Irani njoftoi se marrëveshja me Omanin për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit është pranë finalizimit, pasi të dyja vendet kanë rënë dakord për koordinatat e një korridori të ri detar për anijet tregtare.
Ngushtica e Hormuzit lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit dhe është një nga rrugët detare më të rëndësishme në botë, pasi në kohë normale përmes saj transportohet rreth 20% e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm (LNG) në nivel global.
Prej javësh, Teherani dhe Muskati kanë zhvilluar negociata për të gjetur një zgjidhje që do të lejonte rikthimin e lundrimit në këtë rrugë strategjike. Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baghaei, tha se bisedimet po ecin përpara dhe se palët janë në fazën përfundimtare të hartimit të një deklarate të përbashkët.
Sipas tij, marrëveshja përfshin aspektet teknike, ligjore, të sigurisë dhe mbrojtjes së mjedisit për korridorin e ri detar. Ai shtoi se procesi mund të përfundojë shpejt, nëse nuk pengohet nga faktorë të jashtëm, duke aluduar për veprimet e SHBA-ve.
Megjithatë, Baghaei theksoi se nënshkrimi i marrëveshjes nuk do të thotë automatikisht se Ngushtica e Hormuzit do të rihapet menjëherë. Sipas tij, Irani vazhdon ta konsiderojë praninë ushtarake amerikane dhe bllokadën ndaj porteve iraniane si pengesat kryesore për rikthimin e lundrimit normal.
Ai theksoi gjithashtu se marrëveshja është vetëm mes Iranit dhe Omanit dhe nuk përfshin negociata të drejtpërdrejta me SHBA-të.
Edhe nëse arrihet një marrëveshje për Hormuzin, kjo nuk do të thotë fundi i krizës mes Iranit dhe SHBA-ve. Analistët vlerësojnë se ajo mund të krijojë kushtet për rifillimin e bisedimeve më të gjera, por mbeten ende shumë çështje të pazgjidhura.
Çfarë kërkon Irani?
Teherani këmbëngul që Irani dhe Omani ta menaxhojnë së bashku Ngushticën e Hormuzit, sipas ujërave territoriale të secilit shtet. Autoritetet iraniane kanë bërë të ditur se rrugët e reja të lundrimit do të kalojnë kryesisht në ujërat territoriale të Iranit dhe pjesërisht në ato të Omanit, ndërsa korridoret aktuale do të mbyllen.
Zëvendësministri iranian i Jashtëm, Kazem Gharibabadi, tha se korridoret e reja mund të përdoren për një periudhë prej dy deri në katër muaj, ose edhe më gjatë.
Irani ka lënë të kuptohet gjithashtu se synon të vendosë tarifa për disa shërbime detare, si asistenca në lundrim, pilotimi dhe mbrojtja e mjedisit. Megjithatë, sipas ligjit ndërkombëtar, nuk mund të vendosen tarifa vetëm për kalimin në një ngushticë ndërkombëtare.
Po ashtu, Teherani ka deklaruar se nuk do ta rihapë plotësisht Hormuzin derisa SHBA-të të heqin bllokadën detare ndaj porteve iraniane.
Po Washingtoni çfarë kërkon?
Administrata e presidentit Donald Trump kërkon që anijet tregtare të lëvizin lirshëm në Ngushticën e Hormuzit, pa pasur nevojë për miratim nga Irani dhe pa paguar tarifa.
Trump ka kundërshtuar publikisht çdo mundësi që Irani të përfitojë financiarisht nga kalimi i anijeve.
“Nuk do t’i lejoj të vendosin tarifa. Nëse dikush do të tarifojë, do ta bëjmë ne”, deklaroi ai.
Edhe 8prej shoqatave më të mëdha të transportit detar në botë i kanë kërkuar OKB-së të kundërshtojë çdo tarifë për kalimin në Ngushticën e Hormuzit, duke argumentuar se kjo do të shkelte të drejtën ndërkombëtare dhe do të dëmtonte ekonominë globale.
Roli i Omanit
Omani vazhdon të luajë rolin e ndërmjetësit mes Iranit dhe SHBA-ve. Sipas analistëve, Muskati gëzon besimin e të dyja palëve dhe po përpiqet të rikthejë stabilitetin në rajon.
Ekspertët vlerësojnë se marrëveshja që po diskutohet është një kompromis. Irani ka hequr dorë nga kërkesa fillestare për kontroll të plotë mbi lundrimin, ndërsa SHBA-të pritet të pranojnë që Teherani të ketë një rol të kufizuar në administrimin e korridoreve detare.
Megjithatë, analistët besojnë se edhe nëse arrihet marrëveshja, statusi i Ngushticës së Hormuzit nuk do të kthehet më në gjendjen që ishte para nisjes së konfliktit mes SHBA-ve, Izraelit dhe Iranit. Sipas tyre, Teherani e ka kuptuar tashmë se kontrolli mbi këtë rrugë strategjike i jep një ndikim të madh në ekonominë botërore dhe nuk pritet të heqë dorë lehtë nga ky avantazh.
