Me një radhë të shkurtër, Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka eliminuar dy nga aleatët më të ngushtë të Pekinit: Presidentin e Venezuelës, Nicolás Maduro, dhe Udhëheqësin Suprem të Iranit, Ali Khamenei.
I pari është tani në pranga në një qendër paraburgimi në Nju Jork, pasi u rrëmbye nga Karakasi nga forcat speciale amerikane në një bastisje të jashtëzakonshme gjatë natës. I dyti u vra në një hedhje të guximshme bombe gjatë ditës në qendër të Teheranit, në një mision të përbashkët amerikan me Izraelin.
Pas kësaj, Kina është përgjigjur me zemërim – duke dënuar kapjen ose vrasjen e një udhëheqësi sovran dhe përpjekjen e dukshme të SHBA-së për ndryshim regjimi, ndërsa i është drejtuar Iranit për të shprehur miqësinë e tij . Por Pekini nuk ka bërë shumë më tepër sesa të shikojë ndërsa rivali i tij gjeopolitik po trondit rregullat e angazhimit.
Për udhëheqësin kinez Xi Jinping, në lojë është një pragmatizëm i ashpër.
Në fund të fundit, Irani renditet nën prioritetet e tij kryesore, duke përfshirë stabilitetin e marrëdhënieve të Kinës me SHBA-në, veçanërisht ndërsa synon samitin e ardhshëm me Trump në Pekin më vonë këtë muaj. Ekspertët thanë se Kina gjithashtu mund të mirëpresë vëmendjen e Uashingtonit dhe burimet ushtarake që po devijohen nga Indo-Paqësori.
“Kina është një mike e mirë – shumë fjalë, pak rrezik”, tha Craig Singleton, drejtor i lartë për Kinën në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive me seli në Uashington. “Pekini do të flasë në Kombet e Bashkuara, por do të shmangë ofrimin e ndonjë mbështetjeje të rëndësishme për Teheranin.”
Edhe pse Pekini është blerësi më i madh i naftës iraniane, rëndësia strategjike e vendit për Kinën është shumë më e kufizuar nga sa mund të supozojnë shumë. Bashkëpunimi ushtarak midis të dyjave ka mbetur i kufizuar dhe flukset tregtare dhe të investimeve janë eklipsuar nga ato me disa shtete të Gjirit, ndërsa Pekini kërkon të ruajë lidhje të ekuilibruara në të gjithë Lindjen e Mesme.
Kina “nuk sheh asnjë përfitim në rritjen e tensioneve me SHBA-në për shkak të Iranit”, tha William Yang, analist i lartë në grupin e ekspertëve me seli në Belgjikë, International Crisis Group.
“Ajo ende i kushton më shumë rëndësi ruajtjes së armëpushimit tregtar dhe stabilitetit të përgjithshëm në marrëdhëniet dypalëshe me SHBA-në, kështu që nuk do të dëshirojë të rrezikojë momentumin pozitiv që ka ndërtuar me administratën Trump gjatë vitit të kaluar.”
Kina ka qenë prej kohësh burimi më i rëndësishëm i mbështetjes diplomatike dhe ekonomike të Iranit. Përveç blerjes së pjesës më të madhe të eksporteve të naftës së Iranit, Pekini ka denoncuar ato që i quan sanksione “unilaterale” të SHBA-së të vendosura ndaj Iranit dhe ka mbështetur këmbënguljen e Teheranit se programi i tij bërthamor është paqësor.
Në vitet e fundit, Kina ka ngritur pozicionin global të Iranit duke e përfshirë atë në grupime të mbështetura nga Pekini, të tilla si BRICS dhe Organizata e Bashkëpunimit të Shangait, duke zgjeruar hapësirën diplomatike të Teheranit në një kohë izolimi perëndimor.
CNN raportoi se firmat kineze kanë furnizuar gjithashtu kimikate të përdorura në programin raketor të Iranit dhe kanë ndihmuar në ndërtimin e infrastrukturës së tij të mbikëqyrjes vendase . Pekini pohon se tregtia e tij me Iranin është në përputhje me ligjin ndërkombëtar.
