Nga Entela Resuli
Arben Meçaj është inxhinier dhe ish-drejtori i Territorit. Këto ditë ka zbritur në terren për të parë nga afër dëmet e tërmetit dhe dy ditë më parë ishte i pranishëm në mbledhjen e Komitetit Kombëtar të Rindërtimit, ku deklaroi se dëmet e këtij tërmeti janë të rënda.
Sipas tij, qeveria duhet të përgatitet për një dëm mbi 500 milionë euro, ndërsa shton se duhet ndryshuar skema e ndërtimit, pasi ky tërmet që ra ishte një test pas të cilit ata duhet të nxjerrin disa mësime.
“Nuk duhet të luajmë me traumën e njerëzve. Është momenti që të rrimë sa më pranë tyre. Kush është i mençur e kupton që pas 10 apo 15 ditësh do shpërthejë drama. Njerëzit, vërtet rrinë 5 ditë në një hotel, por nuk mund rrinë gjithë jetën aty. Fëmijët do të shkojnë në shkollë, njerëzit në punë… këtu fillon shpërthimi”, u shpreh Meçaj për Dita.
Më poshtë një bisedë me inxhinier Meçajn për atë se çfarë ka ndodhur me ndërtimet nga tërmeti dhe si mund të zgjidhet kjo situatë e vështirë në të cilën po kalon vendi.
-Z. Meçaj, sipas jush çfarë tregoi ky tërmet?
Ky tërmet, intensitetin e tij e pati në Durrës dhe kur them intensitetin do të thotë që referuar strukturës gjeologjike mbi të cilën është ndërtuar Durrësi, intensiteti në këtë qytet nuk ishte 6.4 siç është raportuar por ishte mbi 8.
Ky tërmet pati një specifikë, pati kohëzgjatje të lartë. Ishte tërmet me amplitudë të madhe. Çka do të thotë që ndërtesat në Durrës u ndodhën në tre deri në katër faktorë negativë për sa i përket qëndrueshmërisë që ishte: tipologjia e tërmetit, struktura e tokës dhe skema konstruktive e ndërtimit.
Megjithatë ato arritën ta përballonin me sukses goditjen. Është e vërtetë që të gjitha ndërtesat janë ndërtuar me bazë ligjore, bazë ligjore nuk do të thotë leje ndërtimi, bazë ligjore do të thotë kontroll projekti dhe me projekt të certifikuar, e përballuan me sukses dhe në strukturë nuk patën dëme.
I vetmi dëm që ka patur Durrësi ka qenë një fenomen fizik, i cili për hir të së vërtetës nuk është konsideruar ashtu siç duhet dhe nuk është marrë shumë në konsideratë gjatë llogaritjeve, që është sjellja e ndryshme, e materialeve të ndryshme, ndaj lëkundjes. Ndaj deformimeve.
Armoçementi që është skeleti i një ndërtese dhe ajo që e mban ndërtesën, e cila reagon në mënyrë elastike ndaj goditjeve, ndërkohë që konstruksioni reagon i tillë, gjithë struktura e mureve nuk reagoi në të njëjtën formë. Është material i thyeshëm.
Kështu që, ndeshet një material elastik me një material plastik. Materiali elastik është shumë i fortë ia transmeton elasticitetin e tij murit dhe e thyen atë. Ky është faktori që ne shohim dëmtime masive muresh në Durrës. Ne, si komunitet inxhinierik shkencor konstatojmë që duhet të referojmë medoemos këtë skemë ndërtimore, e cila duhet thënë që i rezistoi tërmetit, por solli pasoja dhe dëme të konsiderueshme.
Tani e tutje, ky test që u bë në Durrës na vë përpara përgjegjësisë që metodika jonë e ndërtimit duhet të ndryshojë urgjentisht nga sa është deri më tani.
Duhet thënë që probleme ka patur edhe nën zbatim. Nuk janë respektuar kushtet teknike të zbatimit. Nuk janë përdorur brezat lidhës të mureve. Nuk janë vendosur breza dhe kolonçina betoni në qoshe të mureve, të gjitha këto e kanë dhënë efektin tashmë ku mure të tëra kanë rënë.
