Izraeli po vepron në Liban në të njëjtën mënyrë që ka provuar për muaj të tërë në gjithë rajonin: Duke kthyer sigurinë në gjeografi, gjeografinë në dominim, dhe dominimin në një fakt të kryer. Fjalori zyrtar i luftës vazhdon të flasë për infrastruktura që duhen çmontuar, kërcënime që duhen larguar dhe banorë të veriut të Izraelit që duhen mbrojtur. Në terren, megjithatë, fushata ushtarake ka marrë një natyrë tjetër. Libani jugor po trajtohet si një hapësirë që duhet rindërtuar me forcë, një zonë që duhet zbrazur, mbikëqyrur dhe rishkruar sipas nevojave strategjike izraelite.
Në orët e fundit, kjo trajektore është bërë edhe më e qartë: Forcat izraelite kanë hyrë në zona të reja të jugut të Libanit, përtej pikave ku vepronin më parë; Khiam, qytet kyç i sektorit lindor, u rrethua gjatë fundjavës dhe përshkruhet nga burime të sigurisë libaneze si nën kontroll efektiv izraelit, ndërsa avancimi vazhdon drejt perëndimit. Ministri i Mbrojtjes i Izraelit, Yoav Katz, ka thënë se civilët libanezë të evakuuar nga jugu do të mbeten larg shtëpive të tyre derisa Izraeli të konsiderojë të sigurt veriun; ndërkohë në Liban numri i të vdekurve ka kaluar 800, dhe të zhvendosurit i afrohen një milioni, kurse diplomacia, kur shfaqet, merr formën e proklamimeve të lodhura: fjalë pa ndikim, deklarata që ndjekin ngjarjet dhe i regjistrojnë kur ato tashmë kanë ndodhur.
Në vend të kësaj, prezentin e vendos lufta. Izraeli po përdor jugun e Libanit për të ndërtuar një arkitekturë të re kufitare. Çarmatimi i Hezbollahut është formula juridike dhe diplomatike që organizon diskursin publik, por projekti real duket më i gjerë: zbrazja e jugut përmes urdhrave gjithnjë e më të gjerë evakuimi, kthimi i pranisë ushtarake në një levë negociuese dhe detyrimi i Bejrutit të negociojë nga një pozicion varësie. Në këtë lexim, fushata në Liban i përket plotësisht luftës rajonale kundër Iranit dhe njëkohësisht e tejkalon, sepse synon të rishkruajë marrëdhënien midis sovranitetit libanez, pranisë së armatosur shiite dhe lirisë vepruese të Izraelit përgjatë kufirit.
Për këtë arsye, invazioni shfaqet si një përgjigje ndaj Hezbollahut, por vepron si një transformim territorial. Objektivi i deklaruar është arsenali shiit, por ai i vërteti është më i gjerë, pra të reduktojë sovranitetin libanez në jug; dhe kur Katz kërcënon me humbje territoriale për Libanin nëse Bejruti nuk ndalon Hezbollahun, ai vetëm verbalizon atë që trupat po prodhojnë tashmë në terren. Edhe e drejta ndërkombëtare, në këtë luftë, ndalon së qeni një kornizë abstrakte dhe koincidon me vetë materialin e faktit. Një ushtri që kalon kufirin, hyn në territorin e një shteti tjetër, kontrollon rrugët, fshatrat dhe kohën e kthimit të civilëve, ushtron një pushtet faktik mbi një hapësirë që vazhdon t’i përkasë sovranisht të tjerëve: ky është prag i pushtimit. Zona e quajtur “zonë neutrale” përkon saktësisht me këtë kalim, sepse përkthen në gjuhë operative një zgjedhje politike të qartë: të bëhet siguria izraelite parimi që organizon një pjesë të territorit libanez.