Por Kina vazhdimisht është shmangur nga përfshirja e drejtpërdrejtë në konfliktet e partnerëve të saj, duke treguar pak oreks për të ndërhyrë në çështjet e sigurisë së Lindjes së Mesme përtej mbrojtjes së aseteve të veta.
Kjo përmbajtje ishte e dukshme gjatë konfliktit të Iranit me Izraelin vitin e kaluar dhe sulmeve ajrore të mëvonshme të SHBA-së, kur Kina në mënyrë të ngjashme ofroi vetëm mbështetje retorike .
“Kina prej kohësh ka shmangur paraqitjen e saj si garantuese e sigurisë edhe për vendet e Jugut Global, pasi përfshirja e SHBA-së në Afganistan dhe Irak shërben si një paralajmërim që e pengon Pekinin të ndjekë një ambicie të tillë”, tha Yang.
Marrëdhënia e Pekinit me Iranin ndihmon në forcimin e sigurisë dhe ndikimit të saj energjetik në Lindjen e Mesme, por ajo ka joshur edhe lojtarë të tjerë rajonalë si Arabia Saudite, rivalja e Iranit, ndërsa kërkon të gjejë një ekuilibër në Lindjen e Mesme. Në vitin 2023, ajo luajti një rol në ndërmjetësimin e një afrimi midis të dyjave.
Megjithatë, në Uashington është rritur shqetësimi në lidhje me forcimin e lidhjeve midis Kinës, Iranit, Rusisë dhe Koresë së Veriut. Udhëheqësit nga të katër vendet u mblodhën në Pekin shtatorin e kaluar për një shfaqje të habitshme uniteti në një paradë të madhe ushtarake. Dhe Kina, Rusia dhe Irani kanë mbajtur gjithashtu stërvitje të rregullta të përbashkëta ushtarake vitet e fundit.
“Irani ka qenë një partner i hershëm i Republikës Popullore të Kinës, por është larg dhe jo ekzistencial apo ndoshta as kritik për të”, tha Ja Ian Chong, një shkencëtar politik në Universitetin Kombëtar të Singaporit, duke iu referuar Kinës me emrin e saj zyrtar, Republika Popullore e Kinës.
Por mbështetja e kufizuar që Pekini i ka ofruar Iranit gjatë dy sulmeve të mëdha ushtarake gjatë vitit të kaluar ngre pikëpyetje në lidhje me besueshmërinë e tij si partner gjatë vështirësive.
“Të tjerët që punojnë ose dëshirojnë të punojnë me Kinën për çështjet e sigurisë mund të pyesin me të drejtë nëse Pekini do t’i braktisë, veçanërisht nëse janë larg Kinës – siç ndodhi në rastin e Iranit dhe Venezuelës më parë”, tha ai.
Megjithatë, analistët pajtohen se pavarësisht se kush do të pasojë Khamenein, Teherani ka të ngjarë të ruajë lidhjet e tij me Kinën, për shkak të ndikimit të saj ekonomik.
Ngjarjet në Iran i paraqesin Kinës gjithashtu disa mundësi strukturore, tha Zhu Zhaoyi, drejtor i Institutit të Lindjes së Mesme në Shkollën e Biznesit HSBC të Universitetit të Pekinit.
“Përfshirja e thellë e Amerikës në konfliktin ushtarak në Lindjen e Mesme në mënyrë të pashmangshme devijon burimet dhe vëmendjen e saj strategjike, duke kufizuar objektivisht aftësinë e saj për të mbështetur presionin ndaj Kinës në Indo-Paqësor”, shkroi Zhu në një artikull online të hënën.