-Për të qenë më konkret, dëmtimet që patën ndërtesat erdhën si pasojë e tërmetit apo e keq ndërtimit?
Këto për hir të së vërtetës u shkatërruan për hir të tërmetit. Por dëmtimi në muri është për dy arsye: një që nuk është marrë në konsideratë konflikti midis elasticiteti dhe konstruksionit dhe shtangësisë dhe brishtësisë e pjesa tjetër, mos respektimi i kushteve teknike të zbatimit.
Këto të dy elementë kanë sjellë atë dëm. Struktura e betonit ka qëndruar, por ka probleme në elasticitetin e vet.
-Përveç tërmetit, që është një fenomen natyror, a ka njerëz që duhet të mbajnë përgjegjësi për këtë situatë?
Në momentin e sotëm është cinike të diskutojmë se i kujt është faji. Faji është i periudhës 30 vjeçare, tranzitore që kemi kaluar ne. Kaq e thjesht është gjëja.
-Në fakt, do vijë një moment që do duhet ta diskutojmë sepse mund të na përsëritet sërish kjo situatë…
Ka një përgjegjësi? Po ka. Sepse të gjitha ndërtimet që janë shoqëruar me humbje jetësh njerëzish, natyrisht këtu ka një vepër penale. Prokuroria që është organi i specializuar për ndjekje penale të jesh e sigurt që do ta ndjekë.
Që ka shtëpi të cilat janë dëmtuar dhe vlera të tëra materiale, jeta e qytetarëve që kanë ikur, këtu prokuroria do të duhet të bëjë punën. Kjo punë kërkon procedura dhe janë ekspertët ata që duhet të vlerësojnë rast pas rasti se kush e kishte fajin.
Në parim nuk mendoj që është kjo çështja, pasi nuk zgjidh gjë dhe jemi në kushtet kur kemi xhenazen në tavolinë dhe po diskutojmë probleme të një natyre tjetër. Momentalisht kemi njerëz në rrugë dhe duhet zgjidhur kjo çështje.
-Z. Meçe, si menaxhohet kjo situatë?
Kjo situatë së pari menaxhohet nëpërmjet një organizimi të përsosur. Pa organizim kjo situatë nuk kapërcehet. Organizim do të thotë disiplinë e hekurt, mobilizim total i të gjithë strukturave teknike profesionale. Organizim do të thotë që çdo element kapilar i pushtetit qendror dhe lokal duhet të jetë non stop në punë. Tani nuk ka orare punë, pasi emergjenca është e tillë që nuk e njeh orarin.
Nga ana tjetër ka një debat mbi transparencën e fondeve. Në një strukturë, e cila është e organizuar dhe disiplinuar, janë të gjitha mekanizmat që kontrollojnë gjithë shpenzimet dhe përdorimin e fondeve. Në një strukturë të paorganizuar dhe padisiplinuar terreni është për rrjedhje të këtyre fondeve dhe për shpërdorime. Kështu që unë për zgjidhjen e problemit shoh vetëm këta faktorë: disiplinim, organizim, mobilizim.
-Deri më tani si është menaxhuar situata, sipas jush?
Deri më tani ne sapo kemi kapërcyer fazën e parë që ishte kryesore, që për hir të së vërtetës unë do të them që është menaxhuar me sukses. Jemi në ditën e 6 dhe të vetmet kronika që ju shihni janë persona të cilët kanë mbetur pa bukë.
Problemet që kanë njerëzit janë kryesisht probleme strehimi. Emergjencë do të thotë që njerëzit të mos jenë në rrugë, por të jenë të futur diku në një vend. E vërteta është se sot pas një jave ne mund të konstatojmë raste sporadike të njerëzve të pastrehuar. Nëse është arritur në nivelin që njerëzit janë strehuar, është produkt i një organizimi dhe një pune të bërë. Nuk është rrjedhim i spontanitetit të ngjarjes.
-Është ende herët, por afërsisht sa mund të llogaritet dëmi i shkaktuar nga tërmeti?
