Italia ka miratuar betonizimin e një prej pjesëve më të mbrojtura të vijës bregdetare në Mesdhe. Më 4 qershor, Këshilli i Ministrave hodhi poshtë kundërshtimin formal të paraqitur nga Rajoni Autonom i Sardenjës dhe Ministria e Kulturës, duke riaktivizuar autorizimin unik të lëshuar më herët, në shkurt, nga Struktura e Misionit ZES për projektin gjigant “Tavolara Bay”, në bashkinë Loiri Porto San Paolo, në provincën e Sassarit.
Projekti parashikon ndërtimin e një kompleksi luksoz, si parathënie e një plani më të gjerë që përfshin një hotel me pesë yje, dhjetëra vila, restorante, një marinë, një heliport dhe një fushë golfi. I gjithë projekti do të ngrihet me pamje nga Zona e Mbrojtur Detare Tavolara–Punta Coda Cavallo, e krijuar në vitin 1997 dhe e mbrojtur në disa nivele mjedisore, në një zonë ku Plani Rajonal i Peizazhit i Sardenjës ndalon çdo ndërtim brenda 300 metrave nga vija bregdetare.
Qeveria veproi duke anashkaluar opinionin negativ detyrues të zyrës rajonale të Ministrisë së Kulturës për mbrojtjen e trashëgimisë, kundërshtimin e Rajonit Autonom dhe vërejtjet e vetë Ministrisë së Kulturës. Për këtë u përdor një rregull i krijuar për të thjeshtuar investimet në jug të Italisë, jo për të shmangur mbrojtjen e peizazhit në një rajon me statut të posaçëm.
Grupi dhe projekti
Operacioni po udhëhiqet nga JHSF, një gjigant brazilian i pasurive të paluajtshme dhe turizmit, i drejtuar nga José Auriemo Neto. Në vitin 2007, JHSF bleu shumicën e aksioneve në grupin hotelier Fasano, të themeluar në vitin 1902 në São Paulo nga emigranti lombard Vittorio Fasano. Që atëherë, JHSF ka ndërtuar një perandori të mikpritjes luksoze që shtrihet nga Rio de Janeiro në Nju Jork, nga Londra në Miami, nga Cascais në Punta del Este.
Sardenja shënon hapin e parë të grupit në Europë. Verën e kaluar, Fasano Al Mare Beach Club në Cala Finanza ishte hapur tashmë në mënyrë diskrete për të ftuar të përzgjedhur. Pjesa tjetër e projektit, e projektuar nga arkitekti brazilian Isay Weinfeld, pritet të përfundojë deri në vitin 2028.
Sipas dokumentacionit të Gruppo d’Intervento Giuridico, një organizatë ligjore mjedisore, zhvillimi prek rreth 50 hektarë tokë bregdetare midis Cala Finanza dhe Punta La Greca, si dhe dhjetëra hektarë të tjerë në brendësi. Sipas raportimit të Gian Antonio Stella në Corriere della Sera, vetëm struktura e mikpritjes e planifikuar në fazën e parë do të zinte 4,350 metra katrorë.
Procesi i miratimit dhe kundërshtimet
Rruga e autorizimit për Tavolara Bay është një sekuencë refuzimesh institucionale të anashkaluara njëra pas tjetrës. Gjatë konferencës së shërbimeve, një proces ndërinstitucional miratimi i zhvilluar midis tetorit 2025 dhe janarit 2026, pothuajse të gjitha opinionet ishin negative dhe konsideroheshin të pakapërcyeshme. Rajoni Autonom, Trupat Pyjore, Superintendenca e Sassarit dhe Provinca e Gallurës Verilindore e kundërshtuan projektin.
Drita e vetme jeshile politike erdhi nga këshilli bashkiak i Loiri Porto San Paolo, i cili në nëntor 2025 miratoi ndryshimin e zonimit nga Zona H, mbrojtje e plotë, në Zonë F, zhvillim turistik. Por kjo u bë me kushtin që të mos kishte rritje të volumeve ndërtimore dhe që aksesi në det të ruhej. Ishte një hapje e pjesshme dhe e kushtëzuar, e kundërshtuar më pas nga vetë zyra teknike e bashkisë, e cila dha opinion negativ gjatë konferencës së shërbimeve.
Pavarësisht kësaj, më 9 shkurt 2026, Struktura e Misionit ZES dha autorizimin unik. Rajoni, Trupat Pyjore dhe Ministria e Kulturës kërkuan anulimin e tij përmes rishqyrtimit administrativ, duke arritur pezullimin e efektivitetit të masës. Më 4 qershor, Këshilli i Ministrave hodhi poshtë të gjitha kundërshtimet, duke riaktivizuar autorizimin.