Një fushatë e vazhdueshme kundër Iranit mund të pakësojë gjithashtu furnizimet me armë të Amerikës. Pekini ka ndaluar eksportin e elementëve të rrallë të tokës për përdorim ushtarak, gjë që mund ta bëjë më të vështirë për Uashingtonin të rimbushë burimet e tij. Elementet janë thelbësore për një gamë të gjerë armësh, nga raketat te avionët luftarakë.
Goditjet afatshkurtra
Por ndërprerjet afatshkurtra për Kinën, veçanërisht në frontin e energjisë, mbeten të pashmangshme.
Pothuajse të gjitha eksportet e naftës bruto të Iranit përfunduan në Kinë, dhe ato përbëjnë rreth 13% të konsumit total të naftës bruto të Kinës me transport detar, sipas firmës së analizave të të dhënave Kpler.
Tregtia e energjisë midis të dy vendeve mbështetet në një rrjet anijesh që filtrojnë naftën iraniane në rafineri më të vogla të pavarura në Kinën bregdetare, shpesh përmes vendeve ndërmjetëse, sipas analistëve, të cilët vërejnë se kjo praktikë e mban rafinimin të ndarë nga ndërmarrjet shtetërore kineze që do të ishin të ndjeshme ndaj sanksioneve të SHBA-së.
Këto të ashtuquajtura rafineri çajniku njihen se punojnë me atë që shpesh quhet një flotë e errët cisternash që përdorin taktika fshehjeje për të kontrabanduar mallra të sanksionuara. Administrata Trump ka vendosur nën sanksione lojtarët që dyshohet se janë të përfshirë si në transport ashtu edhe në rafinim, ndërsa rriti presionin mbi Iranin që nga viti i kaluar.
Pavarësisht importeve të konsiderueshme të naftës iraniane, analistët besojnë se ndikimi afatshkurtër duhet të jetë i menaxhueshëm, pasi Kina ka diversifikuar furnizimin e saj me naftë gjatë viteve.
Richard Jones, një analist i naftës bruto në Energy Aspects, i tha CNN se Irani ka rritur eksportet që nga mesi i shkurtit dhe rafineritë private ende mund të kenë qasje në naftë iraniane përmes anijeve të tyre lundruese të magazinimit, shumica e të cilave janë në brigjet e Singaporit. Për më tepër, ato gjithashtu mund të rrisin marrjen e naftës bruto ruse, shtoi ai.
Megjithatë, një dhimbje koke më e madhe për Pekinin duket të jetë konflikti i gjerë në rajon dhe ndërprerjet e mëdha në Ngushticën e Hormuzit – një rrugë kritike transporti për naftën bruto nga vende si Arabia Saudite dhe Kuvajti.
Nafta bruto nga rajoni përbën afërsisht një të tretën e kërkesës totale të Kinës dhe më shumë se 50% të importeve të saj nga deti, shumica e të cilave u transportuan përmes ngushticës, sipas Kpler.
Irani kontrollon anën veriore të ngushticës dhe të hënën një këshilltar i një komandanti të Trupave të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) kërcënoi se do t’i vinte flakën çdo anijeje që kalonte.
Edhe para komenteve të këshilltarit, trafiku nëpër rrugën ujore ishte ndalur në mënyrë efektive për shkak të shqetësimeve për sigurinë dhe pasi anijet cisternë të naftës në rajon u sulmuan gjatë fundjavës.
Mao Ning, një zëdhënëse e ministrisë së jashtme të Kinës, theksoi rëndësinë e ngushticës për tregtinë dhe kërkoi një armëpushim të menjëhershëm.
“Ruajtja e sigurisë dhe stabilitetit në këtë rajon i shërben interesave të përbashkëta të bashkësisë ndërkombëtare”, tha ajo në një konferencë për shtyp të martën .
Por vitet e grumbullimit të rezervave mund ta mbrojnë Kinën nga goditjet e menjëhershme të furnizimit. Kina tani mban afërsisht 1.2 miliardë fuçi rezerva nafte të papërpunuara në tokë, ekuivalente me rreth 115 ditë importesh të naftës së papërpunuar nga deti, tregojnë të dhënat e Kpler.