Është e pamundur nga njeri sot të përcaktojë dëmin, pasi dëmi ka një shtrirje gjeografike të tmerrshme. Nuk ka asnjë tërmet që ka rënë deri më sot në Shqipëri që ka këtë shtrirje gjeografike dhe zhvillohet në terrenin me intensiv ndërtimor, Tiranë – Durrës.
Gjithë skema ndërtimore, formale dhe informale është tmerrësisht intensive në këtë korridor, që ka arritur deri në Lezhë. Kjo hartë e shtrirjes së pasojave të tërmetit mund të zërë mbi 80 për qind të ndërtimeve në Shqipëri. Pra dëmet e tërmetit zhvillohen në një hartë që përfshin 80 për qind të ndërtimeve në Shqipëri.
-Momentalisht, në cilën pjesë duhet të përqendrohet vëmendja?
Nuk mendoj se ne duhet të gjykojmë se shteti duhet të shkojë në çdo rast. Qytetarët veç e veç duhet të fillojnë të identifikojnë dëmet që kanë në shtëpi. Të certifikojnë në ndërgjegjen e tyre dhe të fillojnë të raportojnë brenda linjës institucionale, që do të thotë pushtet lokal, pushtet qendror, dëmet që kanë.
Të prodhohet ky lloj inventari. Nëse ne diskutojmë për Durrësin, ku dëmi është i dukshëm, kemi dëme në zonat rurale të cilat në syrin tonë janë ende të paevidentuara. Por nga ana tjetër kemi edhe shpërdorim besimi në këtë rast, ku edhe dëmet historike po mundohen të transmetohen si dëme tërmeti, megjithatë numri i këtyre rasteve është i vogël në krahasim me rastet reale të shkaktuara nga tërmeti. Në gjykimin tim, këto dëme do e kalojnë 500 milion euro.
-Sa kohë duhet që të rikuperohet kjo situatë?
Kjo është e lidhur totalisht me organizimin. Nëse do të kemi njerëz që shpërdorojnë lëvizjen solidare në funksion të njerëzve që janë dëmtuar. Këta quhen shpërdorues për mua. Sepse unë nuk mund të pranoj që nëse gjithë Shqipëria është vënë në lëvizje së bashku me miqtë që kemi për të ndihmuar, tjetri të thotë pse nuk më sjell batanije kur është në shtëpinë e tij dhe batanijen e ka.
Pra, në momentin kur në zgjidhjen e problemit do të mobilizohen edhe vetë qytetarët, rikuperimi do të jetë më i lehtë, nuk duhet të presin që t’ja u zgjidhin problemet vetëm të tjerët, por duhet të angazhohen edhe ata.
Në momentin kur organizimi strukturor i shtetit do të jetë në shkallën më superiore të mundshme, shpejtësia e zgjidhjes së problemit do të jetë e madhe.
Është e pamundur të thuash se kur do të zgjidhet, por kryesorja është që ka një vullnet për ta zgjidhur sa më shpejt, por vullneti nuk mjafton. Sa po futemi në fazën e zgjidhjes së problemit.
Ndërkohë, një faktor shumë i rëndësishëm për zgjidhjen e problemit është vlera monetare. Flitet për dëme që e kapërcejnë kapacitetin e buxhetit tonë të shtetit për ta përballuar.
Në këtë kuadër të gjithë duhet të jemi të ndërgjegjshëm që ky shtet është kaq i dobët sa nuk ka fuqi ekonomike që të përballojë shpenzimet. Ai është futur në procedurë zgjidhje. Urojmë që në këtë protokoll të zgjidhjes së problemit të kemi në krahë edhe aleatët tanë, miqtë tanë ndërkombëtarë, qofshin europianë, amerikanë e kështu me radhë.
-Po kemi parë një gatishmëri nga ana e tyre për të ndihmuar…
Gatishmëria në këtë moment është një gatishmëri emocionale. Unë nuk para besoj te kjo gatishmëri, unë besoj kur të shoh llogaritë e shtetit shqiptar të mbushen me vlera monetare që janë në funksion të zgjidhjes së shpejtë të çështjes.
