Nga Eduard Zaloshnja
Më 1 janar Bullgaria futi në përdorim Euron, duke braktisur përfundimisht monedhën e saj kombëtare, Levën. Ky zëvendësim shënon kulmin e një procesi gati njëzetvjeçar të integrimit evropian, i cili filloi me pranimin e Bullgarisë në BE më 2007 dhe vazhdoi me pranimin e saj në Zonën e Tregtisë së Lirë Shengen më 2024.
Më 1 janar Shqipëria filloi projektin për digjitalizimin e të gjithë pagesave deri më 2030 (që nënkupton daljen nga qarkullimi të kartmonedhave). Po a mund të realizohet deri atëherë edhe zëvendësimi i Lekut me Euron?
Në fakt, shtete të tjera ballkanike ende larg pranimit në BE, kanë kohë që e kanë adoptuar Euron si monedhë të vetme në jetën e përditshme – siç janë Mali i Zi, Kosova dhe Bosnja (kjo e fundit me një monedhë lokale të fiksuar tek Euro). Nga pikpamja e stabilitetit monetar, këto shtete kanë përfituar prej këtij adoptimi, falë mosndërhyrjes së autoriteteve shtetërore dhe të vendeve fqinje në tregun e brendshëm monetar.
Kurse në Bullgari ende ka skepticizëm ndaj Euros për shkak të disa faktorëve. Së pari, një pjesë e madhe e popullsisë është e lidhur me Levën për arsye historike 200-vjeçare. Veçanërisht pas krizës së rëndë ekonomike të fundit të viteve 1990, Leva u bë një simbol stabiliteti. Gjithashtu, shumë bullgarë kanë frikë se Euro do të rrisë çmimet, dhe këto frikëra janë ushqyer nga e djathta ekstreme në rrjetet sociale. Për më tepër, Bullgaria ka qenë historikisht e afërt me Rusinë, dhe një pjesë e popullsisë e sheh integrimin e mëtejshëm evropian me dyshim. Këto ndjenja janë cytur nga Rusia, e cila ka nisur një fushatë dezinformimi dhe propagande kundër Euros.
Shqipëria nuk ka probleme të tilla të psikologjisë sociale të popullsisë. Këtu sondazhet tregojnë se mbi 90% e popullsisë së rritur e duan integrimin e plotë të Shqipërisë në BE. Qeveria aktuale e synon integrimin e plotë më 2030. Opozita gjithashtu e synon, por me dëshirën që të jetë ajo vetë në qeveri më 2030…
Nga pikpamja monetare, Shqipëria e ka adoptuar tashmë nën zë Euron si monedhë kryesore tranzaksionesh. Mbi 60% e depozitave të kursimeve në bankat shqiptare janë në Euro (ose valuta të ankoruara tek Euro). Tranzaksionet për prona të paluajtshme kryen kryesisht në Euro. Rreth 90% e import/eksporteve realizohen në Euro. Dhe pothuaj 90% e investimeve të huaja të drejtpërdrejta bëhen në Euro. Ndërkohë, pothuaj 85% e rezervave valutore të Bankës së Shqipërisë janë në Euro.
Nga pikpamja ekonomike, infalcioni mund të ulet nga zëvendësimi i Lekut me Euro, për sa kohë kursi i këmbimit mbetet poshtë 1 me 100. Ndërsa adoptimi i Euros si monedhë kombëtare do t’i stabilizonte përfundimisht sektorët e eksportit dhe turizmit. Dhe mbi të gjitha, do t’i jepte fund spekulimeve të mundshme të nëndheshme në shkëmbimet valutore Lekë-Euro …
