Nga Emily Bell*
Diçka mjaft dramatike po ndodh në peisazhin mediatik, në sferën publike dhe në industrinë tonë gazetareske, pa u vënë re nga ne, apo të paktën pa ju dhënë niveli i duhur i ekzaminimit dhe debatit që meriton.
Ekosistemi ynë i lajmeve ka ndryshuar në këto 5 vite, në mënyrë më dramatike se në rreth 500 vitete e fundit.
Media sociale nuk ka gëlltitur vetëm gazetarinë, por gjithçka. Ka ngrënë fushatat politike, sistemet bankare, historitë personale, industrinë e shërbimeve e madje edhe qeverinë dhe sigurinë.
Celulari në xhepin tonë është në fakt portali ynë për botën. Mendoj se të gjitha këto japin mundësi për shumë të mira si edukimi, informacioni dhe ndërshkëmbimi, por nga ana tjetër, sjellin me vete risqe ekzistenciale.
Gazetaria është vetëm një aktivitet i vogël në biznesin e madh të platformave sociale, por njëri ndër segmentët me më shumë interes për qytetarët.
Interneti dhe rrjeti social i lejojnë gazetarit të bëjë punime të forta, duke i dhënë mundësinë që në të njëjtën kohë të prodhojë pa një kosto të lartë.
Dy gjëra të rëndësishme kanë ndodhur, të cilave nuk i kemi dhënë asnjë vëmendje.
E para, publikuesit e lajmeve kanë humbur kontrollin në distribuimin e produkteve të tyre. Tanimë lajmet filtrohen nëpërmjet algoritmeve dhe platformave të cilat janë opake dhe të paparashikueshme.
Së dyti, pasoja e pashmangshme e këtij fenomeni është rritja e pushtetit të kompanive të rrjeteve sociale.
Kompanitë më të mëdha të këtyre platformave (Google, Apple, Facebook, Amazon) e madje edhe kompanitë dytësore si Tëitter e Snapchat, janë bërë mjaft të pushtetshme në terma të kontrollimit të asaj se çfarë publikohet dhe se nga Kush publikohet. Madje edhe sesi një publikim do të monetarizohet.
Ky është një përqëndrim pushteti tepër herë më i madh sesa ka qenë ndonjëherë në të shkuarën.
Revolucioni mobil (i celularëve) qëndron prapa shumë prej këtyre gjërave. Për shkak të tij, sasia e kohës që ne kalojmë online dhe numri i gjërave që ne bëjmë kur jemi në rrjet ka shpërthyer.
Dizajni dhe kapaciteti i celularëve tanë favorizon aplikacionet, të cilat ushqejnë sjellje të ndryshme.
Një studim i Google tregoi se, edhe pse në celularin tonë mund të kishte një mesatare prej 25 aplikacionesh, ne përdorim vetëm 5 prej tyre në ditë dhe këto kanë të bëjnë me median sociale.
Shumica e qytetarëve adultë amerikanë janë përdorues të Facebook dhe sipas të dhënave të Peë Research Center data, 40% e tyre marrin lajmet në Facebook, duke e konsideruar këtë të fundit si një burim lajmi.
Në vitet e fundit Snapchat lëshoi në treg Discover App, duke u dhënë kanale brandeve të njohura si Vice, BuzzFeed, Ëall Street Journal, Cosmo dhe Daily Mail.
Facebook lançoi Instant Articles, duke thënë se do të hapet për të gjithë në prill të këtij viti.
Apple dhe Google me shpejtësi përvijuan, duke hedhur në treg Apple Neës dhe Accelerated Mobile Pages.
Duke mos dashur që të mbeste prapa, Tëitter lancoi platformën e saj Moment, një agregim i materiale më trendi.
Është një lajm i mirë që platforma të tilla janë duke dizanjuar sisteme të tilla të distribuimit të lajmeve… por teksa një derë hapet, një tjetër është duke u mbyllur.
Në të njëjtën kohë që botuesëve po u jepet mundësia që publikojnë drejtpërdrejtë nëpër aplikacione të reja, të cilat do të lejojnë rritjen e shpejtë të audiencave të reja, Apple njoftoi se do të lejojë softe që bllokojnë reklamat (ad-blocking)
Pra me fjalë të tjera, cdo publikues që do të rrisë fitimet e tij, nuk do mundet pasi cdokush me një iPhone tasdhmë mund të bllokojë reklamat dhe gjurmuesit individualë.
*Emily Bell është drejtoreshë në Qendrën Toë për gazetarinë Dixhitale në Universitetin e Columbias si dhe profesoreshë në Universitetin e Cambridge.
Artikulli i marrë me shkurtime nga Columbia Jounalism review (CJR.org)
