Nga Armando Meta/
Me ngritjen e organeve të vetting-ut, ONM-ja ka marrë vendimin që të sjell 8 vëzhgues ndërkombëtar në Tiranë për të monitoruar kryerjen aktuale të procesit të vettingut, përmes një operacioni afatgjatë që do të zgjasë derisa gjithë anëtarët përkatës të gjyqësorit në Shqipëri, siç rekomandohet nga ligji, t’i nënshtrohen këtij vlerësimi transitor të kualifikimit.
Me një fjalë gjyqtarët dhe prokurorët shqiptarë të të gjitha niveleve, duke filluar nga gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese, të Gjykatës së Lartë, Prokurori i Përgjithshëm, e deri te gjyqtarët dhe prokurorët e rretheve, do të kalojnë në sitën e Komisionit të Pavarur të Kualifikimit dhe Kolegjit të Apelimit, të cilët janë dy organet më të rëndësishme. Të dy këto institucione kanë kompetencat e organeve gjyqësore dhe sipas të Kushtetutës së re, të dy organet veprojnë dhe vendosin në mënyrë të pavarur dhe të paanshme. Por t6ë dyja këto organe do të vëzhgohen rreptësisht nga vëzhguesit afatgjatë të OMN që kanë mbërritur në Tiranë.
Ky proces, nga i cili do të kalojnë të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët shqiptarë, është tredimensional dhe do të përfshijë: së pari, kontrollin e pasurisë; së dyti, kontrollin e figurës; dhe së treti, kontrollin e aftësive profesionale. Parimi kryesor i procesit të verifikimit është se ky është një kontroll i pavarur që do të zhvillohet nga Komisioni, e mandej nga Kolegji i Apelimit nën mbështetjen dhe monitorimin e vëzhguesve ndërkombëtare të Operacionit Ndërkombëtar të Monitorimit që kanë mbërritur në Tiranë.
Në fund të procesit individual të rivlerësimit, Komisioni, e më pas nëse ka ankim, Kolegji i Apelimit, ka kompetenca kushtetuese për të marrë masën disiplinore të pezullimit, ose shkarkimi i të gjithë gjyqtarëve dhe prokurorëve të Shqipërisë, duke përfshirë gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese dhe Prokurorin e Përgjithshëm.
Cilat janë Organet e vettingut?
Katër Komisione të Pavarura Kualifikimi (KPK) të përbërë nga tre anëtarë, që do të kryejnë gjithë procesin e rivlerësimit
Një Dhomë e Specializuar Kualifikimi (DhSK) e përbërë nga shtatë gjyqtarë, që do të shërbejë si instancë apelimi për vendimet e marra nga KPK-të
Dy Komisionerë Publikë
Roli i Ndërkombëtarëve
ONM-së i është besuar monitorimi i procesit të vetingut, që nga krijimi i organeve të vetingut deri te përfundimi i gjithë ushtrimit të rivlerësimit. Prandaj, ardhja e ONM-së në Shqipëri është me rëndësi në dy faza të dallueshme, por të vijueshme.
Së pari, ONM-ja mbikëqyr procesin e krijimit të organeve të vetingut. ONM-ja jep një rekomandim mbi kualifikimin dhe përzgjedhjen e kandidatëve për anëtarë të Komisioneve të Pavarura të Kualifikimit, të Dhomës së Specializuar të Kualifikimit dhe dy posteve të Komisionerëve Publikë. Ky rekomandim do të paraqitet, përmes Zyrës së Avokatit të Popullit, në vëmendje të Kuvendit. Kjo detyrë kryhet me asistencën e katër vëzhguesve afatshkurtër (tre gjyqtarë/prokurorë të lartë nga gjyqësorët e Shteteve Anëtare të BE-së dhe një nga Departamenti i Drejtësisë i Shteteve të Bashkuara). Pas rekomandimit të ONM-së, Kuvendi është më së fundi përgjegjës për emërimin e gjithë anëtarëve të organeve të vetingut.
Së dyti, pas krijimit të organeve të vettingut, ONM-ja sjell vëzhgues ndërkombëtare për të monitoruar kryerjen aktuale të procesit të vettingut, përmes një operacioni afatgjatë që do të zgjasë derisa gjithë anëtarët përkatës të gjyqësorit në Shqipëri, siç rekomandohet nga ligji, t’i nënshtrohen këtij vlerësimi transitor të kualifikimit.
Sipas kushtetutës, ONM-ja është mandatuar për të monitoruar gjithë procesin e vetingut. ONM-ja nuk ka pushtete për marrjen e vendimeve përfundimtare lidhur me vetingun, në interes të ruajtjes së përgjegjësisë dhe sovranitetit vendor.
Të gjitha vendimet përfundimtare u takojnë autoriteteve vendore kompetente, siç parashikohet nga ligji, si kur këto kanë të bëjnë me emërimin e anëtarëve në përbërje të organeve të vetingut (përmes fazës para vetingut) ashtu dhe me procesin aktual të vetingut. Lidhur me këtë të fundit, si vendimet e shkallës së parë ashtu dhe apelimet e mundshme kryhen të gjitha nga organet e vetingut të Shqipërisë.
