Uraniumi i Iranit, që konsiderohet element kyç për ndërtimin e mundshëm të armëve bërthamore, paraqet një sfidë të madhe për Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin në rast se do të tentohej sigurimi ose largimi i tij nga territori iranian.
Sipas ekspertëve, materiali ndodhet në formën e heksafluoridit të uraniumit, i cili është i ngurtë në temperaturë dhome, por shndërrohet në gaz kur nxehet, duke mundësuar pasurim të mëtejshëm. Ai besohet se ruhet në kanistra metalikë me madhësi të ngjashme me bombolat e zhytjes, të vendosur në boshte të thella nëntokësore brenda Iranit.
Forcat speciale të SHBA-ve dhe Izraelit kanë zhvilluar për vite me radhë stërvitje për operacione që synojnë nxjerrjen e materialeve bërthamore nga zona armiqësore. SHBA kanë krijuar edhe një sistem të posaçëm, të quajtur “Mobile Uranium Facility”, i projektuar për të izoluar dhe transportuar uraniumin shumë të pasuruar.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se një operacion i tillë do të kërkonte një ndërhyrje të madhe tokësore në të paktën dy lokacione të mbrojtura fort dhe të vendosura thellë në territorin iranian.
“Do të ishte jashtëzakonisht e vështirë. Zona është e mbrojtur mirë dhe materiali është i madh e i rëndë, kështu që nuk mund të hysh thjesht dhe ta marrësh”, tha Jeffrey Lewis, ekspert i përhapjes bërthamore në Institutin Middlebury për Studime Ndërkombëtare në Monterey.
Ai shtoi se skenarët për një operacion të tillë duken të vështirë për t’u realizuar në praktikë, duke përfshirë uljen e një avioni transporti ushtarak në shkretëtirë dhe krijimin e një perimetri sigurie për transportimin e kanistrave.
I pyetur për këtë çështje, presidenti amerikan Donald Trump pranoi vështirësitë dhe la të kuptohet se një operacion i tillë nuk është i afërt. Sipas tij, trupat amerikane nuk do të dërgohen në terren derisa forcat mbrojtëse iraniane “të jenë aq të dobësuara sa të mos mund të luftojnë më në nivel tokësor”.
Megjithatë, ai nuk e përjashtoi mundësinë e një operacioni të tillë në një fazë të mëvonshme të konfliktit.
“Ndoshta në një moment do ta bëjmë. Nuk kemi ndërmarrë veprime ndaj tij tani, por mund ta bëjmë më vonë”, deklaroi Trump.
Ndërkohë, kritikët e administratës amerikane kanë shprehur shqetësim se një plan i qartë për trajtimin e kapaciteteve bërthamore të Iranit nuk duket të jetë përgatitur përpara nisjes së konfliktit.
Kongresmeni demokrat Bill Foster tha se gjatë një informimi të klasifikuar për luftën nuk u paraqit asnjë plan konkret për trajtimin e stokut të uraniumit shumë të pasuruar.
“Stoku i uraniumit shumë të pasuruar i Iranit duhet të jetë fokusi kryesor. Por duket se nuk është kështu”, tha ai.
Edhe analistë të politikave bërthamore kanë ngritur shqetësime të ngjashme. Matthew Bunn nga Harvard Kennedy School e cilësoi “tronditëse” nisjen e një operacioni ushtarak të justifikuar me rrezikun bërthamor pa një plan për pjesën më urgjente të këtij rreziku.
Sipas tij, zgjidhja më e mirë do të ishte një marrëveshje pas luftës për hollimin e uraniumit ose transportimin e tij jashtë Iranit, opsione që po diskutoheshin në bisedimet SHBA-Iran të ndërmjetësuara nga Omani para nisjes së sulmeve më 28 shkurt.
Për momentin, sipas ekspertëve, SHBA dhe Izraeli po mbështeten kryesisht në monitorimin e vazhdueshëm të vendndodhjeve ku ruhet materiali për të siguruar që ai të mos zhvendoset.
Megjithatë, specialistët paralajmërojnë se kjo strategji nuk është e pagabueshme dhe se rreziku mbetet i lartë nëse Irani vendos të përshpejtojë përpjekjet për zhvillimin e një arme bërthamore.
