“Alaska-aty ku akullnajat, ajsbergët dhe superfuqitë takohen”

Nga Eljanos Kasaj*

Zgjedhja e Alaskës si vend takimi për bisedimet midis presidentëve të Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara, Vladimir Putin dhe Donald Trump,nuk është një zgjidhje rastësore bazuar në disa faktorë rrethanor ose “influencë politike”,por përkundrazi, ajo mbart në vetvete një mesazh të qartë politik, sa edhe ideologjik.

Ndërkohë që shumë gazetare, analiste dhe ekspert evropian hipotezonin mbi mundësinë e zhvillimit të bisedimeve në “vende klasike neutrale”(si Republika Helvetike e Zvicrës, Shtetit-Qytet të Vatikanit ose Emiratet e Bashkuara Arabe), ku atmosfera politike do të ishte në krahun e tyre ashtu si atmosfera e një skuadre futbolli që luan ndeshjen në stadiumin e saj-konditat e zgjidhjes së vendit, rrjedhimisht të impaktuara drejtpërdrejt nga rezultatet e luftimeve në fushëbetej(fitoret e njëpasnjëshme pirroike të ushtrisë ruse gjithsesi mbeten fitore) dhe nga farkëtimi i aleancave të reja politiko-ushtarake(si aleanca ruso-koreanoveriore ose ruso-kineze)që sot po minojnë themelt e rendit botërorë të pas-Luftës së Dytë Botërore(1939-1945), duket se kanë sjellë një kthesë të papritur për çdokënd.

Por Alaska veç pozicionit të saj unikal si një territor ende i “virgjër” dhe i pa-eksploruar në arenën e diplomacisë botërore,mbart në vetvete edhe një mesazh ideologjik, i cili është i lidhur ngushtë me zhvillimim historik të këtij trualli.

Historikisht Alaska ose e njohur ndryshe si “Amerika Ruse/Русская Америка” ka qenë një nga të vetmet koloni ruse në kontinentin Amerikan-së bashku me kolonitë Fort-Ross(Форт-Росс) në Kaliforni, dy fortresat Elizavetinskaja (Елизаветинская крепость),Aleksandra(крепость Александра) dhe Fort Barklaja de-Tolli(форт Барклая-де-Толли)-të cilat kanë qënë të eksploruara prej eksploratorëve rus që prej fundshekullit të XVII!shumë kohë përpara mbëritjes së britanikëve ose francezëve në territoret përtej Gjirit Hudson.

Një legjendë e vjetër ruse thotë se kohë kur eksploratori Semjon Ivanoviç Dezhnjov lundroi nga grykëderdhja e lumit Kolima përmes Oqeanit Arktik dhe rreth skajit lindor të Azisë deri në lumin Anadir, disa nga anijet e tij u nxorën jashtë kursit dhe arritën në Alaskë.Megjithatë,sot nuk ka mbijetuar asnjë provë e ndonjë vendbanimi.

Prej vitit 1799 të gjitha kolonitë ruse në territorin amerikan u bënë pjesë e “Kompanisë Ruso-Amerikane/Российская Американская компания” ose ,siç njihej ndryshe,”Kompania Ruso-Amerikane nën Patronazhin e Lartë të Madhërisë së Tij Perandorake/Под Высочайшим Его Императорского Величества покровительством Российская Американская компания”-e cila operonte kryesisht në territorin e kolonisë së Alaskës dhe Kalifornisë(Fort-Ross) ,kryeqendër e së ciles qe qyteza e Novi-Arhangelsk(Ново-Архангельск),sot qyteza e Sitka-s(Ситка).

Ndonëse Perandoria Ruse investoj jo-pak në kolonitë e saj amerikane, pak entuziazëm pati në popull eksplorimi dhe kolonizimi i këtyre tokave të largëta,të populluara nga fiset e egër indigjen lëkurëkuq dhe nga kushte klimaterike të ngjashme me ato të Siberisë ose Kamçatkas. Kështu kolonitë amerikane u kthyen në një mënyrë a nē një tjetër në barrë për buxhetin perandorak rus si dhe për investitorët në Kompani-në një kohë kur luftrat dhe revolucionet evropiane,si dhe fushtat ruse në Kaukaz,Ballkan dhe Azinë Centrale po zinin gjithmonë e më shumë faqet e gazetave të kohës dhe po rrëmbenin zemrat e publikut rus.

Fati i kolonive u vendos pas disfatës së Perandorisë Ruse në Luftën e Krimesë(1853-1856),ku u bë e qartë re Perandoria duhej të reformohej dhe se teprimet ose donkishotizmat në buxhetin perandorak duhet të merrnin fund(njëkohësisht ekspansioni britanik drejt territoreve perëndimore herët ose vonë do të sillte një përplasje midis dy Perandorive) -kështu në vintin 1867 qeveria perandorake ruse, e cila kishte qenë gjithashtu mbështetësja më e madhe e qeverisë amerikane gjatë viteve të Luftës Civile(1861-1865),vendosi shitjen e kolonive të saj amerikane Shteteve të Bashkuara të Amerikës për 7.2 milionë dollarë (2 cent për akër, ekuivalente me 161,982,857 dollarë në vitin 2024), ndërsa të gjitha zotërimet e “Kompanisë Ruso-Amerikane” u likuiduan.

Në këtë kontekst Alaska del jo vetëm një truall i cili ndan një histori të përbashkët,sa ruse aq edhe amerikane, por ajo është edhe një pikë bashkimi (tek e fundit edhe gjeografikisht distanca prej Ishullit të Diomidas të Vogël në Alaska drej Ishullit të Diomidas të Madh në Çukotka është rreth 3.5 kilometra) midis dy superfuqive, të cilat sot ashtu si në vitin e largët 1867 duket fort të afërta me kurset e tyre politiko-ideologjike për ruajtjen e sovranitetit të tyre kombëtar, politikat me bazë në vlerat e konservatorizmit-tradicionalist si dhe me luftën e tyre për tu çliruar prej vargonjve të Botës së Vjetër (verësisë prej Evropës).

Ndonëse axhendat politike e takimit midis presidentëve ende janë të paditura për publikun(edhe pse qëndrimet e tyre janë pak-a-shumë të njohura tashmë),pritshmëritë janë fort të larta për rezultatet e shumëpritura-ndërsa për vëzhguesit e kujdesëshëm, simbolizmat që vijnë prej Alaskës së dëbortë i përngjasin dritave boleare të saj-të mistershme,përrallore,aq sa dhe mashtruese,…ashtu si vdekja e bardhë e acarit që i buzqesh qiellit të smerald…

*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet Wrocławski), Poloni