Nga Fatos Çoçoli
Bllokimi nga Irani dje i Ngushticës e Hormuzit, një nga arteriet më të rëndësishme energjetike të globit, ku kalon një e katërta e tregtisë botërore të naftës dhe një pjesë e konsiderueshme e gazit të lëngshëm (LNG), mund të ngrejë brenda edhe një jave çmimin e naftës së papërpunuar Brent Oil edhe me 10-12 përqind.
Ngushtica e Hormuzit është një korridor i ngushtë detar, që lidh Gjirin Persik me Oqeanin Indian. Çdo tension apo bllokim në këtë pikë strategjike ka pasoja të menjëhershme për tregjet globale të energjisë.
Bllokimi i 28 shkurtit 2026 nga Irani, i shoqëruar me ndalimin e 55 anijeve brenda ngushticës, përbën një zhvillim me ndikim të drejtpërdrejtë në sigurinë energjetike ndërkombëtare dhe në çmimin e naftës në bursat botërore. Duke qenë se ekonomia jonë e siguron naftën dhe benzinën e automjeteve tona gati 100 përqind nga importi, edhe ne varemi shumë nga ngushtica e Hormuzit.
Pse Hormuzi është jetik për ekonominë globale?
Përmes Hormuzit eksportojnë naftë disa nga prodhuesit më të mëdhenj në botë: Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katari, Kuvajti, Iraku dhe vetë Irani. Çdo ndërprerje e qarkullimit detar aty prek menjëherë furnizimin global.
Tregjet e energjisë funksionojnë mbi bazën e pritshmërive. Edhe një kërcënim për bllokim mjafton për të rritur çmimet, ndërsa një bllokim real, si ai i 55 anijeve, rrezikon të shkaktojë panik tregtar, rritje të primeve të sigurimit detar dhe devijim të furnizimeve.
Në raste të ngjashme në të kaluarën, tensionet në Gjirin Persik kanë prodhuar rritje të menjëhershme të çmimit të naftës me 5–15 përqind, brenda pak orësh ose ditësh.
Një bllokim real dhe masiv si ai i 28 shkurtit 2026 rrezikon të shkaktojë shtim të menjëhershëm të naftë së papërnuar Brent, rritje të spekulimeve për ndërprerje të zgjatur të furnizimit, rritje të kostove të transportit dhe sigurimit, si dhe shtim të presionit inflacionist global.
Nëse situata do të zgjasë, çmimi i naftës mund të kalojë pragje psikologjike të rëndësishme, si p.sh., 100 dollarë për fuçi, apo më shumë, varësisht nga kohëzgjatja e sulmit të SHBA-ve dhe Izraelit mbi Iranin dhe kundërpërgjigjet e mëtejshme të këtij vendi.
Impakti për vendet e vogla si Shqipëria
Shtimi i ndjeshëm i çmimit të naftës në botë ka efekt zinxhir. Ai sjell rritje të kostos së karburantit dhe transportit, rritje të çmimeve të produkteve ushqimore dhe mallrave, shtim të presionit mbi inflacionin dhe ngadalësim të rritjes ekonomike globale
Vendet importuese neto të energjisë, veçanërisht ato në Europë dhe Azi, janë më të ekspozuara.
Edhe pse vendi ynë prodhon naftë, ajo nuk mund të shitet me pakicë, se është shumë e rëndë dhe shkon e gjitha për eksport. Prandaj dhe çmimi i brendshëm i karburanteve tek ne lidhet 100 përqind me tregjet ndërkombëtare. Çdo rritje e naftës Brent do të reflektohen shumë shpejt në çmime më të larta të naftës dhe benzinës, në rritje të kostove të transportit dhe në presion mbi buxhetet familjare dhe biznesin. Nëse kriza e luftës në Gjirin persik zgjatet, mund të ketë ndikim edhe në normat e interesit dhe stabilitetin makroekonomik të vendit tonë.
Çmimi i naftës është reagimi i parë dhe më i dukshëm. Por pas tij fshihet një efekt domino mbi inflacionin, rritjen ekonomike dhe stabilitetin financiar botëror, por edhe të vendit tonë. Vendim-marrësiot ekonomikë të qeverisë sonë duhet ta kenë mirë parasysh këtë.
