Nga Wolfgang Ischinger*
Dy dekada pas përfundimit të Luftës së Kosovës, një zgjidhje politike midis Beogradit dhe Prishtinës mbetet e paarritur dhe frustrimi rëndon në rajon. Evropa nuk mund t’ia lejojë vetes pritjen dhe shpresën që kjo çështje të marrë vetë zgjidhje. Një konflikt i pazgjidhur në zemër të Evropës është një rrezik i papranueshëm gjeopolitik – veçanërisht në një kohë trazirash globale.
Kancelarja gjermane Angela Merkel dhe presidenti francez Emmanuel Macron e kanë adresuar këtë çështje më parë këtë vit, kur ata ftuan liderët e Ballkanit Perëndimor në Berlin në fund të prillit. Por bisedimet nuk dhanë atë për të cilën rajoni ka nevojë vërtet: një plan realist për integrimin e tyre në strukturat e Bashkimit Evropian.
Franca dhe Gjermania do të kenë një mundësi tjetër për ta trajtuar këtë problem në një takim pasues, si dhe në një takim të Procesit të Berlinit në Poloni më 5 korrik. Ata duhet të bëjnë progres real në mënyrë urgjente.
Serbia dhe Kosova nuk kanë qenë në gjendje të gjejnë një zgjidhje për problemin, siç bënë Greqia dhe ajo që sot është Maqedonia Veriore, vitin e kaluar, kur zgjidhën mosmarrëveshjen e emrit.
Kjo do të thotë se Evropa duhet të dalë me një plan – të cilin mund t’ua paraqesë autoriteteve të Beogradit dhe Prishtinës. Dhe ky plan duhet të mbështetet me vendosmëri.
Marrëveshja e Dejtonit për paqe në vitin 1995 – megjithëse e papërsosur si kornizë politike për një shtet funksional – është një shembull i mirë i llojit të diplomacisë që duhet të vendosim në dialogun Kosovë-Serbi. Për të arritur këtë marrëveshje, u krijua një “grup kontakti” midis aktorëve kryesorë që synonin t’u jepnin fund luftimeve në Bosnje: BE, Francë, Gjermani dhe Mbretëri e Bashkuar, plus Shtetet e Bashkuara dhe Rusia.
Konteksti i rastit në fjalë është i ndryshëm, natyrisht – nuk ka të bëjë me përfundimin e një lufte, por lidhet me integrimin e rajonit në BE. Por marrëveshja e vitit 1995 ka një largim të madh për Europën: Ndërkohë që blloku duhet të marrë rolin udhëheqës në negociata, gjithashtu duhet të bashkërendojë ngushtë me aktorët e tjerë, duke përfshirë Uashingtonin dhe Moskën, të cilat kanë interesat e tyre strategjike në rajon.
BE-ja gjithashtu do të duhet të punojë me Turqinë – e cila luan një rol kyç në të gjitha vendet e rajonit me një popullsi të konsiderueshme myslimane – dhe Kinës, “Iniciativa e Rripit dhe Rrugës” e të cilit e bën atë një lojtar të rëndësishëm në këtë zonë.
Evropa duhet të insistojë në përcaktimin e disa kushteve. Kosova duhet të bjerë dakord për një pozicion negociator koherent brenda vendit dhe të pezullojë tarifat e njëanshme që ka vendosur mbi produktet nga Serbia dhe Bosnja. Serbia nga ana e saj duhet të ndalë fushatën globale të tërheqjes së njohjes së pavarësisë së Kosovës dhe t’u japë fund përpjekjeve të saj për të bllokuar hyrjen e rajonit në organizatat ndërkombëtare.
Përtej marrëveshjes së paarritur Kosovë-Serbi, BE-ja ka një rol të rëndësishëm për të nxitur zhvillimin ekonomik në rajon.
Ky projekt nuk ka të bëjë me bamirësinë, por me promovimin e interesave evropiane, për shembull duke plotësuar projektet e infrastrukturës në Ballkanin Perëndimor, të cilat janë jetësore për strategjitë e lidhjes së BE-së. Në vend që t’u lejojë liderëve vendorë të kthehen nga paratë e lehta të Kinës për investime të tilla, BE duhet t’u sigurojë qeverive fondet e nevojshme dhe të insistojë që ato të ndjekin rregullat e bllokut për prokurim dhe tregti transparente.
Vendet në rajon duhet të kuptojnë se bashkëpunimi i suksesshëm ndërkufitar është bileta më e mirë hyrëse për afrimin më të ngushtë me BE. Një treg rajonal i integruar ngushtë nuk është një “dhomë pritjeje” nga e cila nuk mund të dalin kurrë; ajo do të rritë prosperitetin e tyre dhe do t’i ndihmojë ata të përmbushin më lehtë kriteret për hyrjen përfundimtare në BE.
BE duhet gjithashtu të investojë në sundimin e ligjit në rajoni. Qeveritë në Ballkanin Perëndimor duhet të bëjnë përpjekje më të mëdha për të luftuar në mënyrë efektive luftën shtetërore dhe kleptokracinë, dhe BE duhet t’i ndihmojë ata të arrijnë atje.
Ndoshta më e rëndësishmja, BE-ja dhe vendet e saj anëtare duhet të forcojnë mbështetjen e tyre për shoqërinë civile në rajon dhe të kërkojnë transparencë dhe llogaridhënie nga udhëheqësit lokalë. Për stabilitetin e vërtetë afatgjatë, rajoni ka nevojë për një shoqëri civile të fuqishme që mund t’i mbajë pushtetarët nën kontroll.
BE ka një udhërrëfyes për ta bërë këtë të ndodhë: Strategjia e zgjerimit të vitit 2018 e Komisionit Evropian ofron një listë të gjatë rekomandimesh të dobishme dhe realiste se si të mbështesin konsolidimin ekonomik dhe demokratik të rajonit. Për fat të keq, BE-ja i ka injoruar gjerësisht këshillat e veta.
Është gjithashtu për të ardhur keq që BE-ja vendosi të shtyjë përsëri fillimin e bisedimeve me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut për t’u bashkuar me BE-në, pavarësisht premtimeve të mëparshme nga qeveritë kombëtare dhe rekomandimet e Komisionit Europian.
Nëse BE-ja nuk mund të ofrojë një rrugë të besueshme për pranimin, ajo do të humbasë çdo leva që ka në rajon. Kushtet, për të qenë të sigurt, duhet të jenë strikte. Por ato gjithashtu duhet të jenë të drejta: kur vendet përmbushin kriteret e vendosura nga BE-ja, ato nuk duhet të pengohen nga konsideratat vendore në kryeqytetet kombëtare. Për të treguar vullnet të mirë, BE duhet të paktën të angazhohet për miratimin e liberalizimit të vizave për Kosovën pa vonesa të mëtejshme.
Franca dhe Gjermania e dinë shumë mirë se nuk mund të shpresojnë të zgjidhin mosmarrëveshjen midis Kosovës dhe Serbisë pa i ofruar rajonit njëkohësisht mundësinë për të filluar bisedimet për hyrjen në BE. Nëse ata nuk dërgojnë një sinjal pozitiv tani, takimet e ardhshme ka të ngjarë të përfundojnë në zhgënjim dhe të rrisin armiqësinë.
*Wolfgang Ischinger është kryetar i Konferencës së Sigurisë në Mynih. Ish-ambasador gjerman në SHBA, ai ishte kryenegociatori i Gjermanisë në Marrëveshjen e Dejtonit në 1995 dhe përfaqësoi BE në negociatat e Trojkës për të ardhmen e Kosovës në vitin 2007.
