E3 Sentry ishte simboli i supremacisë teknologjike amerikane në fazën e fundit të Luftës së Ftohtë: tani e gjen veten duke i dhënë fund historisë së saj të gjatë aeronautike në qiellin e Gjirit, i ekspozuar në pistat ndaj raketave iraniane, të cilat dëmtuan njërën prej tyre . Një humbje e konsiderueshme: Pentagoni kishte dërguar gjashtë në Arabinë Saudite , për të koordinuar një ofensivë ajrore që supozohej të përfundonte brenda pak ditësh. Ky gjigant i plagosur, që kushtonte gati gjysmë miliardi euro, duket se simbolizon të metat e makinës luftarake amerikane, e paaftë për të nënshtruar Republikën Islamike.
Shpesh i quajtur AWACS —shkurtim për Sistemin e Paralajmërimit dhe Kontrollit të Hershëm Ajror —dhe lehtësisht i dallueshëm nga disku i madh i zi me diametër nëntë metra i montuar në trup, ky modifikim ushtarak i kuadkopterit Boeing 707 ishte një makinë e jashtëzakonshme kur hyri për herë të parë në shërbim në vitin 1977: një qendër mbikëqyrjeje fluturuese që monitoronte hapësira të gjera. Karakteristika e tij unike ishte aftësia për të dalluar edhe avionë dhe raketa që fluturonin ulët, të cilat i shpëtonin radarit tokësor. Në bord, trembëdhjetë operatorë para ekraneve koordinonin lëvizjet e skuadriljeve dhe armëve kundërajrore. Kur hyri në shërbim, BRSS nuk kishte asgjë të ngjashme me të: dhe edhe sot, rusët nuk kanë arritur të prodhojnë një sistem konkurrues , me pasoja serioze në operacionet e tyre në Ukrainë.
Deri në vitin 1992, Shtetet e Bashkuara kishin blerë 68 prej tyre. 18 të tjerë u blenë nga NATO, me ekuipazhe shumëkombëshe që përfshinin personel italian dhe një bazë të avancuar në Trapani. Franca, Britania e Madhe dhe Arabia Saudite gjithashtu i përvetësuan ato. Ka pasur disa programe për të përmirësuar pajisjet në bord, duke zëvendësuar kompjuterët dhe radarin me tranzistor të viteve 1970, të cilat dyfishuan koston fillestare prej 270 milionë dollarësh për avion : ndërhyrje aq të kushtueshme sa Uashingtoni hoqi dorë nga pjesa më e madhe e flotës. Tani, vetëm gjashtëmbëdhjetë prej tyre mbeten në shërbim, shpesh të lëna jashtë funksionit për mirëmbajtje. Por ato konsiderohen të domosdoshme sepse janë i vetmi instrument i aftë për të koordinuar një mision jashtë vendit: një detyrë e kryer në dy konfliktet me Irakun dhe në operacionet në Kosovë dhe Libi.
Procedurat për zëvendësimin e tyre – siç ka ndodhur shpesh në dekadën e fundit – janë shndërruar në një sagë: u zgjodh Boeing E7 Wedgetail, me një radar skanimi të gjatë e të ngushtë në vend të modelit të vjetër rrethor. Miratimi i tij u vendos në vitin 2022, me dërgesat e planifikuara për vitin 2027. Administrata Trump e anuloi atë për shkak të kostove të tepërta dhe dyshimeve në lidhje me aftësinë e avionit për t’i mbijetuar forcës ajrore kineze: Sekretari i Luftës Pete Hegseth e quajti atë “një sistem që nuk do të na japë asnjë avantazh në të ardhmen”. Disa javë më parë, kontratat për dy E7 u rivendosën, me një investim prej gati 2.5 miliardë dollarësh.
Ndërkohë, pesha e ofensivës kundër Teheranit ka rënë mbi krahët e këtyre dinosaurëve. Misionet e tyre kryhen nga pistat e Aeroportit Princ Sultan të Arabisë Saudite, i cili tashmë është shënjestruar me sukses tre herë nga Pasdarani. Në misionin e parë, ata çaktivizuan – “përkohësisht”, sipas Trump – pesë tankerë KC135; në të dytin, furnizime të tjera ajrore; dhe së fundmi, dy ditë më parë, një E3 Sentry. Përhapja e konfliktit dhe nevoja për të patrulluar të gjithë Gadishullin Arabik javën e kaluar e detyruan selinë qendrore të dërgonte përforcime: pesë Hawkeyes më të vegjël E2D, që normalisht mbahen në transportues aeroplanësh, arritën në front ditët e fundit nëpërmjet një ndalese në Aviano. Ato janë versioni më i fundit i një veterani tjetër, të ndërtuar që nga viti 2010, të cilat duken veçanërisht të dobishme në zbulimin e dronëve kamikazë Shahed që janë në qendër të luftës bashkëkohore.
