Avokati i Popullit ka publikuar raportin vjetor mbi gjendjen e respektimit dhe mbrojtjes së të drejtave dhe lirive të njeriut, për 2025-ën, ku ka kritikuar gjendjen në sistemin penitenciar shqiptar.
Në raport, Avokati i Popullit ka kërkuar mbylljen e pesë burgjeve që, sipas institucionit, cenojnë dinjitetin njerëzor dhe afrohen me standardin e trajtimit degradues. Bëhet fjalë për institucionet e vuajtjes së dënimit në Burrel, Kosovë-Lushnjë, Kukës, si dhe burgjet “Mine Peza” (302) dhe “Jordan Misja” (313).
Gjetjet bazohen në inspektimet e kryera në 18 IEVP gjatë vitit 2025, si edhe në 115 ankesa të trajtuara nga të burgosur dhe familjarët e tyre.
Sipas raportit, mbipopullimi mbetet një tjetër nga problemet më të mëdha në disa institucione. Situata më kritike paraqitet në IEVP Lezhë, ku mbipopullimi arrin në 65%, ose 181 persona mbi kapacitetin e parashikuar. Ndërkohë, në burgun “Jordan Misja” mbipopullimi është 11%, në Vlorë 10% dhe në Fushë-Krujë 2.4%.
Shqetësuese paraqitet edhe situata e kujdesit shëndetësor. Në shumicën e burgjeve thuhet se nuk ka mjekë me kohë të plotë dhe, aty ku janë të pranishëm, shërbimi ofrohet vetëm katër orë në ditë. Raporti evidenton mungesën e autoambulancave, vështirësitë për konsulta specialistike, si dhe refuzimin e trajtimit të të burgosurve nga spitalet rajonale për arsye sigurie. Gjithashtu, Shqipëria nuk ka një institucion të specializuar për trajtimin e të burgosurve me probleme të shëndetit mendor.
Institucioni i Avokatit të Popullit i kërkon Qeverisë dhe Ministrisë së Drejtësisë rishikimin e politikës së paraburgimit, hartimin e një plani të menjëhershëm për kujdesin shëndetësor në burgje dhe mbylljen e pesë institucioneve të identifikuara deri në rikonstruktimin e plotë të tyre.
Çfarë thotë raporti mbi gjendjen në sistemin e burgjeve
Avokati i Popullit: 5 burgje shqiptare duhen mbyllur. Cenojnë dinjitetin njerëzor
Në Lezhë, mbipopullimi i burgjeve arrin 65%. Të paraburgosurit kalojnë mesatarisht më shumë se 8 muaj në qeli pa qenë të dënuar.
Avokati i Popullit ka konstatuar se trajtimi i personave të privuar nga liria në pesë institucione penitenciare të vendit afrohet me standardin e trajtimit degradues. Kjo është një shkelje flagrante e Kushtetutës dhe e detyrimeve ndërkombëtare të Shqipërisë. Gjetjet bazohen në inspektime në 18 IEVP gjatë vitit 2025 dhe në 115 raste ankesash të trajtuara nga institucioni.
“Kur shteti i mban të dënuarit në kushte degraduese, nuk po i ndëshkon, por po i poshtëron. Mbyllja e këtyre pesë institucioneve është detyrim kushtetues,”-tha Avokati i Popullit, Endrit Shabani.
Tre shifrat kryesore
• 5 burgje duhen mbyllur: Burrel, Kosovë-Lushnjë, Kukës, “Mine Peza” (302), “Jordan Misja” (313).
• 65% mbipopullim në IEVP Lezhë, 181 të burgosur mbi kapacitetin e planifikuar.
• 253 ditë mesatarja e qëndrimit në paraburgim, pra më shumë se 8 muaj në qeli pa qenë i dënuar.
Realiteti njerëzor pas shifrave
Në shumicën e institucioneve, të dënuarit dhe të paraburgosurit i mbajnë rrobat dhe sendet personale në qese plastike, sepse nuk ka dollapë. Mjeku është prezent vetëm katër orë në ditë. Spitalet rajonale shpesh refuzojnë trajtimin e të burgosurve për “arsye sigurie”. Për personat me probleme të shëndetit mendor nuk ekziston asnjë institucion i specializuar mjekësor, megjithëse ata aktualisht mbahen në IEVP-në e Shën Kollit.
Gjatë vitit 2025, Avokati i Popullit ka trajtuar 115 raste të paraqitura nga të burgosur dhe familjarët e tyre.
Mbipopullimi, i lokalizuar, jo kombëtar
Në total, sistemi penitenciar është nën kapacitet (5.029 të burgosur dhe 5.747 vende gjithësej = 87%). Por shpërndarja është thellësisht e pabarabartë:
• IEVP Lezhë: +65% (181 persona mbi kapacitet)
• IEVP “Jordan Misja”: +11% (55 persona)
• IEVP Vlorë: +10% (16 persona)
• IEVP Fushë-Krujë: +2,4% (9 persona)
56,8% e popullsisë penitenciare janë në paraburgim, pra mbahen në burg megjithëse ende janë të padënuar. Ky është një tregues që cenon parimin e prezumimit të pafajësisë.
Kushtet që cenojnë dinjitetin
Inspektimet kanë konstatuar:
• Ambiente të amortizuara, pa ajrim, ndriçim apo ngrohje të mjaftueshme.
• Të burgosur që mbajnë sendet personale në qese plastike sepse nuk ka dollapë.
• Mungesë e produkteve bazë të higjienës dhe detergjentëve për pastrimin e qelive.
• Sisteme ngrohjeje e ftohjeje jofunksionale, sidomos në mot ekstrem.
• Mungesë larmishmërie dhe sasie të pamjaftueshme në ushqim.
• Mundësi të kufizuara për aktivitete social-kulturore dhe rehabilitim.
Kujdesi shëndetësor: reagim ndaj emergjencave, jo shërbim i vazhdueshëm
• Asnjë mjek me kohë të plotë në shumicën e IEVP-ve. Aty ku ka mjek, qëndrojnë vetëm 4 orë në ditë.
• Mungesë autoambulancash dhe vështirësi për konsulta me specialistë.
• Spitalet rajonale refuzojnë trajtimin për “arsye sigurie”.
• Mungesë e shërbimit stomatologjik dhe e medikamenteve bazë.
• Asnjë institucion i specializuar për të burgosurit me probleme të shëndetit mendor.
Çfarë kërkon Avokati i Popullit
Avokati i Popullit i kërkon Qeverisë dhe Ministrisë së Drejtësisë:
1. Rishqyrtim të politikës së paraburgimit. 56,8% të padënuar është një shifër e papranueshme në një shtet që pretendon respektimin e prezumimit të pafajësisë.
2. Plan të menjëhershëm për kujdesin shëndetësor në burgje, përfshirë ngritjen e një institucioni të specializuar mjekësor për të burgosurit me probleme të shëndetit mendor.
3. Mbyllje të pesë IEVP-ve të identifikuara deri në rikonstruktimin e plotë të tyre, dhe një rivlerësim kombëtar të kapaciteteve të sistemit penitenciar.
