Kur BE-ja ndërmori hapa për të përfshirë Patriarkun Kirill, kreun e Kishës Ortodokse Ruse, dhe ish-presidentin e Lukoil Vagit Alekperov në paketën e saj të fundit të sanksioneve kundër Rusisë, vetëm një shtet anëtar kundërshtoi: Bullgaria .
Gjatë takimit të tij të parë të Këshillit Evropian si kryeministër bullgar më 18 qershor, Rumen Radev tha se vendi i tij do të vërë veton ndaj paketës, e cila përfshin 34 individë dhe 47 subjekte, përveç nëse të dy rusët hiqen nga lista.
Ndërsa Radev mbështeti hapjen e bisedimeve të pranimit në BE me Ukrainën dhe u takua me Presidentin ukrainas Volodymyr Zelenskyy në Bruksel për të diskutuar sigurinë energjetike dhe prodhimin e dronëve, ai gjithashtu mbrojti publikisht rolin e Kishës Ortodokse Ruse në historinë bullgare dhe e përshkroi Alekperovin si dikë që kishte investuar “burime dhe përpjekje” në rafinerinë e vetme të naftës në Bullgari.
Kërcënimi i Radevit për veto vjen vetëm nëntë ditë pasi Bullgaria ndaloi furnizimet shtetërore me armë për Kievin dhe disa ditë pasi një dron rus goditi manastirin e Lavrës Pechersk të Kievit , duke ngritur shqetësime se politika e jashtme e Bullgarisë mund t’i japë gjithnjë e më shumë përparësi çështjeve të brendshme mbi unitetin e BE-së ndaj Rusisë.
Cila është lidhja e Bullgarisë me Lukoil?
«Ne nuk do të lejojmë sanksione që dëmtojnë Bullgarinë dhe ekonominë e saj», u tha Radev gazetarëve bullgarë në Bruksel në një intervistë në prag të derës më 18 qershor.
Ai tha se masat mund të ndërpresin furnizimin me plehra dhe pjesë këmbimi për metronë e Sofjes, por shtoi se shqetësimi i tij kryesor ishte rreziku për operacionet e rafinerisë së naftës të Lukoil në Burgas.
Pas sanksioneve të SHBA-së ndaj kompanisë ruse në vitin 2025, Bullgaria mori kontrollin e operacioneve të saj të brendshme duke emëruar një administrator të posaçëm shtetëror.
Në përgjigje, Litasco, dega zvicerane e Lukoil dhe pronari formal i aseteve të saj bullgare, argumentoi se masa ishte shpronësim i paligjshëm dhe paralajmëroi se mund të ndiqte mjete ligjore.
Pse kundërshtimi ndaj sanksioneve kundër Alekperov?
Sipas Ministrit të Ekonomisë të Bullgarisë, Aleksander Pulev, mosmarrëveshja mund ta ekspozojë Bullgarinë ndaj deri në 3 miliardë euro (3.43 miliardë dollarë) detyrime.
Edhe pse mediat lokale raportojnë se ende nuk ka një konfirmim zyrtar të arbitrazhit, Radev vuri në dukje mosmarrëveshjen e mundshme për të argumentuar se sanksionimi i themeluesit të Lukoil, Vagit Alekperov, i cili dha dorëheqjen si president i kompanisë dhe nga bordi i drejtorëve në vitin 2022, do të ishte i ngjashëm me “të qëllosh veten në këmbë”.
Kryeministri nuk shpjegoi se si sanksionet kundër Alekperov do të ndikonin në operacionet e Lukoil në Bullgari ose pse mbrojtja e tij në Bruksel do të ndikonte në çdo mosmarrëveshje të mundshme ligjore.
Argumentet fetare të Radevit
Ndërsa Radev mbështeti që politika të qëndrojë larg çështjeve fetare, ai tha gjithashtu se Kisha Ortodokse Bullgare duhet të ketë një fjalë në lidhje me sanksionet kundër Patriarkut rus Kirill . Megjithatë, duke qenë se Bullgaria është një shtet laik nga ana kushtetuese, Kisha nuk ka të drejtë të ndikojë në politikën e jashtme të Bullgarisë.
I përballur me faktin se patriarku rus është një nga mbështetësit më besnikë të agresionit të Rusisë në Ukrainë, Radev u përgjigj se “nuk interesohet për të, por për vetë Kishën Ortodokse Ruse”.
Më pas ai e lidhi kundërshtimin e tij ndaj sanksioneve me kontributin e Kishës në çlirimin e Bullgarisë nga sundimi osman pas luftës ruso-turke në vitin 1878, duke thënë se “ne jemi një familje e vetme”.
