Nga Thoma Gëllçi
Fitorja e Edlira Sakos në primaret demokrate për Senatin e Michigan-it, në Distriktin 24, ka një kuptim që shkon përtej rezultatit të një gare partiake. Ajo tregon një fazë të re të integrimit të shqiptarëve në jetën politike amerikane dhe, në rastin e saj, një proces që ka ndodhur me një shpejtësi të pazakontë.
Edlira Sako mori 14,592 vota, kundrejt 13,139 të Frank Borsellinos. Diferenca nuk ishte e madhe, por ishte e mjaftueshme për t’i dhënë asaj nominimin demokrat për zgjedhjet e përgjithshme. Ajo që e bën rezultatin interesant është fakti se këto nuk janë vota të një komuniteti shqiptar. Janë vota të një elektorati shumë më të gjerë, ku shqiptarët përbëjnë vetëm një pjesë të vogël.
Në këtë pikë fillon edhe kuptimi politik i fitores së saj. Një kandidat me origjinë shqiptare mund të ketë mbështetje të fortë brenda komunitetit të vet, por kjo nuk mjafton për të fituar një garë me dhjetëra mijëra votues. Për të marrë mbi 14 mijë vota, duhet të bindësh njerëz që nuk kanë asnjë lidhje me Shqipërinë, që nuk të shohin si “kandidaten shqiptare”, por si një kandidate që mund të përfaqësojë problemet dhe interesat e tyre.
Kjo është një formë më e avancuar e integrimit politik. Komunitetet e emigrantëve shpesh fillojnë me organizimin rreth identitetit, gjuhës, kulturës dhe çështjeve të vendit të origjinës. Shqiptaro-amerikanët kanë një histori të gjatë të këtij lloj angazhimi, sidomos në mbështetje të Shqipërisë, Kosovës dhe çështjeve shqiptare në Ballkan. Me kalimin e kohës, një pjesë e aktivitetit zhvendoset nga politika e vendit të origjinës te politika e vendit ku komuniteti jeton.
Rasti i Edlirës është edhe më interesant sepse ajo nuk i përket brezit të dytë apo të tretë të emigrantëve. Ajo ka lindur dhe është rritur në Lushnjë dhe është vendosur në Shtetet e Bashkuara në vitin 2012, në moshën 32-vjeçare. Pra, kemi të bëjmë me një emigrante të brezit të parë, e formuar fillimisht jashtë Amerikës, e cila brenda vetëm katërmbëdhjetë vjetësh ka arritur të hyjë në një garë të rëndësishme politike dhe ta fitojë atë.
Kjo bie disi ndesh me modelin tradicional të integrimit të emigrantëve. Në shumë raste, brezi i parë merret kryesisht me vendosjen, punën dhe krijimin e një sigurie ekonomike, ndërsa hyrja në politikë bëhet më e dukshme te fëmijët e tyre, të lindur ose të rritur në Amerikë. Edlira e shkurton këtë rrugë. Ajo vazhdoi arsimimin në Michigan, punoi në shkolla, u përfshi në jetën komunitare dhe më pas kaloi në politikën lokale dhe shtetërore.
Pikërisht kjo e bën historinë e saj më domethënëse për komunitetin shqiptar. Integrimi politik nuk shfaqet më vetëm te brezi i fëmijëve të emigrantëve, por edhe te vetë emigrantët që kanë ardhur në SHBA në moshë të rritur. Kjo tregon se kufiri mes “emigrantit” dhe “qytetarit politik amerikan” mund të jetë shumë më i shkurtër nga sa mendohet.
Edlira nuk hyri në politikë me një platformë shqiptare. Çështjet e saj lidhen me arsimin publik, koston e jetesës, shëndetin mendor të fëmijëve, rrugët dhe mbrojtjen e burimeve ujore të Michigan-it. Këto janë çështje lokale amerikane dhe pikërisht aty ndërtohet edhe baza e saj elektorale.
Ky dallim është i rëndësishëm. Për shumë vite ndikimi politik i komunitetit shqiptar në Amerikë është matur me lidhjet që ai arrinte të krijonte me senatorë, kongresmenë apo kandidatë amerikanë. Komuniteti mblidhte fonde, organizonte takime dhe kërkonte mbështetje për çështjet shqiptare. Kjo formë lobimi ka pasur rëndësinë e vet, por është diçka tjetër nga pjesëmarrja e drejtpërdrejtë në procesin politik amerikan.
Me kandidatura si ajo e Sakos, marrëdhënia ndryshon. Shqiptarët nuk janë vetëm një komunitet që kërkon të ndikojë te politikanët; një pjesë e tyre po hyn vetë në garë për poste publike. Ky kalim nga mbështetësi te kandidati është një ndryshim i rëndësishëm në pjekurinë politike të çdo komuniteti emigrant.
Në Michigan ky proces është veçanërisht interesant, sepse komuniteti shqiptar është prej kohësh i konsoliduar ekonomikisht dhe shoqërisht. Shqiptarët janë të pranishëm në biznes, në profesione të lira, në arsim dhe në fusha të tjera të jetës publike. Përfaqësimi politik, megjithatë, ka mbetur më prapa se prania ekonomike. Kandidaturat e viteve të fundit tregojnë se ky raport po fillon të ndryshojë.
Fitorja e Edlirës tregon gjithashtu kufirin e politikës së bazuar vetëm te identiteti etnik. Origjina shqiptare mund të sjellë një bërthamë mbështetjeje, por një kandidat që kërkon një post shtetëror duhet të dalë shumë shpejt përtej saj. Në momentin që kandidati kërkon votën e një distrikti të tërë, rëndësi marrin shkollat, taksat, ekonomia, siguria, infrastruktura dhe problemet e përditshme të qytetarëve.
Në këtë kuptim, 14,592 votat e Sakos kanë më shumë peshë sesa vetë etiketa “shqiptaro-amerikane”. Ato tregojnë se ajo ka arritur të krijojë një raport politik me votues që nuk e lidhin zgjedhjen e tyre me origjinën e saj. Pikërisht aty një kandidat i një komuniteti emigrant fillon të bëhet pjesë e politikës së zakonshme amerikane.
Natyrisht, fitorja e primareve nuk është fitorja e zgjedhjeve të përgjithshme. Distrikti 24 është një zonë e vështirë për demokratët dhe gara e nëntorit do të ketë një logjikë tjetër. Atje do të votojnë jo vetëm demokratët, por i gjithë elektorati i distriktit, dhe rezultati mund të jetë shumë më i vështirë për Sakon.
Por kjo nuk e ndryshon domethënien e asaj që ndodhi më 4 gusht. Një grua e lindur në Lushnjë, që erdhi në Michigan në moshën 32-vjeçare, brenda katërmbëdhjetë vjetësh është bërë kandidatja zyrtare e Partisë Demokratike për Senatin e shtetit. Dhe për ta arritur këtë, ajo ka marrë mbi 14 mijë vota nga një elektorat ku pjesa dërrmuese nuk është shqiptare.
Kjo është ndoshta pjesa më interesante e historisë së Edlira Sakos. Jo thjesht se një shqiptare fitoi një palë primare, por se një emigrante e brezit të parë arriti, brenda një kohe relativisht të shkurtër, të bëhet pjesë e konkurrencës normale politike amerikane.
Në fund, pikërisht kjo mat integrimin më mirë se çdo deklaratë për suksesin e diasporës: momenti kur origjina mbetet pjesë e biografisë, por vota merret përtej saj.
