Nga Rudina Koromani
Psikologe Klinike
Me rritjen e moshës, gjumi nuk prishet domosdoshmërisht, por ndryshon në strukturë. Shumë persona të moshuar ankohen se “flenë, por nuk çlodhen”, ose se zgjohen shpesh gjatë natës. Ky shqetësim ka një shpjegim biologjik dhe psikologjik.
Ndryshime biologjike të trurit: Me moshën, prodhohet më pak melatoninë (hormoni i gjumit), ritmi cirkadian (ora biologjike) bëhet më i dobët dhe truri zgjohet më lehtë nga zhurmat ose drita. Këto faktorë bëjnë që gjumi të jetë më i lehtë dhe më i fragmentuar.
Faktorë psikologjikë shumë të rëndësishëm: ankthi (për shëndetin, familjen, vetminë), mendime rreth humbjeve, sëmundjeve, vdekshmërisë, depresioni i fshehtë (shpesh manifestohet me zgjim të hershëm). Mendja bëhet më aktive gjatë natës, edhe pse trupi është i lodhur.
Faktorë socialë dhe të stilit të jetesës: më pak aktivitet gjatë ditës, më pak ekspozim ndaj dritës natyrale, dremitje të gjata gjatë ditës, orare të çrregullta. Gjumi ka disa faza, por më e prekura te të moshuarit është: Gjumi i thellë (faza N3), e cila është faza e rikuperimit fizik dhe mendor, faza që ul stresin e stabilizon emocionet…me pak fjalë faza që “riparon” trurin.
Me moshën kjo fazë shkurtohet ndjeshëm: gjumi bëhet më sipërfaqësor dhe shtoehn rriten zgjimet gjatë natës. Kjo është arsyeja pse: “Fle, por zgjohem i lodhur”
SI MUND TË PËRMIRËSOHET GJUMI NË MOSHAT E MËDHA?
Nuk synojmë gjumë perfekt, por gjumë funksional dhe të shëndetshëm.
- Forcimi i ritmit biologjik: zgjim në të njëjtën orë çdo ditë, ekspozim ndaj dritës së diellit në mëngjes, dalje jashtë, ecje e lehtë. Drita është “ilaçi” natyral i orës biologjike.
- Aktivitet gjatë ditës: ecje, ushtrime të lehta, angazhim social, shmangie e pasivitetit të zgjatur. Trupi duhet të lodhet ditën që truri të flejë natën.
- Menaxhimi i ankthit të natës:frymëmarrje e thellë, ritual qetësues para gjumit, shmangie e lajmeve stresuese në mbrëmje. Qetësia emocionale është po aq e rëndësishme sa shtrati.
- Kujdes me dremitjet: JO më shumë se 20–30 minuta, JO pas orës 16:00
- Kur duhet ndihmë profesionale? Nëse pagjumësia zgjat me muaj, nëse shoqërohet me ankth, trishtim, apati, nëse ka zgjime shumë të hershme dhe lodhje emocionale kërko ndihmë profesionale për të evituar probleme të cilat mund të të kushtojnë shëndetin mendor.
Shpesh psikoterapia dhe higjena e gjumit janë më efektive se qetësuesit apo ilaçete gjumit. “Gjumi në moshë nuk është më i gjatë, por duhet të jetë më i mbrojtur.”
