Kampion basketbolli, skulptor, pedagog në Akademinë e Arteve të Bukura. Dhe tani edhe kultivues i verës. Edi Rama, kryeministri shqiptar, ëndërron dhe projekton Rilindjen enologjike të vendit të tij. Ai mbështetet te rrushi autokton dhe vreshtat me rrënjë të lashta, të lëna pas dore gjatë viteve të regjimit komunist të Enver Hoxha deri në vitin 1991. Tani nis një etapë e re; Shqipëria e gomoneve është një kujtim. Turistët janë konsumatorë të mundshëm të verës. Modeli i Ramës është Italia e verës. Për këtë arsye, kryeministri, që flet dhe shkruan italisht dhe ka marrëdhënie të mira me Giorgia Meloni, ka thirrur si konsulent presidentin botëror të enologëve, Riccardo Cotarella.
Cila është situata e vreshtave në Shqipëri?
“Bujqësia po përjeton një transformim të heshtur, por të thellë. Për vite me radhë ajo është parë si një sektor mbijetese, i fragmentuar, familjar, pothuaj nostalgjik. Sot po shndërrohet në një sektor identiteti, cilësie dhe vlere të shtuar. Vreshtat janë një pjesë simbolike e kësaj: ende nuk flasim për volume të mëdha, por për një potencial shumë serioz. Shqipëria ka rreth 10 mijë hektarë vreshta dhe një traditë shumë të lashtë, të ndërprerë sidomos nga komunizmi. Më pas nisi rimëkëmbja dhe rritja vit pas viti”.
A ka një rilindje?
“Jo vetëm një rilindje. Ka qenë një rikthim i asaj që na përket. Vera i përket historisë sonë, tokës sonë dhe mënyrës sonë mesdhetare të jetesës. Pas viteve ’90, ky sektor u detyrua të niste pothuajse nga zeroja. Sot shohim familje, prodhues të rinj, enologë dhe sipërmarrës që po rindërtojnë një histori”.
Cili është projekti që po lançoni?
“I thjeshtë për t’u thënë dhe i vështirë për t’u realizuar: ta vendosim verën shqiptare në hartën e Evropës. Jo si një kuriozitet folklorik, por si një produkt serioz i një vendi mesdhetar me varietete autoktone, peizazhe të jashtëzakonshme dhe një kulturë të re cilësie. Kemi një garanci të madhe për ta arritur këtë: Riccardo Cotarella, mjeshtër i madh i verës, i dashuruar pas Shqipërisë”.
Çfarë do të bëni?
“Me Cotarellën dhe me një grup të madh pasionantësh e profesionistësh të fushës do të punohet në tre drejtime: së pari, të hartëzohen dhe mbrohen zonat e verës dhe varietetet autoktone; së dyti, të ndihmohen prodhuesit dhe kantinat të rrisin cilësinë përmes teknologjisë, paketimit dhe certifikimit; së treti, të lidhen vera, turizmi, gastronomia dhe territoret”.
Cili është objektivi?
“Nuk është të bëhemi një prodhues i madh industrial. Shqipëria duhet të synojë cilësinë, autenticitetin dhe veçantinë. Mund të ndërtojmë një markë: Shqipëria, tokë verërash autoktone, territoresh të vogla, kantinash familjare dhe peizazhesh ende autentike”.
A mund të ketë treg ndërkombëtar?
“Po, duke hyrë nga porta e identitetit. Askush në botë nuk pret një Cabernet shqiptar çfarëdo. Por një Kallmet i mirë, një Shesh i Zi i mirë, një Vlosh i mirë, një Puls i mirë e kështu me radhë, me një histori të vërtetë pas tyre, mund të zgjojnë kureshtje dhe të fitojnë tregun. Bota e verës kërkon gjithmonë gjeografi të reja, për sa kohë janë të besueshme. Shqipëria mund të jetë e tillë”.
A frymëzoheni nga Italia?
