Nga Arjan Vasjari
Është, pothuajse, në kufijtë e një paradigme politike: kompromisi është perfekt kur palët humbasin në mënyrë të barabartë. Proporcionalisht të barabartë. Në propozimin më të fundit të Partisë Demokratike nuk figuron, të paktën, as e kundërta pra, që palët të kenë fituar në mënyrë të barabartë. Jo! Oferta e demokratëve është tipikisht një ofertë tregtare rrufjanësh ku fiton vetëm njëra palë: demokratët!
Propozimi i saj ndërtohet mbi tre parakushte: 1-ndërkombëtarët duhet të jenë vetëm supervizorë në procesin e kontrollit të sistemit të drejtësisë; 2-sistemi aktual i drejtësisë duhet të ngelet autoreferencial, pra të legjitimohet vetkontrolli i sistemit; 3-konfiguracioni politik i parlamentit të mos shërbejë si kriter në procedurën e përzgjedhjes së anëtarëve të komisionit të vetingut.
Të treja këto çështje kanë qenë publikisht të njohura si esenca e pretendimeve të opozitës mbi reformën. Qasja e palës tjetër ka qenë krejt e kundërta dhe të pranosh variantin për kompromis të PD-së do të thotë të pranosh me vullnet të lirë të humbasësh. Pa iu futur fare analizës apo arsyeve që e shtyjnë opozitën të parashtrojë, vetëm dhjetë ditë para datës 21 kur reforma do të votohet në parlament, një ofertë qartësisht egoiste, mund të thuhet pa frikë se propozimi i saj është as më pak dhe as më shumë një akt i studiuar unilateral për t’i vënë qivurin sipër mundësisë së fundit për kompromis mbi reformën.
Mirëpo, konspektuar me gjakftohtësi, propozimi i opozitës nuk përbën një arsye të pastër për t’u refuzuar vetëm prej mazhorancës. Ashtu si është elaboruar dhe formuluar, propozimin e saj do ta rrëzonte pa asnjë negocim edhe vetë Komisioni i Venecias. Sepse, tezat e opozitës janë antiteza të Venecias. Së pari, ta kufizosh rolin e ndërkombëtarëve vetëm në “rojtar të transparencës” nënkupton një qendrim të kundërt me Venecian e cila, Komisionin Ndërkombëtar të Verifikimit e ka konsideruar gurin e themelit dhe një një conditio sine qua non për besueshmërinë e reformës. Së dyti, të pretendosh që sistemi aktual i drejtësisë ka vetëdijen dhe instrumentat moral për t’u vetkontrolluar dhe vetkorrigjuar do të thotë të shpallësh se ky sistem është njëkohësisht problemi dhe zgjidhja e kalbëzimit të tij. Ndërkohë që Komisioni i Venecias u përfshi në proces duke mos pasur kurrë dyshim se ky sistem ishte problemi dhe se zgjidhja e vetme ishte kontrolli nga jashtë i sistemit. Së treti, të pretendosh paritetin në procesin e përzgjedhjes së kandidaturave për procesin e vetingut duke shpërfillur në mënyrë arrogante hartën politike të kuvendit, praktikisht i kë dhënë vehtes një peshë në vendimarrje që as shqiptarët nuk ta kanë dhën dhe as Venecia nuk ta ka njohur gjëkundi. Do të kishte logjikë të flitej për formulën 6+6 nëse shifra parlamentare do të ishte 70 me 70. Madje në këtë çështje propozimi i fundit i opozitës përfaqëson një moment regresi në raport edhe me formulën e vendeve të rezervuara. Ajo ishte konceptualisht, një formulë absurde por së paku, pretendimi i opozitës reflektonte përgjithësisht raportin e forcave në parlament dhe nuk ishte dëgjuar që opozita të kërkonte të trajtohej si mazhorancë.
Përfundimisht, historia e këtyre njëzetenjë muajve të procesit të reformës nuk ka lënë ndonjë hapsirë për të menduar se kompromisi mes palëve mund të ishte një opsion.
Realisht, ajo ka qenë një histori e dominuar nga mungesa e ndershmërisë dhe gatishmëria tinzare për t’i ngritur pritë reformës në çdo cep ku shfaqej rreziku i përparimit të saj. Asnjëherë të vetme në këto njëzetenjë muaj kompromisi nuk ka qenë kredo. Shumë-shumë është tentuar në versionin e tij surrogato, por jo për të kërkuar sinqerisht konvergimin me kundërshtarin, por për të gënjyer botën se jemi duke e kërkuar. Sakaq, hemoragjia verbale e llojit “rekomandimet e Venecias” apo “vetem sipas Venecias” apo “asgjë më shumë dhe asgjë më pak se ato që thotë Venecia” ishte një alibi që diku do rrëzohej siç u rrëzua me propozimin e fundit. Le të provojë opozita t’ia dërgojë Venecias propozimin e saj ! Le t’i shpjegojë Venecias se formula e saj është një përpjekje e sinqertë për kompromis në koherencë me tezat e Venecias për reformën! E të shohim pastaj nëse Venecia do të pranojë qoftë opozitën dhe propozimin e saj për kompromis apo do të rrëzojë qoftë opozitën, qoftë kompromisin e propozuar prej saj!
*Posaçërisht për JavaNews.al
