Europa po përballet me një “tronditje kineze” (China shock) të re që rrezikon të gërryejë fabrikat vendase, duke sjellë humbje vendesh pune dhe një lloj kolonizimi faktik të industrisë nga Pekini, sipas analistëve dhe përfaqësuesve të tregtisë.
Ata druhen se rënia e kursit të këmbimit dhe mbështetja për kompanitë kineze “zombie” kujtojnë krizën në SHBA para 25 vitesh, kur u krijua termi “China shock”. Ai përshkruante ndikimin e hyrjes së fuqishme të Kinës në tregtinë globale pas anëtarësimit në Organizatën Botërore të Tregtisë, ku importet në rritje zëvendësuan industrinë vendase dhe çuan në humbjen e deri në 2.5 milionë vendeve të punës.
Jens Eskelund, president i Dhomës Europiane të Tregtisë në Pekin dhe njohës i vjetër i Kinës, tha:
“Kur njerëzit mendojnë për importet kineze, mendojnë për produkte të gatshme si makinat elektrike. Por problemi nuk është aty. Problemi është volumi i madh i komponentëve që importohen nga Kina. Europa po bëhet gjithnjë e më e varur nga Kina.”
Ndërsa komponentët kinezë po futen gjithnjë e më thellë në “qarkullimin industrial” të BE-së, Europa po përballet me zgjedhje të vështira. Sipas një raporti të Financial Times këtë javë, blloku europian po shqyrton mundësinë që kompanitë europiane të detyrohen të blejnë komponentë kritikë nga të paktën tre furnitorë të ndryshëm.
Komisionerët europianë do të mblidhen më 29 maj për bisedime urgjente mbi masat që mund të ndërmerren. Oliver Richtberg, drejtues i tregtisë së jashtme në VDMA, organizata që përfaqëson industrinë europiane dhe gjermane të makinerive dhe pajisjeve, vlerësoi angazhimin e Brukselit, por jo të Berlinit, duke thënë se BE-ja “gjithmonë kërkon të dhëna dhe mendimet tona”.
Sipas Richtberg, subvencionet shtetërore që në Europë do të ishin të pamundura, janë një faktor që i bën produktet kineze më të lira. Por shqetësimi më i madh lidhet me ndryshimet e kursit të këmbimit gjatë pesë viteve të fundit. Ekonomisti gjerman Jürgen Matthes tha se kjo mund ta ketë lënë juanin kinez të nënvlerësuar me 40% kundrejt euros, duke u lënë drejtuesve të blerjeve pak alternativa në praktikë.
Richtberg shtoi:
“Nëse po mendon çfarë produktesh të prodhosh dhe sheh një furnitor në Kinë që ofron diçka me 95% të cilësisë së produktit europian, por 30-50% më lirë, atëherë kjo është një zgjedhje racionale. Pikërisht kjo po na dëmton. Nuk mund ta pranojmë më sepse është e padrejtë.
Varësia nga Kina po na dëmton dhe duhet të shqetësohemi. Po humbasim pjesë tregu, industria jonë është nën presion të madh. Vetëm në Gjermani, industria e makinerive humbi 22 mijë vende pune vitin e kaluar.”
Faqja Soapbox, një platformë që monitoron tregtinë me Kinën në bashkëpunim me institutin gjerman Mercator për Studimet mbi Kinën, deklaroi javën e kaluar se të dhënat konfirmojnë rrezikun e “kanibalizimit” të industrive europiane. Sipas saj, situata është “më shqetësuese nga sa pritej”.
Për shembull, aminoacidet, të përdorura gjerësisht si përforcues shijeje dhe në industrinë farmaceutike, importohen nga Kina në masën 52% sipas vlerës, por 88% sipas volumit.
Edhe më alarmante janë të dhënat për alkoolet polihidrike, të përdorura në plastikë, kozmetikë, bojëra dhe antifriz. Rreth 96% e importeve të BE-së sipas volumit vijnë nga Kina.