“Italia është një shkollë botërore e verës, por mbi të gjitha është prova se vera nuk është vetëm bujqësi. Është peizazh, kulturë, arkitekturë, kuzhinë, kujtesë familjare, turizëm, eksport dhe krenari kombëtare. Por të frymëzohesh nuk do të thotë të kopjosh. Vera jonë duhet të flasë shqip”.
Po synoni te enoturizmi?
“Absolutisht po. Enoturizmi është ndoshta pjesa më natyrale e projektit. Shqipëria ka një fat të madh: turisti nuk kërkon vetëm detin, por përvojën. Dëshiron të hajë, të pijë, të ecë dhe të takojë njerëz të vërtetë. Kantinat mund të bëhen porta hyrëse drejt territoreve: Berat, Përmet, Lezhë, Korçë, Shkodër, Elbasan, lugina e Vjosa dhe madje rrethinat e Tiranë apo Durrës. Ne nuk duam vetëm të shesim shishe vere. Duam që njerëzit të përjetojnë vendin nga ku lind ajo shishe”.
Çfarë qarkullimi ekonomik mund të ketë?
“Nuk dua të hedh shifra magjike. Por vera është një nga ata sektorë ku ndikimi është shumë më i gjerë sesa vetë shishja: bujqësi, përpunim, logjistikë, dizajn, paketim, restorante, turizëm, eksport dhe formim profesional. Një kantinë e ndërtuar mirë nuk krijon vetëm punë direkte; krijon një ekosistem”.
Cilat janë zonat më të mira?
“Nuk duam një kryeqytet të vetëm të verës, por një konstelacion zonash. Berati ka tashmë një reputacion të fortë; Lezha lidhet me Kallmetin; Përmeti ka potencial të jashtëzakonshëm për natyrën, gastronominë dhe autenticitetin; Korça dhe zonat më të larta japin freski dhe karakter; Shkodra, Elbasani, Tirana dhe Durrësi kanë tradita dhe tregje të afërta. Forca jonë është diversiteti: det, kodra, male, lumenj dhe mikroklima pranë njëra-tjetrës”.
A i pëlqejnë turistëve?
“Reagimi më i shpeshtë është surpriza. Dhe surpriza është një kapital i çmuar. Shumë prej tyre vijnë pa pritur shumë nga vera shqiptare, pastaj zbulojnë kantina të bukura, prodhues pasionantë, varietete të panjohura dhe çmime ende të arsyeshme. Detyra jonë është ta kthejmë surprizën në besim”.
Ka prodhues të rinj?
“Po, dhe ky është ndoshta sinjali më i bukur. Ka të rinj që nuk e shohin më fshatin si një dënim, por si një hapësirë sipërmarrjeje, krijimtarie dhe rikthimi te rrënjët. Disa kanë studiuar jashtë, të tjerë kanë mësuar në familje, ndërsa disa po eksperimentojnë. Kjo brez është thelbësor sepse bashkon kujtesën me modernitetin”.
Cila është vera juaj e preferuar shqiptare? Po italiane?
“Mes verërave shqiptare kam një dashuri të veçantë për Kallmetin, sepse ka diçka thellësisht tonën. Mes verërave italiane është e pamundur të zgjedh pa i bërë padrejtësi dikujt”.
Marrëdhënia juaj me verën?
“Për mua nuk është thjesht alkool. Është bisedë, kohë, tryezë dhe miqësi. Dhe në punën që bëj, kjo është një rrallësi e mirëpritur”.
A ka ndonjë verë që ju kujton një episod?
“Më shumë sesa një verë, më kujtohen disa tryeza. Në Shqipëri, për një kohë të gjatë, vera ka qenë edhe kjo: jo një objekt luksi, por një gjest shtëpie. Dhe ndoshta ringritja e verës shqiptare duhet të nisë pikërisht nga aty: ta kthejë një gjest familjar në një kartë prezantuese për botën”./ Corriere della Serra
