Nga Mostafa Salem
Teksa negociatat mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit po hyjnë në një fazë kritike, një fraksion i vogël, por me ndikim, i linjës së ashpër në Iran ka intensifikuar përpjekjet për të sabotuar një marrëveshje të mundshme me Uashingtonin, duke vërtetuar pretendimet e presidentit Donald Trump për përçarje brenda Republikës Islamike.
Ky grup ndan me Trumpin mendimin se marrëveshja bërthamore e vitit 2015 mes Iranit dhe fuqive botërore ishte një gabim – por për arsye të ndryshme. Qëndrimet e këtij grupi janë aq armiqësore ndaj Perëndimit, saqë edhe sipas standardeve të konservatorëve të ashpër iranianë konsiderohen ekstreme, dhe përpjekjet e regjimit për ta zbutur atë deri tani kanë dështuar.
Ndërsa udhëheqësit e rinj të Republikës Islamike përpiqen të projektojnë unitet përballë kërcënimit më të madh ekzistencial që regjimi ka hasur ndonjëherë, ky grup ultra-radikal ka shtuar aktivitetin e tij në media, parlament dhe rrugë për të kundërshtuar një marrëveshje me SHBA-në, duke argumentuar se vetëm përmes mposhtjes së Uashingtonit Irani mund të sigurojë një marrëveshje të favorshme.
I njohur si “Jebhe-ye Paydari” – ose Fronti i Qëndresës – anëtarët e tij përshkruhen shpesh nga vëzhguesit si “Super Revolucionarë”, të cilët e shohin veten si mbrojtës të vlerave të revolucionit të vitit 1979 që rrëzoi Shahun pro-perëndimor dhe vendosi një regjim autoritar të mbështetur në ideologjinë islamike shiite.
“Ata e shohin rezistencën kundër Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit si një luftë të përjetshme,” tha për CNN Hamidreza Azizi, studiues në Institutin Gjerman për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë. “Ata besojnë në një shtet shiit që duhet të vazhdojë deri në fundin e botës dhe janë mjaft fanatikë kur bëhet fjalë për atë ideologji fetare.”
Shfaqja e këtij grupi si një nga forcat më të zëshme kundër afrimit me SHBA-në gjatë dy muajve të fundit jep një pasqyrë të luftërave për pushtet që po formësojnë Iranin pas Ali Khameneit, pasi ish-udhëheqësi suprem u vra në fund të shkurtit, ditën e parë të luftës. Me Teheranin të angazhuar në negociata paqeje me pasoja të mëdha, rezultati mund të përcaktojë se cili fraksion do të dominojë në fazën e ardhshme të Republikës Islamike.
Gjatë muajit të fundit, zyrtarët iranianë janë përpjekur të ruajnë një ekuilibër të kujdesshëm mes negociatave me Trumpin dhe qetësimit të fraksioneve të fuqishme në peizazhin politik iranian, përfshirë grupin Paydari. Përfshirja e anëtarëve të grupit në bisedimet me negociatorët amerikanë në Pakistan muajin e kaluar sugjeronte se Teherani po përpiqej të demonstronte kohezion të brendshëm.
Megjithatë, grupi është bërë gjithnjë e më i zëshëm në kritikën ndaj negociatorëve, dhe ekspertët thonë se kjo e shtyu Trumpin ta përshkruante udhëheqjen iraniane si “të përçarë” dhe “në kaos” muajin e kaluar.
Udhëheqësit iranianë, përfshirë udhëheqësin e ri suprem Mojtaba Khamenei, kanë lëshuar deklarata që synojnë të tregojnë unitet pas pretendimeve të Trumpit, por grupi radikal ka vazhduar të mbjellë përçarje, duke akuzuar negociatorët për mungesë besnikërie ndaj Republikës Islamike dhe për mosrespektim të “vijave të kuqe” të Khameneit në negociata, përfshirë çdo diskutim mbi programin bërthamor iranian.
Shumë eksponentë brenda grupit e konsiderojnë edhe vetë idenë e një marrëveshjeje me SHBA-në si kapitullim.
“Ata (SHBA-ja) e kuptuan se vrasja e udhëheqësve, komandantëve dhe të dashurve tanë nuk u kushton asgjë,” thuhej në një artikull kritik në Raja News, media që përfaqëson Frontin Paydari. “Ata kuptuan se edhe nëse martirizojnë Imamin tonë (Ali Khamenein), këtu ka ende grupe të gatshme të negociojnë, të shtrëngojnë duart me Uitkofin, Vance-in dhe Kushnerin, dhe t’u buzëqeshin vrasësve të Imamit tonë martir.”
Ky fraksion konsiderohet aq radikal, sa edhe konservatorët e tjerë iranianë e shohin si skajor. Megjithatë, “Jebhe-ye Paydari” është i pranishëm në disa nga qendrat më të rëndësishme të pushtetit në Iran dhe përfshin figura të larta të medias shtetërore, politikanë të rëndësishëm dhe autoritete fetare me ndikim.
Nuk është e qartë sa mbështetje popullore ka, por një nga figurat e tij më të njohura – ish-shefi i sigurisë kombëtare Saeed Jalili – mori 13 milionë vota në zgjedhjet e vitit 2021, duke dalë i dyti. Vëllai i tij, Vahid Jalili, është një zyrtar i lartë në transmetuesin shtetëror IRIB.
