Vitalii Syniakov dikur organizonte turne në kishat me kupola të arta të Kievit dhe në plazhet e Odesës. Por, pasi raketat e para ruse goditën Kievin në shkurt të vitit 2022, “turizmi vdiq për rreth një vit”, thotë ai.
Tani veterani i industrisë së turizmit është një nga disa operatorë që ofrojnë atë që ai e quan “turne të errëta” në vende që u bënë famëkeqe nga pushtimi rus.
“Sinqerisht, tani rreth 80 për qind e të gjitha turneve që ofrojmë janë turne të errëta”, i thotë ai Radios Evropa e Lirë.
Edhe para pushtimit në shkallë të plotë nga Rusia, turizmi në Ukrainë ishte goditur nga kriza të njëpasnjëshme.
Në vitin 2013, më shumë se 24 milionë turistë vizituan Ukrainën — pothuajse gjysma e tyre rusë. “Ishte një bum i vërtetë”, thotë Syniakov për fillimin e viteve 2010.
Por, numrat ranë ndjeshëm në vitin 2014, kur aneksimi i Krimesë nga Kremlini dhe konflikti në rajonin e Donbasit krijuan një përçarje mes dy vendeve fqinje.
Pastaj erdhi pandemia e COVID-it, duke paralizuar pothuajse të gjitha udhëtimet ndërkombëtare.
Por, pak para shkurtit të vitit 2022, “pati një tjetër bum dhe kishim shumë turistë nga Emiratet e Bashkuara Arabe dhe nga India”, thotë Syniakov. “Sinqerisht, ata po kërkonin vajza të bukura ukrainase.”
Pastaj, Kremlini nisi pushtimin e tij. Shifra prej 2.1 milionë vizitorësh që mbërritën në Ukrainë gjatë vitit 2022 përfaqësonte një rënie prej më shumë se 90 për qind krahasuar me nivelet e para vitit 2014.
Disa udhëtarë që mbërritën në Ukrainë rezervuan turne në vende të lidhura me luftën, të cilat po reklamoheshin që në verën e vitit 2022.
Thomas, një infermier kanadez, ishte një prej atyre që donin ta shihnin konfliktin në Ukrainë me sytë e tyre.
Ai udhëtoi në qytetin lindor ukrainas të Harkivit për një tur në vitin 2024 sepse, sipas tij, ndryshe nga zonat përreth Kievit, ku donacionet dhe fondet qeveritare kanë ndihmuar në rindërtimin e disa vendeve të prekura nga lufta, “ka më pak para për t’i kuruar me kujdes këto vende [në Ukrainën lindore]”.
Ai thotë se Harkivi ofronte një pamje të drejtpërdrejtë të realitetit të luftës, në kontrast me kryeqytetin, ku në disa raste “lexon një pllakë përkujtimore ose një lloj teksti të përgatitur para teje”.
Kanadezi, i cili nuk pranoi të japë mbiemrin e tij, kujton se ishte prekur thellë nga pamja e jetës që vazhdonte në periferi të shkatërruara nga lufta në Harkiv.
“Në një ndërtesë kishte një vrimë të madhe nga një raketë ose diçka e tillë dhe menjëherë pranë saj dritat ishin ndezur dhe pashë një burrë që thjesht po përgatiste darkën”, kujton ai.
Përvoja e tij në Harkiv, thotë ai, ndryshoi rrjedhën e jetës së tij. Pas turneut, ai punoi vullnetarisht si mjek në Donbas. Më vonë u regjistrua në një shkollë mjekësore ukrainase. Ai foli me Radion Evropa e Lirë nga Britania e Madhe, ku po përgatit dokumentet për qëndrimin e tij në Ukrainë.
Kur turistët filluan të vizitonin për herë të parë vendet e tragjedisë dhe shkatërrimit në Ukrainë, pati njëfarë armiqësie ndaj asaj që komentuesit e cilësuan si “vallëzim mbi varret” e viktimave të luftës.
Njerëzit e industrisë së turizmit thonë se kjo ka ndryshuar ndërsa grupet e gazetarëve të huaj janë larguar dhe janë bërë përpjekje qeveritare për të përkujtuar të vdekurit në qytete si Buça dhe Irpini.
Kirill Zarubin, i cili organizon turne në vende të prekura nga lufta në Harkiv, pranon se është përballur me disa reagime negative nga banorët vendas kur udhëhiqte ekipe filmike me pajisje të dukshme kamerash. Përndryshe, ai thotë se turistët janë trajtuar si ambasadorë të vendeve të tyre nga publiku ukrainas mirënjohës.
Banorët vendas, thotë ai, “e vlerësojnë mbështetjen e dhënë nga vende të ndryshme, kështu që për ta, kur shohin një person nga ato vende, mund t’i falënderojnë personalisht”.
Shumica e klientëve të Zarubinit vijnë nga Shtetet e Bashkuara dhe Japonia.
Gjatë një turi, udhërrëfyesi po i tregonte një turisti japonez një ndërtesë banimi të shkatërruar nga një sulm, kur iu afrua një pronar apartamenti.
“Ai na ftoi në banesën e tij të shkatërruar për të na treguar gjithçka, si dukej më parë, historinë pas saj dhe çfarë planifikon të bëjë më pas”, thotë Zarubin. “Ishte vërtet një njeri i mrekullueshëm.”
Ndërsa vizitorët e huaj po fillojnë të kthehen gradualisht në Ukrainë në numër gjithnjë e më të madh, ka tregues se turnetë me temë lufte do të bëhen një pjesë e përhershme e peizazhit turistik të Ukrainës.
Agjencia Shtetërore për Zhvillimin e Turizmit në Ukrainë së fundmi përditësoi faqen e saj të internetit për të pranuar një “paradigmë të re të turizmit” që po zhvillon, duke “krijuar destinacione dhe itinerare që përkujtojnë sakrificat e bëra nga populli ukrainas në përpjekjen për liri, paqe dhe siguri”.
Për momentin, numri i turistëve që rezervojnë udhëtime në vende të lidhura me luftën mbetet i vogël. Në Harkiv, Zarubin thotë se priti vetëm katër turistë në prill. Syniakov nga Kievi thotë se numrat e përgjithshëm mbeten rreth një e treta e atyre që ishin para pushtimit rus.
Meqë vendet në mbarë botën vazhdojnë t’i paralajmërojnë qytetarët e tyre të mos udhëtojnë në Ukrainën e përfshirë nga lufta, shumë prej atyre që mbërrijnë atje i mbajnë planet e tyre për vete.
“Të gjithë ata për të cilët kam organizuar një tur [lufte], nuk u kanë treguar nënave të tyre se po vizitonin Ukrainën”, thotë Syniakov. “Ua kanë treguar baballarëve, por jo nënave”./REL
