Kur lideri i opozitës ruse Alexey Navalny u kthye në Rusi në vitin 2021, kishte shumë që kishin frikë se ai do të përballej me një fund të parakohshëm. Kjo u bë realitet të premten me vdekjen e tij në një koloni penale brutale të Rrethit Arktik, ku ai ishte burgosur.
Ai ishte zëri më i spikatur i mospajtimit në Rusinë e Vladimir Putinit, avokati, politikani dhe aktivisti i korrupsionit kishte orkestruar për vite me radhë protesta masive në rrugë dhe e quajti famshme partinë Rusia e Bashkuar e Putinit “partia e hajdutëve dhe hajdutëve”. Pavarësisht se ishte në burg, ai denoncoi presidentin për pushtimin rus të Ukrainës dhe përkrahjen e demonstratave kundër luftës në të gjithë vendin.
Kremlini ka thënë se po heton vdekjen e kritikut, rrethanat e së cilës nuk ishin menjëherë të qarta.
Ajo që dihet është se Navalny i është bashkuar listës në dukje gjithnjë në rritje të rusëve të profilit të lartë që kanë vdekur në rrethana misterioze. Nga përplasjet e avionëve, rrëzimet aksidentale nga dritaret tek varjet, helmimet dhe problemet shëndetësore, fatet e disa prej atyre që guxuan të sfidojnë Kremlinin janë të panumërta.
Yegveny Prigozhin
Yevgeny Prigozhin, shefi i grupit mercenar privat rus Wagner, u vu në qendër të vëmendjes përmes përfshirjes së ngushtë të grupit të tij në pushtimin rus të Ukrainës, duke siguruar fitore të rralla për Kremlinin. PMC Wagner/Telegram/Reuters
Yevgeny Prigozhin, shefi mercenar bombastik – dikur një nga oligarkët më të fuqishëm të vendit dhe një anëtar i rrethit të brendshëm të besuar të Putinit, vdiq në vitin 2023.
Spekulimet mbi fatin përfundimtar të Prigozhin filluan menjëherë pas marshimit të tij në Rusi verën e kaluar.
Shefi Wagner mund të ketë mbijetuar fillimisht pas kryengritjes së tij të dështuar, por shumë kishin shprehur dyshime për të ardhmen e tij. Pas kryengritjes së ndërprerë, avioni i liderit mercenar ra në mënyrë misterioze nga qielli në gusht dhe më pas u konfirmua se kishte vdekur në aksident përmes testimit gjenetik, thanë autoritetet ruse.
Nuk ka asnjë provë konkrete që tregon për përfshirjen e Kremlinit dhe, zyrtarisht, shkaku i rrëzimit nuk dihet. Autoritetet ruse kanë nisur një hetim penal.
Bill Browder, një kritik i Putinit dhe investitori më i madh i huaj në Rusi përpara se të dëbohej nga vendi në 2005, tha në një postim në X, i njohur më parë si Twitter, se “Putini nuk fal dhe nuk harron kurrë”.
Boris Nemtsov
Udhëheqësi i opozitës ruse Boris Nemtsov u qëllua për vdekje pranë Kremlinit më 27 shkurt 2015. Vrasja ndodhi dy ditë përpara se ai të supozohej të drejtonte një tubim të opozitës. Dmitry Korotayev/Epsilon/Getty Images
Boris Nemtsov, një kritik i zëshëm i Kremlinit, i cili ishte zëvendëskryeministër në fund të viteve 1990 nën Presidentin Boris Yeltsin, u qëllua për vdekje në shkurt 2015 teksa ecte me të dashurën e tij në qendër të Moskës.
Një zyrtar i lartë i Partisë Republikane të Rusisë/Partisë së Lirisë së Popullit, një grup opozitar liberal, ai ishte arrestuar disa herë për të folur kundër qeverisë së Putinit.
Pas vdekjes së tij, lideri i opozitës Ilya Yashin tha se shoku i tij kishte punuar në një raport për trupat ruse dhe përfshirjen e tyre në Ukrainë.