Prandaj, çështja nuk ka të bëjë vetëm me shtrirjen e avancimit, por me natyrën e tij të thellë: prani e armatosur, kontroll efektiv, qeverisja e lëvizjes civile, ndryshimi i kuadrit territorial. Popullsia është brenda këtij mekanizmi që në fillim. Urdhri i zhvendosjes që ka prekur mbi 100 qytete dhe fshatra të jugut, përveç periferive jugore të Bejrutit dhe të Bekasë, tregon një luftë që kërkon thellësi ushtarake duke prodhuar boshllëk njerëzor, duke i bërë vendet, rrugët, shtëpitë dhe fushat më të disponueshme për marrjen me forcë. Presioni i deklaruar mbi Hezbollahun shtrihet kështu deri te struktura e zakonshme e jetës libaneze, dhe jugu bëhet vendi ku prania civile qeveriset si një variabël strategjike: kush mbetet, kush largohet, kush mund të kthehet, në çfarë kohe dhe nën cilat kushte. Brenda kësaj sekuence matet sot distanca midis rendit të premtuar dhe atij të imponuar nga armët në armëpushimin e nëntorit 2024. Ajo marrëveshje shënonte një trajektore të qartë: tërheqje izraelite, vendosje e forcave libaneze në jug, rikthim i monopolizimit të forcës tek shteti dhe një mekanizëm ndërkombëtar verifikimi.
Shtrirja midis Linjës Blu dhe Litanit duhej të kthehej në hapësirën ku sovraniteti libanez fitonte përmbajtje. Sulmi i këtyre orëve prezanton, në vend të kësaj, një arkitekturë tjetër, të bazuar në idenë se siguria e veriut të Izraelit autorizon një marrëzi faktike mbi jugun e Libanit. Në këtë kuadër, Litani ka rëndësi sepse bashkon topografinë, historinë dhe ligjin. Është lumi i madh i jugut të Libanit, rrjedh nga lindja në perëndim dhe shënon thellësinë e parë të vërtetë gjeografike në veri të kufirit izraelit. Në planin ushtarak ndan fshatrat kufitare nga terreni i brendshëm, mundëson ndarjen e lidhjeve, vëzhgimin dhe logjistikën, dhe në sektorin e Khiamit dominon hyrjet dhe fushat që çojnë drejt lumit.
Në planin juridik është prag i vendosur nga rezoluta 1701: zona midis Linjës Blu dhe Litanit duhet të jetë e lirë nga personeli i armatosur, mjete dhe armë të ndryshme nga ato të autoriteteve libaneze dhe UNIFIL. Armëpushimi i nëntorit 2024 e ripërsëriti këtë saktësisht: në jug të Litanit, vetëm forcat zyrtare libaneze; njëkohësisht, tërheqje izraelite brenda gjashtëdhjetë ditëve. Për Izraelin, Litani ofron njëherësh një vijë ushtarake dhe një justifikim normativ, dhe pesha e tij historike amplifikon kuptimin e sotëm, sepse në vitin 1978 operacioni izraelit mori emrin eksplicit “Operation Litani” dhe arriti deri te lumi. Që nga ajo kohë, lumi ka mbetur, në kujtesën strategjike izraelite, si masa minimale e thellësisë së nevojshme për të larguar armikun armiqësor nga kufiri.
Skenari më i mundshëm tani është një kombinim i avancimit tokësor selektiv dhe presionit masiv ajror, me qëllim të zbrazjes ushtarake dhe civile të jugut; hapi pasues do të ishte përkthimi politik i këtij fakti të kryer. Megjithatë mbetet problemi historik i çdo inkursioni izraelit në jugun e Libanit, që premton thellësi strategjike dhe prodhon, njëkohësisht, një kosto në rritje të pushtimit. Çdo hyrje duket të ofrojë kontroll, çdo qëndrim zgjeron peshën politike, ushtarake dhe morale të pranisë në terren.
Për këtë arsye, jugu i Libanit sot tregon diçka më shumë sesa një kampanjë kundër Hezbollahut; tregon një doktrinë rajonale ku forca ushtarake vepron mbi territorin, popullsinë dhe sovranitetin njëkohësisht. Një paralajmërim i vjetër rikthehet kështu me gjithë fuqinë e tij: në Liban hyrja është e shpejtë, fitorja e paqartë, dalja e gjatë. Dhe brenda këtij disproporcioni lexohet e vërteta politike e luftës së sotme, jo një kampanjë që do të përfundojë me çarmatimin e një armiku, por një mënyrë për të rishkruar jugun e Libanit dhe për të nënshtruar sovranitetin e tij ndaj një principi të jashtëm, atij të sigurisë izraelite të ngritur në kriter të organizimit të hapësirës.
