Nga Baton Haxhiu
Në Shqipëri, negociatat me Bashkimin Evropian nuk janë vetëm një proces teknik sepse janë bërë pjesë e betejës së brendshme për pushtet. Qeveria i shpjegon si sukses të vazhdueshëm. Opozita i sheh si dështim të plotë. Të dyja palët flasin shumë, por asnjëra nuk i shpjegon qytetarit çfarë po kërkohet realisht.
Dhe kështu krijohet një paqartësi e qëllimshme, sepse sa më pak të kuptohet procesi, aq më lehtë interpretohet sipas interesit politik.
Ndërkohë, e vërteta është shumë më e thjeshtë dhe shumë më e drejtpërdrejtë sesa gjuha që përdoret për ta fshehur.
Ka një moment në çdo intervistë të zyrtarëve evropianë, kur fjalët fillojnë të duken si mjegull. Duken të rëndësishme, por nuk thonë asgjë, sepse nuk kanë përmbajtje, por natyrshëm dhe prej kohësh janë ndërtuar për të mos thënë drejtpërdrejt të vërtetën.
Dhe e vërteta nuk është aq e thjeshtë për tu thënë. E sidomos nuk është aq e thjeshtë për një qytetar që ka votuar për këtë proces. Prandaj, po mundohem që të jem sa më afër lexuesit në qartësimin e këtij procesi.
Duhet thënë qartë se Shqipëria nuk është duke negociuar me Bashkimin Evropian në kuptimin klasik të fjalës. Nuk është një tavolinë ku dy palë japin e marrin. Nuk është një proces ku Shqipëria thotë këtë e bëj dhe këtë nuk e bëj.
Është një proces ku Bashkimi Evropian i thotë Shqipërisë: bëhu si ne, pastaj hajde.
Kaq e thjeshtë është.
Gjithçka tjetër është gjuhë teknike për ta zbutur këtë realitet dhe për të gjetur një gjuhë të mjegullt.
Procesi fillon me atë që quhet hapje kapitujsh. Në dukje duket si progres. Në të vërtetë është vetëm hyrja në një listë kontrolli. Çdo kapitull është një fushë e jetës së shtetit. Drejtësia. Ekonomia. Administrata. Energjia. Mjedisi.
Dhe për secilën prej tyre, Shqipëria duhet të përgjigjet në një pyetje shumë të thjeshtë: a funksionon sistemi yt si në vendet e BE-së.
Pastaj vjen faza që nuk shihet në televizion. Quhet screening. Është momenti kur ekspertët evropianë hyjnë në detaje. Lexojnë ligje. Shikojnë vendime gjykatash. Analizojnë mënyrën si funksionojnë institucionet.
Këtu ndahet propaganda nga realiteti, sepse këtu nuk ka deklarata. Ka vetëm fakte.
Dhe pas kësaj, Bashkimi Evropian nuk jep urime, por kërkon shumë në proces dhe jep vetëm detyra.
Detyra konkrete janë të qartësuara ku ka një diktat qartësues ku thuhet ndrysho këtë ligj, pastaj forco këtë institucion, ndalo këtë praktikë dhe në fund kërkon konkretisht duke thënë, lufto këtë fenomen.
Në veçanti një fjalë përsëritet vazhdimisht: sundimi i ligjit, që në përkthim të thjeshtë do të thotë se a funksionon shteti pa ndërhyrjen e politikës.
Problemi fillon pikërisht këtu, sepse në komunikimin publik, këto detyra nuk shpjegohen. Nuk përkthehen. Nuk bëhen të kuptueshme për qytetarin. Ato mbeten në gjuhën e raporteve.
Dhe në vend të tyre, krijohet një narrativë tjetër: jemi në rrugën e duhur, kemi bërë progres, negociatat po ecin. E vërteta është se procesi nuk matet me fjalë, por matet vetëm me rezultate.
Dhe, rezultati është gjithmonë i njëjtë: Bashkimi Evropian thotë se ka progres, por nuk është i mjaftueshëm.
Kjo është fjalia më e rëndësishme e gjithë këtij procesi, sepse është një mënyrë diplomatike për të thënë: sistemi ende nuk funksionon si duhet.
Në këtë pikë lind një keqkuptim i madh, sepse shume njerëz mendojnë se negociatat mund të bllokohen nga Evropa dhe që dikush në Bruksel vendos të na ndalë.
E vërteta është më e ashpër. Negociatat nuk bllokohen. Ato ngadalësohen nga vetë realiteti i brendshëm i vendit ose nga politika dhe gjeopolitika e kohës.
Sepse çdo kapitull mbyllet vetëm kur Shqipëria provon se e ka ndryshuar realisht mënyrën si funksionon shteti. Jo në letër por në praktikë.
Dhe në fund, edhe kur kjo ndodh, ekziston një kusht tjetër që rrallë thuhet: të gjitha vendet anëtare të BE-së duhet të jenë dakord, ose një vend i vetëm mund ta ndalë gjithë procesin.
Kjo do të thotë se negociatat nuk janë vetëm teknike. Janë thellësisht politike.
Por mbi të gjitha, janë një proces që nuk varet nga fjalët.
Në thelb, Shqipëria nuk është duke negociuar me Bashkimin Evropian. Është duke negociuar me vetveten.
Me mënyrën si funksionon drejtësia. Me mënyrën si funksionon politika. Me mënyrën si funksionon shteti.
Dhe çdo raport i BE-së është thjesht një pasqyrë, që nuk flet me gjuhë të fortë, por që tregon qartë një gjë: sa larg jemi ende nga standardi që kërkohet.
Nëse ky proces do të shpjegohej me një fjali të vetme për një qytetar të zakonshëm, ajo do të ishte kjo:
“Shqipëria nuk duhet të bindë Evropën me fjalë. Duhet të bindë realitetin me veprime, dhe deri sa kjo të ndodhë, çdo deklaratë politike për sukses do të jetë vetëm një interpretim”.
Jo e vërteta që e dëgjojmë.