Në një intervistë me revistën Newsweek vetëm disa orë para vdekjes së tij, Nemtsov tha se Rusia po “mbytej” nën udhëheqjen e Putinit dhe po shndërrohej me shpejtësi në një shtet fashist. “Për shkak të politikës së Vladimir Putinit, një vend me potencial të pashembullt po fundoset, një ekonomi që grumbulloi rezerva valutore të panumërta është në kolaps,” tha ai.
Vdekja e Nemtsov erdhi dy ditë përpara se ai të pritej të drejtonte një tubim të opozitës në kryeqytetin rus. Vrasja e tij ndodhi në sy të Kremlinit. Në vitin 2017, pesë burra çeçenë u dënuan me burgim të gjatë për vdekjen e tij. Shumë mbështetës të Nemtsov-it dyshuan për përfshirjen e administratës së Putinit.
Boris Berezovsky
Boris Berezovsky largohet nga Gjykata e Lartë e Londrës me partneren e tij Yelena Gorbunova, majtas, në vitin 2011. Peter Macdiarmid/Getty Images
Boris Berezovsky ishte një personazh shumëngjyrësh dhe dikur biznesmen i fuqishëm rus, i cili u përplas me Kremlinin dhe iku në Angli.
Ai e kishte grumbulluar pasurinë e tij pas rënies së Bashkimit Sovjetik, duke hequr dorë nga karriera e tij e mëparshme si profesor matematike në Moskë dhe analist sistemesh për ndërmarrje më fitimprurëse. Ndërsa një pjesë e madhe e pasurisë së tij erdhi nga shitja e makinave luksoze, pasuria dhe ndikimi i tij politik u rritën në qiell kur ai bleu në mediat ruse.
Pasi humbi favorin me qeverinë e tij, ai u zhvendos në Britani ku filloi agjitacionin kundër Putinit dhe madje bëri thirrje për një grusht shteti për të rrëzuar presidentin rus.
Berezovsky u dënua për mashtrim dhe evazion fiskal në mungesë nga një gjykatë ruse në vitin 2007. Ai gjithashtu akuzoi Rusinë për përpjekje për ta vrarë atë.
Berezovsky u gjet i vdekur në dyshemenë e banjës së shtëpisë së tij në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 2013 me një lak rreth qafës. Policia britanike tha në atë kohë se nuk kishte shenja lufte dhe sugjeroi se oligarku i kishte vrarë jetën.
Alexander Perepilichnyy
Me kalimin e viteve, janë shfaqur sugjerime për përdorimin e mundshëm të një helmi të rrallë bimor në vdekjen e financierit rus Alexander Perepilichnyy. CNN
Alexander Perepilichnyy ishte një financier që siguroi prova të mashtrimit të supozuar kundër zyrtarëve tatimorë rusë. Ai vdiq papritur në vitin 2012 në moshën 44-vjeçare ndërsa po vraponte për në shtëpinë e tij në Surrey, në jugperëndim të Londrës.
Fillimisht u duk se sinjalizuesi kishte vdekur për shkaqe natyrore.
Por në vitin 2015, ekspertët e toksikologjisë së bimëve nga Kopshti Botanik Mbretëror në Kew i thanë gjykatës së mjekëve se në stomakun e tij u gjetën gjurmë të një helmi të rrallë bimor – gelsemium. Dy vjet më vonë, pati sugjerime se helmi mund të ishte futur në supë me lëpjetë, një pjatë popullore ruse që ai kishte ngrënë pak para vdekjes së tij.
Megjithatë, policia tha më vonë se nuk gjeti prova se ai ishte helmuar.
Në kohën e vdekjes së tij, Perepilichnyy po ndihmonte në një rast për të zbuluar një operacion rus të pastrimit të parave multimilionëshe.
