Nga Skënder Minxhozi/
Protesta ka futur prej thuajse tre muajsh në debatin civil e politik një element të ri që më parë nuk egzistonte: një zë të tretë në tryezën e punëve të shtetit. Prej tre dekadash e gjysëm ishim mësuar me dy palë që bënin kohën e mirë dhe të keqe në Shqipëri, pozitën dhe opozitën. Nuk kishte (dhe ende nuk ka) sindikata, nuk kishte (dhe ende nuk ka) një rrjet të fuqishëm dhe relevant të shoqërisë civile, paçka se rroga e projekte harxhohen boll në këtë drejtim. Nuk kishte dhe ka ende një vendimmarrje direkte të popullit përmes referendumeve, sepse kemi një ligj i cili de facto i pengon refrendumet. Së fundi nuk kishte dhe ende nuk ka një kulturë të klasës drejtuese për të dëgjuar konkretisht dhe në kohë reale opinionin publik për çeshtje që e prekin atë drejtpërdrejt. Kemi vendimmarrje të mëdha që diskutohen e vulosen larg syve të publikut, duke i përplasur këtij të fundit votën e dhënë në zgjedhje. Na votuat, tani mbyllni gojën!
Thënë të gjitha këto, me daljen e fenomenit flamengo është krijuar përshtypja se situata u përmbys sa hap e mbyll sytë, se revolucioni i dha papritur e brenda harkut të pak ditëve frytet e tij. U krijua një përshtypje naive dhe iluzive se gjithçka ka ndryshuar për mirë në këtë pjesë të diellit. Nuk ka diçka më të rrejshme dhe të pavërtetë në lidhje me ndryshimin dhe progresin, sesa iluzioni i ndryshimit dhe i progresit.
Pasi protesta na provoi të gjithëve se ka mësuar të nxjerrë njerëz në shesh dhe t’i bëjë të dalin ata nga shtëpia për shumë ditë (pjesëmarrja pastaj është diçka që ha më shumë sesa një debat), vetë protesta po përpiqet me javë e muaj të na mësojë edhe për më të rëndësishmen: se tashmë është ajo që përcakton radhën e ngjarjeve në Shqipëri, dinamikën e ndryshimeve dhe të përmbysjes, ligjet dhe reformat, largimin e madje edhe futjen në burg të krerëve kryesorë të elitës politike. Qeveri, opozitë dhe institucione janë nën mëshirën e protestuesve, ata duhet të bëjnë vetëm çfarë ju thonë protestuesit (madje pjesa e tyre që flet e bërtet) dhe se çdo gjë funksionon mbi bazën e frymës ultimative dhe jo mbi ndonjë proces bisedimesh dhe dakordësie. Ne ju flasim nga rruga, ju mbani shënim nëpër zyra!
Një shesh ku çdo ditë mblidhen nga pak qindra deri në pak mijëra persona i thotë jo vetëm ngrehinës së shtetit e instititucioneve se duhet të bëhet gati për prangat e SPAK, por edhe masës së madhe të popullit që i ka votuar, se nuk vlen më asgjë. As zgjedhje, as mandate, as institucione. Ka mbaruar, ka kapitulluar i gjithë sistemi dhe klasa e politikanëve është aty kot sa për formë. Protesta po na thotë çdo natë me megafon se Rama dhe Berisha kanë kryer punë. Sa për të tjerët, as që ja vlen të harxhosh frymë dhe kohë. I ka varrosur të gjallë revolucioni.
Ky refren i cili përsëritet çdo natë rrugëve të Tiranës plot turistë e qytetarë të lodhur nga vapa, është zyrtarizuar tashmë si autogoli i parë dhe më i madh i protestës 80 ditore të Zvërnecit, e që me Zvërnecin s’ka më asnjë lidhje. Ky qëndrim që thotë me të madhe se qeveria ka rënë dhe se protestuesit janë zotët e vendit, përplaset rregullisht më realitetin cinik të Tiranës, ku protesta është kthyer në një dekor thuajse ekzotik për turistët dhe ku jeta e përditshme rrjedh sikur të mos ketë ndodhur asgjë. Ndërkohë që qeveria dhe opozita janë në plazh. Sharmi i dikurshëm i mijëra njerëzve në bulevard ja ka lënë vendin apatisë dhe protesta ka rënë në një shifër pjesëmarrje që më shumë ngjan me një rekrutim militantësh sesa me një lëvizje vullnetare e spontane.
Lista e kërkesave që protesta ka shpallur dy muaj më parë vijon të mbetet jo vetëm maksimaliste, por edhe ultimative. Përtej asaj që kërkohet, e rëndësishme është se vetë lista nuk përbën subjekt negociatash me qeverinë dhe institucionet e tjera. Sipas megafonit të protestës ajo thjesht duhet përmbushur dhe qeveria duhet të shkojë në shtëpi, parlamenti të shpërndahet dhe të krijohet një qeveri tranzitore drejt zgjedhjeve të ardhshme. Edhe ligjet e Hamurabit të gdhendura në gur nuk kanë qenë kaq taksative dhe të panegociueshme. Të ecësh me devizën “e kemi thënë ne, nuk diskutohet më” do të thotë të luash një bllof spektakolar në sytë e opinionit publik, i cili sheh sesi një grusht njerëzish i kërkojnë çdo natë klasës politike të dalë zyrat.
Disa fenomene janë të lidhura fort me realitetin. T’i ikësh realitetit do të thotë të sajosh një univers paralel i cili nuk të çon askund. Ramën dhe Berishën mund ta shkarkoni brenda natës, me kusht që të keni numrat dhe fuqinë për ta bërë këtë. Edhe listat me kërkesa ultimative mund t’i impononi brenda 24 orëve me kusht që të keni fuqinë dhe numrat për ta bërë këtë. Fakti që po shpallet fundi i klasës politike prej qershorit dhe Shqipëria konsumon sezonin veror si të mos kishte ndodhur asgjë, është një provë e përditshme pafuqie dhe shkëputjeje nga realiteti i protestës antiqeveritare.
Rruga e vetme drejt përmbysjes në një demokraci është ajo e përfshirjes në procesin politik. Në këtë aspekt protesta ka muaj që shfaq paradoksin ku sheshi është më i avancuar se podiumi i tij. Protestës i duhet një kokë, ndërkohë që vërtitet rrugëve të Tiranës si një dehur që nuk sheh dhe dëgjon. Protestës i duhet të pranojë përballjen për të mbrojtur të vërtetat e saj, e jo t’i fshihet debatit me qeverinë dhe klasën politike. Një protestë që refuzon të ketë fytyrë dhe adresë, pra që i rri larg procesit politik dhe garës me palët e tjera, është e destinuar të mbetet kjo që është. Një procesion i përnatshëm parullash, banderolash dhe fjalimesh shpesh banale, naive dhe patetike. I këndshëm për turistët e kureshtarët, i bezdisshëm për të tjerët.