Anëtarët e grupit kundërshtojnë negociatat me SHBA-në për bindje të thella fetare dhe ideologjike. Ata kanë akuzuar zyrtarët iranianë për “frikacakëri” dhe për zhvillimin e bisedimeve që, sipas tyre, do t’i shkaktojnë “dëme të mëdha kombit iranian”. Kundërshtarët e tyre i kanë akuzuar gjithashtu për nxjerrje në media të detajeve të paplota të marrëveshjes së mundshme.
Anëtarët e grupit akuzojnë kryenegociatorin iranian Mohammad Bagher Ghalibaf për bashkëpunim të fshehtë dhe janë përpjekur të ndezin opinionin publik përmes fjalimeve në tubime të përnatshme në rrugë, duke amplifikuar pretendimet e Trumpit për përçarje brenda Iranit.
Shtatë deputetë të lidhur me grupin kanë refuzuar të nënshkruajnë një deklaratë mbështetjeje për ekipin negociator, sipas mediave iraniane.
Një deputet i lidhur me grupin, Mahmoud Nabavian, ishte pjesë e ekipit negociator iranian në Islamabad muajin e kaluar, por më pas deklaroi publikisht se negociimi mbi programin bërthamor të vendit ishte një “gabim strategjik”. Më vonë ai kërkoi largimin e ministrit të Jashtëm Abbas Araghchi nga ekipi negociator.
“Duke pasur parasysh historinë e keqbesimit amerikan dhe praninë e mbështetësve të JCPOA-së poshtëruese (marrëveshjes bërthamore të vitit 2015) pranë zotit Ghalibaf në negociata, nuk ka shpresë për bisedime dhe për një marrëveshje të favorshme për Iranin,” shkroi Nabavian në X.
Një qendër e re pushteti
Pas tetë javësh bombardimesh amerikane dhe izraelite që nisën në fund të shkurtit, grupi ka krijuar një qendër të re pushteti përmes tubimeve të mëdha në rrugët e Teheranit, të cilat janë shndërruar në një bllok me ndikim. Mijëra mbështetës të vendosur të Republikës Islamike, përfshirë anëtarë të Paydarit, kanë organizuar protesta për të ushtruar presion mbi udhëheqësit e rinj të vendit.
Udhëheqësi shpirtëror i grupit, ajatollah Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi, i cili vdiq në vitin 2021, ishte një nga klerikët më radikalë të vendit. Ai shërbeu si anëtar i Asamblesë së Ekspertëve – organi përgjegjës për zgjedhjen e udhëheqësit suprem – dhe drejtoi një nga institutet arsimore më të financuara në Iran.
Udhëheqësi aktual shpirtëror është ajatollah Mahdi Mirbaqiri, një klerik me ndikim të madh, i konsideruar dikur si kandidat i mundshëm për udhëheqës suprem. Sipas Azizit, ai mban “pikëpamje apokaliptike” dhe dëshiron të përshpejtojë fundin e botës përmes “luftimeve të përhapura” dhe një “përplasjeje të përgjithshme” me Perëndimin.
Ndërsa iranianët më moderatorë bëhen gjithnjë e më të zhgënjyer me gjendjen e vendit – disa përballen me arrestime dhe të tjerë zgjedhin emigrimin – grupi Paydari ka përfituar nga një brez i ri iranianësh “revolucionarë”, të cilët pas sulmeve të përsëritura nga SHBA-ja dhe Izraeli janë bërë edhe më të paepur në besnikërinë ndaj Republikës Islamike.
“Paydarit vepruan shpejt për të përfituar nga të rinjtë me orientim ideologjik që tani janë në rrugë,” tha Azizi. “Ata përpiqen të paraqiten si mishërim i idesë së prezantuar nga Ali Khamenei për krijimin e një brezi të ri revolucionarësh të devotshëm, të aftë për të vazhduar trashëgiminë e Republikës Islamike.”
Gjithnjë e më të izoluar
Rritja e dukshmërisë së grupit dhe përpjekjet e tij për të nxitur përçarje kanë ngritur shqetësime në Iran, ndërsa përpjekjet për ta izoluar po shtohen.
Spektri politik iranian ka qenë prej kohësh i ndarë, me udhëheqësit që përplasen mbi politikat shtetërore dhe qasjet ndaj Perëndimit. Megjithatë, “Jebhe-ye Paydari” është bërë aq përçarës në këtë moment kritik, saqë edhe politikanët rivalë iranianë janë bashkuar kundër tij. Grupi ka marrë kritika të forta në media, nga komentatorët politikë dhe në rrugë.
“Duket se kjo u kthye kundër tyre,” tha Mohammad Ali Shabani, redaktor i Amwaj.media. “Ata po bëjnë shumë zhurmë dhe perceptohen sikur kanë ndihmuar Izraelin dhe SHBA-në ta paraqesin Iranin si një vend me ndarje të thella të brendshme… por radikalët ekstremë po përballen me kundërshtim nga të gjitha anët dhe janë bërë gjithnjë e më të izoluar.”
Shabani argumenton se radikalët nuk janë kundër një marrëveshjeje me SHBA-në, por duan të jenë ata që e arrijnë marrëveshjen, në mënyrë që të fitojnë ndikim dhe të riformatojnë strukturat e pushtetit në vend.
“Ata po thonë: nëse vazhdojmë luftën, mund ta detyrojmë SHBA-në të dorëzohet dhe pastaj të diktojmë kushtet,” tha Shabani. “Askush në Iran nuk është kundër një marrëveshjeje. Çështja është taktika se si arrihet marrëveshja dhe kush e realizon atë.”
https://edition.cnn.com/2026/05/09/middleeast/iran-conflict-politics-hardline-intl
