Debati rreth statusit juridik të Pishë Poros si zonë e mbrojtur është i mbushur me spekulime rreth asaj që quhen ndryshime ligjore në favor të investitorëve të rinj.
Spekulimi vjen nga fakti se të gjithë i referohen faktit që Pishë Poro është zonë e mbrojtur që klasifikohet si Kategori V sipas IUCN (Peizazh i Mbrojtur), miratuar me VKM nr. 596, datë 25.09.2024 “Për shpalljen ‘Peizazh i mbrojtur ujor/tokësor’ (Kategoria V) të zonës ‘Pishë Poro–Nartë’”.
Por, nëse shikon nenin 20 të ligjit, që shprehet në pikën 4 se: “Veprimtaritë që ndryshojnë përdorimin e territorit, si ndërtimet, trajtimi i ujërave të zeza në ferma, ndërtimi i autostradave, i kanaleve lundruese dhe i zonave urbane, si dhe veprimtari të ngjashme me këto, lejohen të ushtrohen vetëm nëse subjekti që kërkon të kryejë veprimtarinë është pajisur me leje nga Këshilli Kombëtar i Territorit”, shikon se ai është i njëjti nen i vitit 2017 dhe nuk është prekur nga ndryshimet e vitit 2024.
Sistemi shqiptar i zonave të mbrojtura është ndërtuar mbi klasifikimin ndërkombëtar të International Union for Conservation of Nature (IUCN), i cili nuk i trajton të gjitha zonat e mbrojtura me të njëjtin nivel kufizimi. Ligji nr. 81/2017 “Për Zonat e Mbrojtura” i ka adoptuar këto kategori në mënyrë të plotë.
Thelbi i sistemit është se sa më lart të shkohet drejt kategorive I dhe II, aq më shumë kufizohet ndërhyrja njerëzore. Ndërsa kategoritë V, si rasti konkret, dhe VI janë ndërtuar mbi konceptin e bashkëjetesës së natyrës me aktivitetin ekonomik, social dhe turistik.
Pikërisht për këtë arsye, Kategoria V nuk është konceptuar si zonë “pa zhvillim”, por si zonë ku peizazhi, biodiversiteti dhe aktiviteti njerëzor kanë bashkëjetuar historikisht dhe duhet të vazhdojnë të bashkëjetojnë.
Vetë neni 20 i Ligjit nr. 81/2017 përcakton se Peizazhi i Mbrojtur përfshin territore ku mund të ekzistojnë qendra banimi dhe aktivitete si bujqësia, turizmi, peshkimi dhe përdorime të tjera të territorit. Specifikisht, në pikën 4 të nenit 20 përcaktohet se veprimtaritë që ndryshojnë përdorimin e territorit, si ndërtimet, trajtimi i ujërave të zeza në ferma, ndërtimi i autostradave, i kanaleve lundruese dhe i zonave urbane, si dhe veprimtari të ngjashme me këto, lejohen të ushtrohen vetëm nëse subjekti që kërkon të kryejë veprimtarinë është pajisur me leje nga Këshilli Kombëtar i Territorit.
Kjo është arsyeja pse resortet turistike konsiderohen të lejueshme në Kategorinë V. Arsyeja nuk është se ligji krijon një përjashtim të posaçëm për resortet, por sepse vetë filozofia e kësaj kategorie është menaxhimi i territorit përmes përdorimit dhe jo izolimi i tij nga aktiviteti njerëzor. Në standardet e IUCN, Peizazhi i Mbrojtur është pikërisht zona ku ruajtja e natyrës kombinohet me turizmin, ekonominë dhe zhvillimin.
Prandaj, leximi i kombinuar i nenit 20 të Ligjit nr. 81/2017 dhe i kritereve të IUCN për Kategorinë V mbështet argumentin se ligji shqiptar nuk vendos një regjim ndalues për resortet turistike në Peizazhet e Mbrojtura.
Analiza juridike e statusit të Pishë Poro mbështetet te VKM nr. 596, datë 25.09.2024 “Për shpalljen ‘Peizazh i mbrojtur ujor/tokësor’ (Kategoria V) të zonës ‘Pishë Poro–Nartë’”.
Vetë VKM-ja përcakton se në zonën “Pishë Poro–Nartë” zbatohet shkalla e tretë e mbrojtjes. Sipas legjislacionit shqiptar, “Shkallë e tretë mbrojtjeje” është shkalla e mbrojtjes që ka si funksion ruajtjen e natyrës dhe të biodiversitetit në harmoni me zhvillimin e veprimtarive social-ekonomike e turistike, të infrastrukturës për banorët dhe komunitetin e biznesit”.
