Zbulimi i një dorëshkrimi shekullor të John Locke nxjerr në dritë argumentet e tij të hershme për tolerancën fetare. Studiuesit e quajnë dokumentin “origjina dhe katalizatori i ideve themelore të demokracisë liberale perëndimore”.
Dorëshkrimi që u përket viteve 1667-1668 dhe mban titullin “Arsyet për t’i trajtuar papistët (katolikët romanë) njësoj si të tjerët”, nuk njihej më parë nga akademikët. Ai ka qenë në pronësi të pasardhësve të një prej miqve të Locke deri në vitet 1920, kur iu shit në ankand një shitësi librash.
Më pas, ai u bë pjesë e një koleksioni privat deri në momentin që iu dhurua Kolegjit të Shën Gjonit, Annapolis, në gjysmën e fundit të shekullit XX. Ai mbeti i pastudiuar në arkiva derisa studiuesi i Locke-s, JC Walmsley vuri re një referencë për të në një katalog të tregtarëve të librave në vitin 1928, dhe ngriti një vetull: Locke, një mendimtar iluminist me shumë ndikim, nuk dihej se i kishte zgjatur argumentet e tij për tolerancën fetare ndaj katolikëve.
“Locke supozohet se nuk i ka toleruar kurrë katolikët,” thotë Walmsley. “E gjithë vepra e tij e botuar sugjeron se ai as që do ta konsideronte këtë si një mundësi. Ky dorëshkrim e tregon atë në pozicion fillestar, çka është befasuese për të dhe për mendimtarët e kohës së tij – pothuajse askush nuk e sugjeroi këtë në këtë pikë. Kjo tregon se ai është shumë më tolerant në aspekte të caktuara sesa supozohej më parë”.
Locke, i cili vdiq në 1704, është i njohur për Dy Traktatet e tij mbi Qeverinë, i cili u bë tekst themelor për demokracinë moderne perëndimore. Tekstet e tjera të tij me shumë ndikim përfshinin ese në lidhje me mirëkuptimin njerëzor, i cili siguroi bazat filozofike për revolucionin shkencor, dhe një Letër mbi Tolerancën, e cila ndikoi në mendimin e James Madison për të ndarjen e kishës nga shteti gjatë punës së tij për kushtetutën e SHBA.
Në Letër mbi Tolerancën, Locke argumenton për tolerancën në një kohë kur uniformiteti fetar u zbatua me ligj, në vazhdën e reformimit. Në dorëshkrimin e zbuluar rishtazi, Locke së pari argumenton në mënyrë të paanshme tolerimin e katolikëve.
“Nëse papistët mund të supozohet se janë po aq të mirë sa të tjerët, ata mund të tolerohen në mënyrë të barabartë,” shkruan ai. Dhe: “Nëse të gjitha subjektet duhet të jenë të barabarta, papistët kanë titull të barabartë“.
Punimi u shkrua para një Letër mbi Tolerancën e vitit 1689 dhe për këtë arsye është shpallja më e hershme e ideve që do të linin gjurmë në mendimin perëndimor.
“Ky dorëshkrim është origjina dhe katalizatori për idetë e rëndësishme dhe themelore të demokracisë liberale perëndimore – e cila përfshinte katolikët,” tha Ëalmsley, i cili e quajti zbulimin “kulminacionin e punës së një jete“.