Autori anonim i Soapbox, me të cilin ka folur Guardian, tha:
“Kjo është pjesa më pak e dukshme e historisë së tregtisë me Kinën. Rreziku nuk është vetëm që BE-ja blen lëndë të para të lira nga Kina. Rreziku është që furnizimi me çmime të ulëta ta bëjë prodhimin europian ekonomikisht të paqëndrueshëm, duke e lënë unionin të varur nga vetë burimi që e zëvendësoi.”
Të dhënat tregtare tregojnë se suficiti tregtar i Kinës me BE-në po zgjerohet ndjeshëm. Disa ekspertë thonë se ndikimi i tarifave të BE-së në vitin 2024, deri në 35% për automjetet elektrike kineze, është neutralizuar plotësisht nga kursi i këmbimit.
Andrew Small, drejtor i programit për Azinë në Këshillin Europian për Marrëdhëniet me Jashtë dhe ish-këshilltar për Kinën në Komisionin Europian, tha:
“Të gjitha dinamikat e ‘China shock’ janë ende të pranishme, mjetet që ka përdorur deri tani BE-ja nuk përputhen me nivelin e importeve.”
Kina është tashmë partneri më i madh tregtar i Gjermanisë, duke lënë pas SHBA-të. Suficiti i Kinës me Gjermaninë u dyfishua nga 12 miliardë në 25 miliardë dollarë midis viteve 2024 dhe 2025. Importet kineze në Gjermani arritën në 118 miliardë dollarë, ndërsa eksportet gjermane ranë në 93 miliardë dollarë, sipas të dhënave doganore kineze.
Që nga viti 2019, Gjermania ka humbur rreth 250 mijë vende pune industriale, me rënien më të madhe në industrinë automobilistike, ku vetëm midis 2024 dhe 2025 humbën rreth 51 mijë vende pune.
Eskelund tha se varësia në rritje nga Kina është një shqetësim ekzistencial:
“Në sondazhin tonë të fundit për besimin e biznesit, 26% e anëtarëve tanë po rrisnin praninë e tyre operative në Kinë. Nëse kjo vazhdon në këto nivele, do të ketë ndikim shumë të madh. Deindustrializimi tashmë po ndodh, Gjermania po humbet rreth 10 mijë deri në 15 mijë vende pune në muaj. Në një moment kjo mund të mos jetë më vetëm çështje ekonomike, por edhe çështje sigurie për Gjermaninë.”
Small shtoi se “Kina ende nuk po zë vendin që duhet në debatin mbi atë që po ndodh me industrinë europiane.”
BE-ja ka propozuar dy iniciativa ligjore për të mbrojtur industrinë: Aktin e Përshpejtimit Industrial, i quajtur ndryshe ligji “Made in EU”, dhe një përditësim të Aktit të Sigurisë Kibernetike të vitit 2019, që do t’u lejonte kompanive të ndalonin blerjet nga Kina për arsye sigurie. Por këto masa nuk do të hyjnë në fuqi para vitit 2027 ose më vonë, duke e lënë Brukselin nën presion për të gjetur zgjidhje të menjëhershme për industrinë europiane.
“Pyetja është: ku qëndrojnë shtetet anëtare në gjithë këtë?”, tha Small. Ai shtoi se tarifat nuk janë më një zgjidhje reale.
“U shpenzua shumë energji politike për vendosjen e tarifave. Por ato gjithsesi nuk do të mjaftonin për të korrigjuar siç duhet çekuilibrin tregtar. Shumë politikanë investuan shumë kapital politik në këtë proces dhe nuk besoj se duan ta përsërisin.”
Ndërkohë, çdo vendim i BE-së do të peshohet me kujdes përballë reagimit të ashpër të pritshëm nga Kina, e cila shihet si pala që mban kontrollin e situatës.
“Kina nuk ka nevojë të ndalojë të gjitha kundërmasat që BE-ja mund të përdorë. Mjafton të bllokojë dhe ngadalësojë procesin, me qëllim që eksportet e saj të vazhdojnë të rrjedhin”, përfundoi Small.
