Fenomeni i përhapjes masive të videove dhe imazheve të rreme të krijuara me inteligjencë artificiale gjatë luftës në Iran, ka bërë që ta kemi gjithnjë e më të vështirë dallimin mes të vërtetës dhe manipulimit.
Sipas një verifikimi të bërë nga The New York Times, të paktën 110 video dhe foto të rreme janë bërë virale në vetëm dy javë, duke ndikuar në mënyrën se si publiku e percepton luftën dhe duke nxitur propagandë, dezinformim dhe përfitime financiare për krijuesit e tyre. Në këto përmbajtje shfaqen bombardime që nuk kanë ndodhur kurrë, rrugë qytetesh të shkatërruara që në realitet nuk janë sulmuar, si edhe anije luftarake apo cisterna nafte që digjen pas sulmeve që nuk kanë ekzistuar.
Disa video tregojnë ushtarë amerikanë dhe izraelitë që qajnë dhe thërrasin nënën e tyre, ndërsa të tjera paraqesin iranianë në zi për të vdekurit ose izraelitë që vrapojnë për t’u shpëtuar shpërthimeve që supozohet se shkatërrojnë Tel Avivin.
Një nga videot më të përhapura, e parë dhjetëra milionë herë, tregon ndërtesën më të lartë në botë, Burj Khalifa në Dubai, duke u përfshirë nga flakët pasi është goditur nga një raketë. Në realitet, ndërtesa vazhdon të qëndrojë e paprekur në qytetin e Emirateve.
Megjithatë, fakti që janë regjistruar bombardime reale në Dubai e bën më të lehtë ndërtimin e një narrative të rreme.
Në rrjet kanë qarkulluar edhe video të rreme (të cilat më pas janë hequr) që pretendonin se tregonin nxënëse duke luajtur në oborrin e shkollës fillore Shajarah Tayyebeh pak para sulmit me raketa amerikano-izraelite që goditi shkollën për shkak të një gabimi në identifikimin e objektivit. Shkolla ndodhej shumë pranë një baze të Gardës Revolucionare iraniane.
Nga sulmi humbën jetën 108 vajza të vogla. Edhe fotografia që i tregon ato të rreshtuara dhe të mbuluara me çarçafë të bardhë është e rreme.
Video të rreme me kosto shumë të ulët
Shumica e këtyre videove zgjasin rreth 10 sekonda, që është edhe kufiri i shumë programeve të inteligjencës artificiale për gjenerimin e videove. Sot kushdo mund të krijojë me kosto shumë të ulët, madje edhe falas, simulime realiste të luftës që mund të mashtrojnë syrin e njeriut falë aftësive të avancuara të modeleve të AI.
Mjafton të shkruash disa udhëzime të thjeshta, për shembull kërkesën për një video amatore dhe të lëkundur që tregon një sulm raketor mbi Izraelin, ndoshta me një flamur izraelit në sfond. Brenda pak minutash krijohet një klip i ri.
Gjithnjë e më e vështirë të dallosh të vërtetën
Për shkak të inteligjencës artificiale, dallimi mes të vërtetës dhe gënjeshtrës është bërë gjithnjë e më i vështirë, ndërsa kompanitë e rrjeteve sociale kanë bërë shumë pak për të luftuar këtë fenomen.
Në internet qarkullojnë edhe pamje autentike të luftës, por ato janë shumë më të thjeshta: shpesh filmohen nga larg, raketat duken vetëm si drita në horizont dhe shpërthimet shfaqen si kolona tymi. Ndërsa videot e krijuara me AI e paraqesin luftën si një film aksioni, me re gjigante në formë kërpudhe dhe shpërthime spektakolare. Ndonjëherë edhe pamjet reale manipulohen për t’i bërë shpërthimet të duken më shkatërruese.
Mes propagandës dhe fitimit
Përmbajtje të tilla janë përhapur edhe në konflikte të tjera, veçanërisht gjatë luftës mes Rusisë dhe Ukrainës. Megjithatë, lufta në Lindjen e Mesme ka sjellë një shpërthim të paprecedentë të videove të rreme që nga dita e parë.
Sipas një hetimi të kompanisë Cyabra, shumica e videove të krijuara me inteligjencë artificiale mbi këtë luftë promovojnë narrativa pro-iraniane me tre mesazhe kryesore:
– Irani godet me sukses objektiva në rajon (Izrael, Dubai, Arabinë Saudite)
– Irani paraqitet si një superfuqi teknologjike dhe ushtarake
– Irani është në gjendje të mashtrojë amerikanët, madje duke i shtyrë të bombardojnë avionë të rremë të pikturuar në pista
Kjo fushatë shfaq modele të koordinuara: përdorim të njëjtë të titujve dhe videove, hashtagë të përsëritur si #standwithiran dhe #israelterroriststate, si dhe publikime të shumta brenda intervaleve kohore shumë të shkurtra.
Ndërkohë, edhe Shtetet e Bashkuara kanë përdorur propagandë digjitale, duke shpërndarë video të marra nga seriale televizive dhe videolojëra për ta bërë luftën më të pranueshme dhe më popullore për publikun.
Por dezinformimi nuk vjen vetëm nga shtetet.
Një numër i madh përdoruesish po shfrytëzojnë modelet gjenerative për të fituar para. Disa krijues hapin llogari të monetizuara dhe fitojnë disa dollarë sa herë që një video arrin një numër të caktuar shikimesh.
Dhe çfarë është më virale se një luftë?
Rezultati është një kaos i rrezikshëm videosh që duken të besueshme, por që në realitet janë plotësisht të rreme dhe që e tregojnë luftën duke fshehur të vërtetën.
