Bizneset shqiptare kanë ende një rrugë të gjatë për t’iu afruar standardeve të Bashkimit Evropian sa i përket produktivitetit. Sipas një studimi të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik, produktiviteti i ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme (NVM) në Shqipëri arrin vetëm në 29% të mesatares së BE-së, bazuar në të dhënat e vitit 2023.
Të dhënat tregojnë se një punonjës në një ndërmarrje shqiptare prodhon mesatarisht 14 924 euro në vit, ndërsa në ndërmarrjet e mëdha kjo vlerë arrin në 19 645 euro. Në vendet e Bashkimit Evropian, një punonjës në NVM prodhon mesatarisht rreth 52 mijë euro në vit, ndërsa në bizneset e mëdha rreth 87 mijë euro.
Produktiviteti i ndërmarrjeve të mëdha në Shqipëri rezulton sa 22.6% e mesatares së bizneseve të mëdha në BE dhe mbetet ndër më të ulëtit në rajon. Serbia kryeson me rreth 31.4 mijë euro prodhim për punonjës, e ndjekur nga Bosnje-Hercegovina me 27 mijë euro dhe Maqedonia e Veriut me 21.6 mijë euro.
Megjithëse Shqipëria ka shënuar rritje reale të produktivitetit, ritmet aktuale konsiderohen të pamjaftueshme për të ngushtuar shpejt hendekun me Bashkimin Evropian. Parashikimet tregojnë se ekonomitë e Ballkanit Perëndimor nuk pritet të arrijnë nivelin aktual të të ardhurave për frymë të BE-së brenda katër dekadave të ardhshme.
Një nga sfidat kryesore për ekonominë shqiptare mbetet rritja e vlerës së shtuar në prodhim dhe shërbime, në mënyrë që rritja e pagave të shoqërohet me rritje të produktivitetit dhe të ruhet konkurrueshmëria në tregjet ndërkombëtare.
Procesi i afrimit me standardet e BE-së ndikohet edhe nga zhvillimet demografike dhe vështirësitë financiare. Popullsia në moshë pune në Shqipëri ka rënë me 18% që nga viti 2011, kryesisht për shkak të emigrimit të profileve të kualifikuara në fusha si teknologjia, inxhinieria dhe shkencat e aplikuara. Kjo situatë po kufizon aftësinë e bizneseve për të përthithur teknologji të reja dhe për të rritur konkurrueshmërinë.
Ndërkohë, papunësia te të rinjtë mbetet e lartë, ndërsa tregu i punës përballet me një mospërputhje të theksuar mes aftësive që ofron sistemi arsimor dhe kërkesave reale të bizneseve.
Një tjetër pengesë mbetet qasja e kufizuar në financim. Ndërmarrjet e vogla dhe të mesme përballen me kërkesa më të larta për kolateral krahasuar me kompanitë e mëdha, për shkak të perceptimit më të lartë të rrezikut nga bankat. Në të njëjtën kohë, instrumentet alternative të financimit mbeten ende pak të zhvilluara në Shqipëri dhe në pjesën më të madhe të rajonit.
Këto sfida shfaqen në një moment kur bizneset duhet të investojnë në tranzicionin e gjelbër dhe atë digjital për t’u integruar në tregun evropian, procese që kërkojnë kapital të konsiderueshëm dhe fuqi punëtore të specializuar.
