“Me këtë vapë nuk arrij të mendoj”, “më është fikur truri” – këto janë shprehje që shumë njerëz i përdorin gjatë ditëve me temperatura ekstreme.
Por sipas ekspertëve, kjo nuk është vetëm një ndjesi. Nxehtësia e madhe ndikon drejtpërdrejt edhe në funksionimin e trurit, duke ulur përkohësisht kujtesën, vëmendjen, përqendrimin dhe shpejtësinë e marrjes së vendimeve.
“Ne nuk bëhemi më pak inteligjentë, por sigurisht bëhemi më pak efikasë në performancën mendore”, shpjegon neurologia Maria Salsone, përgjegjëse e Njësisë së Neurologjisë dhe Stroke Unit në Policlinikun San Donato në Itali.
Sipas saj, ekspozimi i zgjatur ndaj temperaturave të larta ndryshon metabolizmin e trurit. Stresi termik aktivizon proteinat mbrojtëse të quajtura proteina të goditjes termike (HSP), të cilat ndihmojnë neuronet të përballojnë nxehtësinë, por kërkojnë një konsum të madh energjie.
Truri kalon në “modalitet kursimi energjie”
Kur temperatura e trupit rritet, aktivizohet hipotalamusi, qendra e trurit që kontrollon termorregullimin. Ai nis procese që ndihmojnë në ftohjen e organizmit, si djersitja, zgjerimi i enëve të gjakut dhe kërkimi i ambienteve më të freskëta.
Por ky proces ka një kosto: më pak energji mbetet për funksionet komplekse të trurit.
“Truri hyn në një lloj modaliteti kursimi energjie. Zvogëlohet furnizimi me gjak dhe energji në zona të rëndësishme si korteksi prefrontal dhe hipokampusi, që lidhen me vëmendjen, kujtesën, planifikimin dhe zgjidhjen e problemeve”, shpjegon neurologia.
Për këtë arsye, gjatë vapës njerëzit mund të ndihen më të ngadaltë, më të shpërqendruar dhe të bëjnë më shumë gabime.
Mbi 30 gradë ulet ndjeshëm performanca mendore
Nuk ekziston një temperaturë fikse që prek të gjithë njësoj, pasi ndikojnë faktorë si lagështia, kohëzgjatja e ekspozimit, hidratimi, mosha dhe gjendja shëndetësore.
Megjithatë, studimet tregojnë se truri funksionon më mirë në një temperaturë mes 20 dhe 25 gradë Celsius. Mbi 25–27 gradë, performanca mendore fillon të bjerë gradualisht.
Kur temperaturat kalojnë 30 gradë, bëhen më të dukshme ulja e përqendrimit, ngadalësimi i përpunimit të informacionit dhe rënia e vigjilencës. Në temperatura 32–35 gradë, sidomos kur ka lagështi të lartë dhe mungesë ajrosjeje, rritet lodhja mendore dhe vështirësia për të marrë vendime.
Kujdes nga goditja e nxehtësisë
Ekspertët bëjnë dallimin mes lodhjes nga nxehtësia dhe goditjes së nxehtësisë, e cila është një urgjencë mjekësore.
Lodhja nga nxehtësia shfaqet me dobësi, lodhje, djersitje të madhe dhe ndonjëherë ngërçe muskulore. Ndërsa goditja nga nxehtësia ndodh kur mekanizmat e trupit për rregullimin e temperaturës dështojnë dhe temperatura trupore kalon 40 gradë Celsius.
Në këto raste mund të shfaqen konfuzion, vështirësi në të folur, probleme për t’iu përgjigjur pyetjeve, humbje e vetëdijes apo konvulsione.
“Janë shenja që kërkojnë menjëherë telefonatën në numrin 112, pasi çdo minutë është e rëndësishme. Nxehtësia ekstreme mund të dëmtojë drejtpërdrejt neuronet”, paralajmërojnë mjekët.
Edhe netët tropikale dëmtojnë trurin
Problemi nuk vjen vetëm nga temperaturat e larta gjatë ditës. Netët tropikale, kur temperatura nuk zbret nën 25 gradë, ndikojnë në cilësinë e gjumit.
Gjatë gjumit truri rikuperohet nga stresi i ditës, por nëse pushimi është i pamjaftueshëm ose i ndërprerë, lodhja grumbullohet nga dita në ditë.
Më të rrezikuarit janë të moshuarit, të cilët gjatë vapës flenë më pak dhe kanë një rikuperim më të dobët të sistemit nervor.
Pesë mënyra për të mbrojtur trurin gjatë vapës
Ekspertët rekomandojnë disa masa të thjeshta:
-Pini ujë rregullisht gjatë gjithë ditës, pa pritur të ndjeni etje, veçanërisht pas moshës 65 vjeç.
-Konsumoni ushqime të lehta me fruta dhe perime, që ndihmojnë edhe në hidratim.
-Një kafe e shoqëruar me pak çokollatë të zezë (me mbi 75–80% kakao) mund të ndihmojë qarkullimin cerebral.
-Mbani ambientet e shtëpisë nën 27 gradë duke përdorur ventilatorë, dushe të freskëta ose kompresa të ftohta.
-Shmangni aktivitetet fizike dhe daljet në orët më të nxehta, zakonisht nga ora 11:00 deri në 18:00, duke preferuar mëngjesin herët ose mbrëmjen.
Vapa nuk lodh vetëm trupin, por ajo ndikon edhe në mënyrën si mendojmë.