-Z. Meçe, a duhet të nxjerrim mësime nga ky tërmet?
Të jeni të sigurt se sot personat më me stres janë ndërtuesit dhe investitorët sepse në kurriz të tyre shkon gjithë ankimimi dhe gjithë presioni i personave që u është dëmtuar shtëpia. Kështu që nuk duhet kapërcyer me kaq lehtësi edhe presioni që kanë ndërtuesit.
Ne kemi operuar me një skemë ndërtimore, e cila është bërë gati virale në të gjithë Shqipërinë. Kjo skemë ndërtimore paraqiti këtë konflikt, këtë problematikë që ka të bëjë me sjelljen e materialeve të ndryshme. Natyrisht që kjo skemë duhet të zhduket nga Shqipëria. Duhet të vendosen kushte se si duhet bërë skema ndërtimore e një objekti. Kalimi nga skema pa pllakë, pa membranë, në skemën me pllakë me membranë është jo vetëm i menjëhershëm, por duhet të jetë një nga hapat cilësore që bëhet tani në skemën e ndërtimit në Shqipëri, në kuadër të testit që u bë në Durrës.
Problemi nuk është për një objekt, problemi është për një filozofi të tërë ndërtimi në vendin tonë. Filozofi e cila ka qenë e patestuar. U testua dhe nxori problematikën e vetë.
-Objektet që janë dëmtuar në strukturë do të duhen të prishen të gjitha?
Këtë gjë duhet ta vendosin tani grupet profesionale të ekspertëve, të cilët janë të pajisur me instrumentet e nevojshëm për të identifikuar shkallën e dëmtimit në këto objekte.
-Frika është se, çfarë mund të ndodhë në rast të një tërmeti të dytë si tërmeti i datës 26?
Në rast të një tërmeti të dytë si ai, çfarë janë mure që sot janë në ajër të gjitha i ke për tokë. Konstruksionet do të vazhdojnë të qëndrojnë sepse ky konstruksion nuk ishte në limitet e veta të rezistencës. Ky konstruksion ka akoma rezerva llogaritëse që është në gjendje të përballojë edhe një tërmet të asaj përmase.
Rënia e një tërmeti tjetër me këtë përmasë nuk sjell dëme në konstruksion. Sjellja e konstruksionit edhe në tërmetin e dytë të këtij niveli do të jetë e njëjtë. Nëse përsëriten këto atëherë kemi fenomene të dëmtimit gradual, deri në proces lodhje, deri në kalimin në gjendje plastike, që i themi ne.
-Tirana si e përballoi këtë tërmet?
Tirana e përballoi me sukses, gjithsesi problematika qëndron e njëjtë, pasi flitet për strukturë dhe filozofi ndërtimi që ka problematika. Gjithsesi, epiqendra ishte në Durrës, me një tërmet me efekt në sipërfaqe, mbi 8 ballë, në Tiranë, nuk ka arritur as 6.
-Probleme të mëdha kanë shfaqur ndërtimet në rërë, në zonën e plazhit, a duhet të ndërtohet aty?
Në logjikë inxhinierike nuk mund të thuash kurrë që nuk ndërtohet mbi kënetë, rërë e kështu me radhë, sepse ndërtimi bëhet kudo, çështja është se si ti e bën zgjidhjen në këtë ndërtim.
E gjithë zona e kënetës dhe e plazhit, arriti të kapërcente me sukses këtë test të rëndësishëm goditës në Durrës.
Të gjitha ndërtimet në zonën e plazhit që kanë patur dëmtime të rënda, janë ndërtime të cilat janë bërë jashtë standardit për sa i përket projektit. Çka do të thotë, nuk janë bërë me projekt dhe i janë shtuar katet, që do të thotë se këto ndërtime nuk i shkaktoi tërmeti, por i shkatërroi vetja e vetë.
Mendoj se duhet të fillojë një certifikim total i gjithë objekteve në zonën e plazhit për të verifikuar ndërtimet që janë me projekt dhe ato pa projekt, por ndoshta kjo në një fazë të dytë.