Patriarku Kirill shmangu sanksionet në vitin 2022 pasi kryeministri i atëhershëm hungarez, Viktor Orban, kërcënoi të vinte veton ndaj një pakete tjetër sanksionesh të BE-së kundër Rusisë.
Mungesë qartësie
Mungesa e qartësisë në argumentet e Radevit në lidhje me Alekperovin dhe Patriarkun Kirill shkaktoi reagime të ashpra nga dy partitë më të mëdha të opozitës në Bullgari, GERB dhe Bullgaria Demokratike. Ata akuzuan qeverinë se po lejonte që politika e jashtme të formësohej nga interesat ruse.
Edhe pse Bullgaria nuk do të ishte shteti i parë i BE-së që bllokon ose vonon sanksionet e BE-së kundër Rusisë – Hungaria dhe Sllovakia e kanë bërë këtë në të kaluarën – një veprim i tillë do të ishte i pari për Bullgarinë, e cila nuk kishte bllokuar më parë asnjë paketë sanksionesh të BE-së që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022.
Bullgarët pro-rusë mbështesin vendimin e Radevit
Por retorika e Radevit gjeti jehonë midis bullgarëve pro-rusë, të cilët vlerësuan kërcënimin e tij për veto. Sipas anketës së fundit të Eurobarometrit , 45% e bullgarëve – pothuajse dyfishi i mesatares së BE-së – nuk i mbështesin sanksionet kundër Rusisë.
Megjithatë, sipas Aleksandar Stojanov, një historian në Akademinë Bullgare të Shkencave, argumentet historike që Radev përdori për të mbështetur kërcënimin e tij me veto ishin të pasakta.
“Perandori Pjetër I e shfuqizoi patriarkatin në fillim të shekullit të 18-të dhe mori kontrollin e Kishës”, tha ai për DW, duke shtuar se “Kisha Ruse nuk kishte asnjë rol apo ndikim të pavarur në lidhje me lirinë e Bullgarisë jashtë politikave të Perandorisë Ruse”.
Kryeministri iu referua gjithashtu asaj që ai e quajti rol më të madh të Rusisë në çlirimin e Bullgarisë nga “skllavëria osmane” – një term i ngarkuar politikisht i hedhur poshtë nga historianët, të cilët në vend të kësaj flasin për “sundimin osman”.
“Kjo nuk është një rrëshqitje në gjuhë, por është përdorimi i historisë për demagogji politike”, tha Stojanov.
Shtetet e tjera ortodokse mbështetën paketën e sanksioneve
Vende të tjera me shumicë të krishterë ortodoksë në BE, përfshirë Greqinë dhe Rumaninë , miratuan sanksionet kundër patriarkut rus për shkak të mbështetjes së tij për luftën në Ukrainë .
“Ka shtete anëtare që janë të shqetësuara për ndryshimin e qëndrimit të Bullgarisë, pikërisht tani, kur duket se është momenti i duhur për të ushtruar presion përfundimtar ndaj Rusisë në mënyrë që të arrihen përfundimisht negociatat”, tha për DW Vessela Tcherneva, zëvendësdrejtoreshë e Këshillit Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë.
Tcherneva vuri në dyshim arsyetimin e Bullgarisë pas vetos së pritur të sanksioneve: “Edhe nëse kjo është një mënyrë për Radevin për të konsoliduar mbështetjen politike të brendshme, përfitimet për Bullgarinë në një kontekst evropian janë mjaft të diskutueshme”, tha ajo.
Duke folur me dy audienca
Radev u largua nga samiti i Këshillit Evropian me një fitore politike, pasi Komisioni Evropian miratoi kërkesën e katërt të pagesës së Bullgarisë për një këst të ri të fondeve të saj të rimëkëmbjes nga COVID-19 në kuadër të Instrumentit të Rimëkëmbjes dhe Rezistencës së BE-së (RRF).
Ai e shfrytëzoi rastin për të argumentuar se kritikët vendas po e ekzagjeronin argumentin e tij për të vënë veton ndaj sanksionit dhe se institucionet e BE-së po tregonin besim te qeveria e re e Bullgarisë.
Bullgaria mund ta përmbushë kërcënimin e saj për të vënë veton ndaj paketës së sanksioneve gjatë një takimi të përfaqësuesve të përhershëm të BE-së (Coreper) në korrik. Nëse e bën këtë, dhe nëse nuk arrihet një marrëveshje, Patriarku Kirill dhe Alekperov mund të qëndrojnë jashtë listës së sanksioneve.
“Ideja që dikush mund të jetë konstruktiv brenda Këshillit Evropian dhe pastaj të dalë dhe të flasë për interesin kombëtar para publikut bullgar nuk është e re”, tha Vessela Tcherneva për DW. “Pyetja është se sa gjatë shoqëria bullgare do të jetë e gatshme ta tolerojë këtë disonancë.”/DW
