Çfarë na mëson sociologjia dhe filozofia për Shqipërinë politike

Nga Ermal Peçi

Duke qenë se formimi im vjen nga Shkencat Sociale, dhe konkretisht nga Sociologjia, nuk mund ta përjashtoja këtë analizë për të kuptuar se çfarë po ndodh sot në vendin tonë. Ka një ligj të pashkruar të politikës që filozofia dhe sociologjia e kanë kuptuar prej kohësh, por që shoqëria shqiptare ende refuzon ta pranojë plotësisht: pushteti ndahet për të sunduar, por bashkohet për të mbijetuar.

Vilfredo Pareto nuk fliste për individë, por për elita dhe Shqipëria sot është një laborator i hapur i këtij ligji.

Në sipërfaqe, politika shqiptare shfaqet e përçarë, e polarizuar, e zhytur në konflikt të përhershëm. Berisha dhe Rama paraqiten si kundërshtarë ekzistencialë, si dy botë që nuk takohen kurrë. Por kjo ndarje funksionon vetëm për aq kohë sa politika mbetet lojë pushteti. Në momentin që në skenë hyn SPAK-u, vijat ndarëse fillojnë të zbehen dhe del në pah një ndjenjë e përbashkët që i bashkon të gjithë: frika.

Sociologjia politike na mëson se elitat rrallë rrëzohen nga njëra-tjetra. Ato zëvendësohen, riciklohen dhe rrotullohen brenda të njëjtit sistem. Ajo që i trondit realisht nuk është humbja e pushtetit, por humbja e imunitetit. Për herë të parë pas dekadash, politika shqiptare përballet me një institucion që nuk negocion me narrativën, por kërkon llogari. SPAK-u nuk është thjesht një strukturë drejtësie; për klasën politike, ai është kërcënim ekzistencial.

Hannah Arendt e thotë qartë: pushteti nuk ka frikë nga opozita, por nga gjykimi, sepse gjykimi e nxjerr pushtetin nga propaganda dhe e fut në territorin e përgjegjësisë personale. Pikërisht këtu politika shqiptare ndihet e pambrojtur. Përballë SPAK-ut, aktorët politikë nuk janë më sundues, por subjekte hetimi dhe kjo për ta është një përmbysje e rendit që kanë njohur.

Carl Schmitt do ta quante këtë një “situatë përjashtimi”: çasti kur politika pushon së qeni ideologji dhe kthehet në instinkt mbijetese. Kur kundërshtari nuk është më “tjetri politik”, por drejtësia penale, konfliktet e mëdha pezullohen dhe lind një solidaritet i heshtur. Jo marrëveshje publike, por një afrim psikologjik dhe strategjik, i diktuar nga frika.

Kjo shpjegon pse Berisha dhe Rama mund të përplasen ashpër për vota, për histori dhe për pushtet, por përballë SPAK-ut gjuha u afrohet, reagimet fillojnë të ngjajnë dhe sulmet ndaj drejtësisë bëhen të sinkronizuara, herë të drejtpërdrejta, herë të maskuara. Mesazhi është i njëjtë: drejtësi po, por jo ajo që na prek ne.

Filozofia dhe sociologjia nuk flasin këtu për dy individë, por për një klasë politike që e percepton SPAK-un jo si instrument të shtetit, por si rrezik personal. Siç do të thoshte Pareto, elitat ndahen për të sunduar shoqërinë, por bashkohen për të mos u gjykuar prej saj dhe sot, ajo që i bashkon më fort se çdo ideologji është frika nga drejtësia.

Problemi i Shqipërisë nuk është konflikti politik, por një sistem që e pranon konfliktin si spektakël dhe e sheh drejtësinë si armik. Një sistem i mësuar të sundojë pa u gjykuar dhe që sot, për herë të parë, po ndien pasigurinë e llogaridhënies. SPAK-u nuk është më një “problem ligjor” për kundërshtarin; është pasqyrë ku pushteti sheh armikun e vetëm që nuk mund ta blejë, nuk mund ta manipulojë dhe nuk mund ta anashkalojë.

Berisha dhe Rama mund të vazhdojnë teatrin e përplasjes politike, por pas maskave, po afrohen në heshtje për të mbrojtur privilegjet e tyre. Për herë të parë, politika shqiptare nuk po mendon për votuesit, programet apo ideologjinë, ajo po mendon për veten dhe trashgiminë. Po sheh rrezikun nga SPAK-u dhe ky rrezik është i vetmi që realisht mund ta shkundë nga karriget e pushtetit politik-ekonomik që i kanë mbajtur në këmbë për dekada.

Se vjen një moment që drejtësia nuk pyet për fraksione, nuk dallon parti dhe nuk njeh miq politikë. Ajo godet aty ku duhet dhe pikërisht kjo është frika që sot i bashkon të gjithë.