VKM nr. 596/2024 pranon shprehimisht ekzistencën e strukturave turistike, strukturave akomoduese, infrastrukturës mbështetëse, si dhe ndërtimeve me funksion ekonomik dhe rekreativ. VKM-ja parashikon se veprimtari të tilla si ndërtime, zhvillime infrastrukturore dhe ndërhyrje të tjera mund të realizohen kur subjekti është pajisur me miratimet dhe autorizimet përkatëse nga organet kompetente, përfshirë Këshillin Kombëtar të Territorit dhe Ujit, sipas rastit.
Në një lexim të kombinuar të nenit 20 të Ligjit nr. 81/2017, standardeve të IUCN për Kategorinë V dhe VKM nr. 596, datë 25.09.2024, rezulton se Pishë Poro–Nartë është një zonë e mbrojtur ku lejohen zhvillime turistike dhe struktura akomoduese, për sa kohë respektohen kriteret mjedisore dhe procedurat ligjore të parashikuara nga legjislacioni shqiptar.
Pesë raste të ngjashme brenda Bashkimit Evropian
Laguna e Venecias – Itali
Qytet-port, Ramsar, natyralizëm, akuakulturë, UNESCO
Konteksti: Laguna bregdetare më e madhe e Mesdheut (rreth 550 km²), e mbrojtur nga Konventa Ramsar dhe me zona Natura 2000 brenda saj, njëkohësisht Trashëgimi Botërore e UNESCO-s.
Zhvillimi dhe ruajtja: Brenda lagunës ndodhen një qytet historik, një port i madh, kanale të hapura për anijet dhe turizëm masiv.
Mësimi: Edhe ekosistemi më i ndjeshëm dhe më i mbrojtur mund të strehojë qytet, port dhe turizëm intensiv kur menaxhohet me kujdes — një bashkëjetesë shekullore mes njeriut dhe lagunës.
Étang de Thau – Francë
Natura 2000, akuakulturë dhe turizëm si natyror
Konteksti: Laguna më e madhe e Languedoc-ut, sit i mbrojtur Natura 2000.
Zhvillimi dhe ruajtja: Ostrikultura dhe kultivimi i midhjeve janë industri kryesore, krahas turizmit bregdetar, të gjitha të menaxhuara brenda kuadrit të ruajtjes.
Mësimi: Ekonomia lokale ndërtohet drejtpërdrejt mbi vetë vlerën natyrore të lagunës; ruajtja dhe fitimi shkojnë bashkë.
Bassin d’Arcachon – Francë
Turizëm dhe ostrikulturë
Konteksti: Një gji-lagunë baticash i njohur ndërkombëtarisht.
Zhvillimi dhe ruajtja: Turizmi i gjerë dhe ostrikultura zhvillohen krahas vlerave natyrore, brenda planifikimit dhe rregullave mjedisore.
Mësimi: Një destinacion i njohur turistik mbahet i gjallë pikërisht falë cilësisë së ruajtur të mjedisit të lagunës.
Port Leucate – Port Barcarès, Francë
Marina dhe resorte turistike mbi lagunë
Konteksti: Dy stacione turistike me marina, të ndërtuara nga e para mbi kordonin ranor që ndan lagunën Leucate-Salses.
Zhvillimi dhe ruajtja: Resortet përfshijnë një nga marinat më të mëdha të Mesdheut, akomodim turistik dhe shërbime; ndërsa ostrikultura vazhdon në lagunë.
Mësimi: Precedenti më i drejtpërdrejtë i një kompleksi marinash dhe resortesh të ndërtuara mbi një lagunë, që funksionon prej dekadash krahas akuakulturës dhe një zone të mbrojtur shpendësh.
Mar Menor – Spanjë
Laguna më e madhe e ujit të kripur në Evropë (~135 km²)
Çfarë ndodhi: Bregu i Mar Menor-it, sidomos shiriti La Manga, u zhvillua intensivisht me hotele dhe apartamente. Por presioni i pakontrolluar — kryesisht plehrat bujqësore dhe shkarkimet — solli eutrofikim të rëndë: vdekje masive peshqish (2016, 2019, 2021) dhe humbje të rreth 85% të livadheve nënujore.
TEMA