Sergei Magnitsky
Varri i Sergei Magnitsky shihet në Moskë. ANDREY SMIRNOV/AFP/Getty Images
Avokati rus Sergei Magnitsky vdiq në një burg rus në vitin 2009.
Ai punoi për Hermitage Capital, një firmë investimi e drejtuar nga financuesi me origjinë amerikane Bill Browder dhe ndihmoi në zbulimin e një mashtrimi tatimor prej 230 milionë dollarësh dhe prova që zyrtarët e qeverisë ruse ishin të përfshirë në kryerjen e tij dhe më pas në fshehjen e tij.
Menjëherë pasi ai i bëri ato zbulime publike në vitin 2008, Magnitsky u arrestua me akuza të veçanta për mashtrim tatimor. Ai vdiq një vit më vonë, ndërsa ishte ende në paraburgim. Familja e tij tha se kujdesi thelbësor mjekësor ishte i ndaluar, ndërsa një raport i komisionit presidencial rus për të drejtat e njeriut gjeti prova se ai ishte rrahur në ditën kur vdiq. Qeveria ruse ka pohuar gjithmonë se Magnitsky vdiq nga dështimi i zemrës.
Në SHBA, Browder nisi një fushatë publike për drejtësi, duke i bërë thirrje Kongresit të prezantojë një ligj që sanksionon individët në Rusi të dyshuar për përfshirje në vdekjen e Magnitsky dhe shkelje të tjera të të drejtave të njeriut. Akti Magnitsky u miratua nga ligjvënësit në 2012.
Dy javë pas miratimit të Aktit Magnitsky, Moska ndaloi birësimet amerikane të fëmijëve rusë në hakmarrje të dukshme. Të dyja masat janë ende në fuqi.
Alexander Litvinenko
Alexander Litvinenko është fotografuar në një spital të Londrës më 20 nëntor 2006, tre ditë para vdekjes së tij. Natasja Weitsz/Getty Images
Një hetim britanik përcaktoi se Alexander Litvinenko, një ish-agjent rus i kthyer në kritik të Kremlinit, ishte helmuar në një bar hoteli në Londër në vitin 2006 nga dy agjentë rusë, të cilët ia kishin spërkatur çajin jeshil me polonium-210 shumë radioaktiv.
Litvinenko – i cili vdiq një vdekje e ngadaltë dhe e dhimbshme në javët pas helmimit të tij – gjithmonë pohoi se Putini dhe Kremlini ishin përgjegjës për atë që i kishte ndodhur.
“Ju mund të keni sukses të mbyllni gojën e një njeriu, por ulërima e protestës nga e gjithë bota do të kumbojë, zoti Putin, në veshët tuaj për pjesën tjetër të jetës tuaj,” tha ai në një deklaratë në shtratin e vdekjes.
Hetimi, i udhëhequr nga gjyqtari Robert Owen, tha se Putin “ndoshta miratoi” vrasjen e ish-spiunit.
Kremlini e ka mohuar gjithmonë akuzën dhe ka refuzuar të ekstradojë dy agjentët e akuzuar për helmimin në Britani.
Litvinenko kishte punuar për FSB-në, agjencinë pasardhëse ruse të KGB-së, ish-policinë sekrete sovjetike dhe agjencinë e inteligjencës. Ai u specializua në trajtimin e krimit të organizuar dhe puna e tij e fundit në agjenci, pas rënies së Bashkimit Sovjetik, ishte drejtimi i departamentit të saj kundër korrupsionit – një pozicion që e bëri atë shumë armiq.
Pas largimit nga FSB, Litvinenko akuzoi ish-punëdhënësit e tij për orkestrimin e një serie bombash në apartamente në Rusi në vitin 1999 që lanë qindra të vdekur dhe çuan në pushtimin rus të Çeçenisë më vonë atë vit.
Sipas të vesë së tij, Marina Litvinenko, ai kishte filluar të punonte për shërbimet britanike të sigurisë pasi shkoi në Britani si sinjalizues në vitin 2000.
Anna Politkovskaya
