikë. Puna e kryer duke krahasuar databazat dhe fotot arkivore ka lejuar identifikimin e të paktën 283 objekteve me origjinë italiane. Këto vepra u gjetën në depot e “Phoenix Ancient Art” në Bruksel, ku autoritetet belge kishin sekuestruar qindra sende. Kur specialistët e Tpc-së i ekzaminuan, menjëherë njohën vlerën historike të vazove, statujave dhe bizhuterive.
“Duket si një muze nëntokësor,” tha një pjesëmarrës në operacion, duke përshkruar grumbullimin mbresëlënës të thesareve italiane të fshehura pas etiketetave të sajuara.
Nga këto objekte, 132 janë me origjinë të sigurt italiane, ndërsa për 151 të tjerë probabiliteti është shumë i lartë. Të gjitha janë produkt i gërmimeve të paligjshme dhe më pas janë eksportuar ilegalisht jashtë vendit. Në urdhrin e sekuestrimit paraprak, prokurori Opilio flet për “origjinë të paligjshme” dhe “dëmtim të përsëritur të trashëgimisë kulturore të shtetit”.
Objektet e klasifikuara në kategoritë A përfshijnë qeramika etruske dhe korintase, statuja romake dhe dekorime arkitekturore. Ndërsa objektet në kategorinë B përfshijnë: pasqyra dhe vazo helenistike, mozaikë dhe bizhuteri të periudhës romake. Të gjitha këto sende, sipas ligjit, janë pjesë e trashëgimisë së shtetit italian.
Hetimi ndërlidhet edhe me skenat më të errëta të së kaluarës: Giacomo Medici, trafikanti i dënuar në vitin 2004, dhe bashkëpunëtorët e tij Hecht dhe Symes, protagonistë të tregut të zi në vitet 70 dhe 80, që furnizonin muzetë dhe koleksionet private në mbarë botën. Nga arkivat e tyre fotografike, të sekuestruara mes Gjenevës dhe Londrës, karabinierët njohën disa prej objekteve që sot ruhen në Belgjikë.
