Irani ka shprehur shqetësim për ndërhyrje e ndërkombëtarëve të shtunën, me frikën se ka rrjedhur nga një deklaratë e ndërmjetësuar nga Donald Trump midis Azerbajxhanit dhe Armenisë. Dy vendet janë pranë kapitullimit të armiqësisë 35-vjeçare duke firmosur një traktat paqeje në Uashington dhe duke rënë dakord që një shoqëri private amerikane të kontrollojë një korridor strategjik në kufirin e Iranit, shkruan The Guardian.
Korridori që kalon përmes Armenisë jugore do të lidhë Azerbajxhanin me Nakhchivan, një kërkesë e shprehur prej kohësh nga Baku. SHBA-të do të operojnë në këtë korridor nën sovranitetin e Armenisë përmes një qiraje toke 99-vjeçare duke ndryshuar baraspeshën e pushtetit në rajon. Disa analistë iranianë thanë se marrëveshja i shtohet “mbytjes gjeopolitike të Iranit në rajon”.
Kontrolli i korridorit që gjendet në kufirin mes Armenisë dhe Iranit verior ka qenë blloku i vetëm më i madh për një marrëveshje paqeje mes dy vendeve.
Marrëveshja është edhe një goditje tjetër për ndikimin e venitur të Rusisë në rajon pasi kryeministri i Armenisë, Nikol Pashinyan, e udhëzon vendin drejt perëndimit dhe rrjedhimisht, Europës. Rusia, e cila ka ende një bazë ushtarake në Armeni, duket e paaftë për t’i rezistuar iniciativës së Trump, pjesërisht edhe për shkak të luftës me Ukrainën.
Në një deklaratë të shtunën, Ministria e Jashtme e Iranit u shpreh: “Vendosja e rrjeteve të komunikimit do t’i shërbejë vendit dhe zhvillimit ekonomik të vendeve të rajonit kur kryhet brenda kornizave të interesave të përbashkëta, duke respektuar sovranitetin kombëtar dhe integritetin territorial të vendeve të rajonit dhe pa ndërhyrje ndërkombëtare.”
Abbas Mousavi, ish-ambasadori i Iranit në Baku, e përshkroi përfshirjen e drejtpërdrejtë të Trump në çështjen e marrëdhënieve Azerbajxhan-Armeni si “interesante, sulmuese dhe të rrezikshme.”
Por ka fare pak gjëra që Irani mund të bëjë për të penguar një marrëveshje interesash mes SHBA-ve, Azerbajxhanit dhe Armenisë.
Armenia dhe Azerbajxhani kanë qenë në luftë që nga fundi i viteve 1980, kur Nagorno-Karabaku, një rajon malor i Azerbajxhanit i banuar kryesisht nga armenë etnikë, u shkëput nga Azerbajxhani me mbështetjen e Armenisë. Azerbajxhani, fuqia ushtarake më e madhe që drejtohet kryesisht si një diktaturë autoritare, mori përsëri nën kontroll të plotë rajonin në vitin 2023 me forcë, duke bërë që pothuajse të gjithë 120 mijë armenët etnikë të territorit të largoheshin drejt Armenisë.
Marrëveshja konsiston në kontrollin e korridorit prej 20 miljesh që do të quhet “Rruga Trump për paqe dhe begati ndërkombëtare.” Ajo do të rrisë praninë e SHBA-ve në kufirin iranian. Teherani shqetësohet se ky zhvillim mund t’i ndërpresë hyrjen në Detin e Zi dhe në Europë përmes Gjeorgjisë.
Hapja e kufirit me Turqinë e integron Armeninë në Korridorin e Mesëm, një marrëveshje ekonomike mes Europës dhe Kinës që anashkalon Rusinë dhe Iranin. Liderët armenë kanë parë prej kohësh përfitimet ekonomike në këtë projekt.
Korridori i ri do të përfshijë rrugë, hekurudha, tubacione nafte e gazi dhe linja me fibër optike. Prania e një shoqërie tregtare amerikane ul gjasat që palët të zgjedhin rrugët ushtarake.
Si pjesë e marrëveshjes së Uashingtonit, të dyja palët kanë rënë dakord të zgjidhin edhe mosmarrëveshje të tjera kufitare, por presidenti i Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, theksoi në konferencaën për shtyp se një marrëveshje përfundimtare kërkon ndryshimin e kushtetutës armene për të eliminuar “pretendimet territoriale të pabaza” ndaj Azerbajxhanit, duke shtuar se mospërmbushja e kësaj kërkese do të shihej si “një akt mungese respekti” nga ana e SHBA-së. Pritet që Armenia të mbajë një referendum për kushtetutën në vitin 2027, por sa më shumë që Aliyev thekson këtë kërkesë, aq më shumë do të rritet armiqësia brenda Armenisë.
Por Aliyev dhe aleati i tij, Turqia, përfitojnë shumë nga marrëveshja dhe ndoshta nuk do të paraqesin pengesa. Si pjesë e marrëveshjes, për shembull, mund të hiqen kufizimet për bashkëpunimin ushtarak midis Azerbajxhanit dhe SHBA-së. Aliyev tha:
“Ne e kemi nënshkruar paraprakisht Marrëveshjen e Paqes, e cila është negociuar për një kohë të gjatë, dhe fakti që është nënshkruar paraprakisht në kryeqytetin e superfuqisë numër një, në zyrën numër një në botë, dhe në praninë e presidentit të madh të SHBA-së, do të thotë se nuk duhet të ketë asnjë dyshim që ndonjëra palë do të tërhiqet.”
Ai gjithashtu bëri thirrje që Trump të marrë çmimin Nobel për paqe.
