Nga Gilman Bakalli
Imagjinoni një traget të madh pasagjerësh duke lundruar nëpër Mesdhe. Në kuvertën e tragetit ka disa shezllongje. Herë pas here janë të gjitha të zëna, ndonjëherë, me pak fat, arrin ta kapësh ndonjë shezllong të lirë. Për javë të tëra i njëjti skenar përsëritet në të njëjtën formë. Derisa një ditë gjithçka ndryshon. Diku në një qytet port në traget ngjitet një grup i madh, njerëz që e njohin njëri-tjetrin. Ato zaptojnë të gjitha shezllongjet dhe, sa herë që ndonjërit prej tyre i duhet të largohet nga kuverta, shokët ia ruajnë vendin duke vendosur një peshqir. Disa pasagjerë nervozohen për situatën e krijuar. Anëtarët e grupit-klan reagojnë ndaj këtij zemërimi në forma të ndryshme: disa duke ia kthyer me të njëjtën monedhë, kurse disa të tjerë duke i ofruar të pakënaqurëve një marrëveshje. Sipas kësaj marrëveshjeje, disa nga të përjashtuarit nga përdorimi i shezllongjeve mund të ndihmojnë në monitorimin e shezllongjeve. Si shpërblim, atyre u lejohet t’i përdorin shezllongjet kur këto nuk janë në përdorim nga anëtarët e grupit-klan. Disa nga të përjashtuarit e pranojnë këtë marrëveshje.
Ndërsa pak më parë kishim një grup me të drejta të barabarta sa i takon përdorimit të shezllongjeve, tani në kuvertë kemi tre grupe: pronarët e shezllongjeve, shërbëtorët e tyre me përfitime minimale, dhe të përjashtuarit nga përdorimi i shezllongjeve. Një lëvizje radikale politike që do ta përmbyste këtë rend duket se është e pamundur. Jo vetëm pronarët e shezllongjeve, por edhe shërbëtorët e tyre dinë ta pengojnë atë po qe nevoja.
Fabula e historisë: nëse askush nuk e monitoron një rend demokratik, herët a vonë do të krijohen struktura pushteti që do ta nxjerrin demokracinë nga menteshat e saj. Dhe aty ku më përpara sundonte barazia e të drejtave, do të sundojë rendi oligarkik.
A ka të bëjë me ne shembulli i mësipërm? Sigurisht që ka! Në thelbin e saj demokracia supozohet të vërë në funksion vullnetin e popullit. Ajo funksionon mbi bazën e interesit që ka populli tek e mira e përgjithshme. E thënë ndryshe: demokracia është versioni politik i asaj etike që aspiron krijimin e shanseve për një jetë të mirë për një numër sa më të madh njerëzish. Deri më sot politika shqiptare nuk e ka përmbushur premtimin për një jetë më të mirë për një numër sa më të madh njerëzish. Partitë kanë punuar sistematikisht për inkurajimin e largimit të qytetarit nga politika. Ato nuk kanë toleruar asnjë referendum popullor, asnjë zgjedhje direkte në postet e larta shtetërore, dhe, që nga 2009, kemi edhe deputetë që nuk varen më direkt nga zgjedhësit, por nga partia.
Partitë politike në Shqipëri sot nuk punojnë më për reformimin e shoqërisë, por për të fituar zgjedhjet e radhës. Prandaj nuk të habit fakti se partitë shqiptare po bëhen gjithnjë e më njësoj, ato nuk janë më vendi ku njerëz me ide e botëkuptime të njëjta apo të përafërta mblidhen për ta reformuar shoqërinë mbi bazën e një ideologjie. Zhargoni, përmes të cilit partitë përpiqen të diferencohen nga njëra-tjetra është bërë tejet vulgar dhe banal dhe nuk i shërben më ruajtjes së identitetit të partisë, por thjesht përforcimit të skemës mik-armik. Populli nuk shkon më në zgjedhje, sepse nuk ndjehet më i përfaqësuar, duke e rritur kësisoj partinë e abstenuesve. Politikanëve nuk u bën përshtypje kjo, kurse për demokracinë kjo është goditje e rëndë. Partitë nuk merren më me “popullin”, sepse nuk u duhet më të merren me të; në rastin më të mirë ato merren me variantin e kondensuar të popullit nëpër sondazhe demografësh. Në axhendën e partive nuk ekziston më populli, me përjashtim të ndonjë fushate zgjedhore. Teatri politik nuk ka më nevojë për spektatorë.
Në këtë kontekst, jep shpresë nisma e disa deputetëve të parlamentit shqiptar për ndryshimin e Kushtetutës në dy nene të saj, njëri prej të cilëve kërkon përcaktimin e së drejtës që Presidenti i Republikës të zgjidhet me votim të drejtpërdrejtë nga populli. Më duket lëvizje e drejtë. Meqë sistemi ynë politik nuk funksionon në mënyrë intrinzike, nga brenda, atëherë duhet parë për një zgjidhje nga jashtë. Një mundësi të tillë mund ta ofronte zgjedhja e një presidenti jopartiak, direkt nga populli. Natyrisht, qeveria shqetësohet me të drejtë se i vetmi autoritet shtetëror i zgjedhur direkt nga populli mund të fitojë rëndësi dhe domethënie të jashtëzakonshme. E në fakt, pikërisht kjo është ajo për të cilën kemi nevojë: një figurë drejtuese jopartiake, e cila e lufton status quo-në me ide dhe reforma të reja. Jo thjesht një figurë që qetëson gjakrat e ndezur partiake, por që merr seriozisht shqetësimet e qytetarëve.
Nëse nisma në fjalë kalon, ajo do të ishte e para përpjekje për një ndryshim kursi në politikën shqiptare. Mirëpo demokracia shqiptare, kam frikë se është e dënuar të pranojë gjithçka – bllokimin, velje nga politika, zgjedhje pafundësisht të diskutueshme – me përjashtim të ndryshimeve rrënjësore.