Ndërkohë, në fund të marsit, siç është dokumentuar me fotografi nga GrIG, kishte nisur tashmë pastrimi i makies mesdhetare në promontor. Hetimet janë në zhvillim për aspekte të mundshme penale të çështjes.
Mekanizmi i përdorur është ZES Unike për Italinë e Jugut, Zona e Posaçme Ekonomike, e krijuar me Dekretligjin 124 të vitit 2023. Kjo i lejon Strukturës së Misionit të lëshojë një autorizim të vetëm që zëvendëson të gjitha lejet. Siç shkroi GrIG, pyetja është nëse një rregull i krijuar për të nxitur investimet prodhuese në jug të Italisë mund të kthehet në “një mjet për përmbysjen e kuadrit ligjor kushtetues për mbrojtjen e peizazhit”.
Giuseppe Meloni, zëvendëspresident i Rajonit dhe këshilltar rajonal për planifikimin, si dhe ish-kryetar i bashkisë Loiri Porto San Paolo, e quajti hapur këtë “të papranueshme”. “Struktura e Misionit anashkaloi të gjitha opinionet teknike të dhëna nga bashkia dhe zyrat rajonale. Këto janë rregulla që nuk mund të tejkalohen përmes një konference shërbimesh të parashikuar nga një ligj kombëtar që nuk mund të mbizotërojë mbi kompetencat e Rajonit”, tha ai.
Rajoni dhe gjykata administrative
Presidentja Alessandra Todde reagoi me një deklaratë të prerë: “Ligjet e Sardenjës nuk mund të anashkalohen. Ne do t’i mbrojmë plotësisht prerogativat e autonomisë sonë.”
Sipas Todde-s, thjeshtimi administrativ nuk mund të përkthehet në dobësim të kompetencave që u janë dhënë rajoneve me statut të posaçëm, as në ulje të garancive që mbrojnë territorin. “Bregdetet tona janë identitet, mjedis, ekonomi e qëndrueshme dhe e ardhme”, shtoi ajo.
Rajoni ka depozituar tashmë një ankim në TAR, Gjykatën Administrative Rajonale. Më 6 qershor, gjyqtari kryesues refuzoi kërkesën për pezullim paraprak. Kompania kishte deklaruar zyrtarisht se nuk do të niste punime që ndryshojnë terrenin gjatë gjithë verës së vitit 2026, duke hequr kështu urgjencën që do të justifikonte një masë të tillë. Seanca kolegjiale për pezullimin është caktuar më 8 korrik.
Fronti parlamentar
Çështja tashmë ka mbërritur në Parlament. Deputetë dhe senatorë sardë nga Lëvizja Pesë Yjet kanë njoftuar se do ta ngrenë çështjen në të gjitha instancat institucionale të mundshme, duke i kërkuar qeverisë të sqarojë pse i anashkaloi opinionet negative.
Francesca Ghirra, deputete e Aleancës së të Gjelbërve dhe të Majtës, ka paraqitur tashmë një pyetje parlamentare drejtuar ministrave të Mjedisit, Turizmit dhe Politikave të Kohezionit. “Përdorimi i procedurave të thjeshtuara të parashikuara nga ZES për të anashkaluar planifikimin ekzistues territorial dhe peizazhistik të ishullit është i papranueshëm”, tha ajo.
Më 8 korrik, në TAR-in e Cagliarit, do të nisë testi i parë i vërtetë gjyqësor. Por për Cala Finanza, Rajoni dhe ambientalistët paralajmërojnë se kjo është vetëm fillimi i një beteje që mund të arrijë deri në Gjykatën Kushtetuese.
Ky nuk është një rast i izoluar në Mesdhe. Në Shqipëri, ditët e fundit, mijëra njerëz kanë dalë në rrugët e Tiranës kundër një resorti luksoz me vlerë mbi 1 miliard dollarë, të promovuar nga një fond i Jared Kushner, dhëndrit të Donald Trump, në zona të mbrojtura të bregdetit të Adriatikut. E njëjta logjikë, i njëjti skenar, por protestat vijojnë prej mbi dy javësh tashmë me mijëra qytetarë në rrugë dhe janë shndërruar në një lëvizje më të gjerë antiqeveritare që kërkon dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.
Ky rast nxjerr në pah tensione më të gjera midis zhvillimit të nxitur nga investimet dhe mbrojtjes së mjedisit në rajone bregdetare me ndjeshmëri të lartë në nivel global. /ekofin.al
