Shqipëria dhe Turqia shpesh përshkruajnë marrëdhëniet e tyre bilaterale si “thellësisht strategjike”, të mbështetura në lidhje historike dhe raporte personale të forta midis udhëheqësve të tyre.
Megjithatë, sipas kryeministrit shqiptar Edi Rama, realiteti i pranishëm ekonomik i Turqisë në Ballkan nuk përputhet me ndikimin e saj politik.
Në një intervistë ekskluzive për Türkiye Today, Rama dha një vlerësim të hapur për rolin e Ankarasë në rajon. Ai hodhi poshtë narrativat e përsëritura mbi ambiciet “neo-otomane” të Turqisë, duke sfiduar Ankaranë që të shkojë përtej popullaritetit personal të presidentit Recep Tayyip Erdoğan dhe të forcojë strategjinë e saj ballkanike me investime konkrete ekonomike.
Rama gjithashtu lavdëroi marrëdhënien e tij personale me presidentin Erdoğan:
Kam një marrëdhënie shumë të mirë me Presidentin Erdoğan, që e gjej një person të lehtë për t’u kuptuar. Ai është shumë i drejtpërdrejtë; po është po, jo është jo!
Mesazh i drejtpërdrejtë për Ankaranë
Ndërsa Rama lavdëroi personalisht Erdoğan si një “mik të madh” dhe udhëheqës të “drejtpërdrejtë”, ai theksoi se Turqia duhet të bëjë më shumë për të konsoliduar partneritetin rajonal. Kur u pyet mbi shtyllat strukturore të partneritetit Shqipëri-Turqi dhe progresin e tregtisë, Rama ishte i qartë.
Ai bëri një krahasim për të ilustruar hendekun midis marrëdhënieve politike dhe lidhjeve ekonomike:
Nuk kam bërë llogaritë e Galatasaray dhe Fenerbahçe, por kam frikë se së bashku, vlera e tyre është më e lartë se vlera e tregtisë midis Turqisë dhe Shqipërisë, dhe kjo nuk mjafton. Ne duhet të kalojmë së paku ligën turke!
Ai theksoi se aktualisht nuk ekziston ndonjë projekt ekonomik që të përforcojë marrëdhënien bilaterale.
“Produkti më i madh që Turqia ka eksportuar në rajon është, pa dyshim, Erdoğan dhe popullariteti i tij”, tha Rama. Nuk e di nëse ai e pëlqen atë që po them tani, por po e them: nuk mjafton. Duhet diçka që shkon përtej tij”, shtoi më tej.
“Do të doja që Turqia të bënte më shumë. Ka paragjykime, stereotipe dhe gjëra të kota mbi përfshirjen e Turqisë në rajon, por për mua, nuk mjafton. Është shumë larg mjaftueshmërisë”, ka thënë Rama.
Ekonomia turke në Ballkan
Turqia ka zgjeruar ndjeshëm prezencën e saj ekonomike në Ballkan vitet e fundit përmes tregtisë, investimeve dhe projekteve infrastrukturore. Sipas të dhënave, eksportet turke në vendet ballkanike arritën rreth 25.3 miliardë dollarë në 2025, me një rritje vjetore prej 8.1%. Nga kjo, Turqia eksportoi rreth 819.8 milionë dollarë në Shqipëri.
Tregtia midis Shqipërisë dhe Turqisë kalon 1 miliard dollarë, dhe dy vendet kanë vendosur si objektiv të arrijnë 2 miliardë, ndërsa investimet private turke në Shqipëri arrijnë rreth 3.5 miliardë dollarë sipas një raporti të 2024.
Ambicie neo-otomane?
Duke iu përgjigjur akuzave të zakonshme për ambiciet “neo-otomane” të Turqisë nga fqinjët, Rama përmendi një projekt të vonuar restaurimi për një xhami të vogël të dëmtuar nga përmbytjet në Shqipëri, të menaxhuar nga Agjencia Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim (TIKA):
Ne kemi një nga xhamitë më të bukura të ndërtuara në këtë rajon, një gjë e vogël, dhe për 3 vjet presim që TIKA të bëjë punën e saj për ta riparuar. Nëse ata ishin vërtet neo-otomane, së paku ajo xhami do të ishte ndriçuar pas përmbytjes që shkaktoi kaq shumë dëme.
Rama gjithashtu theksoi ironinë e akuzave nga Serbia, duke treguar realitetin se ku fluturon kapitali turk në rajon.
“Çfarë neo-otomane? Jam i sigurt që presidenti i Serbisë, duke qenë dikush i obsesionuar me shifrat, mund të shohë se Turqia ka investuar më shumë në Serbi sesa në Shqipëri dhe Kosovë së bashku.”
Marrëdhëniet me Serbinë dhe Kosovën
Rama komentoi gjithashtu mbi akuzat e fundit të presidentit serb Aleksandar Vuçiç për “aleancë ushtarake” të Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës kundër Serbisë:
Presidenti Vuçiç ka një makth të tij: Kosova. Kjo është e gjitha. Pikë. Kur makthi hyn në emocionet e tij, ai gjithashtu thotë gjëra që nuk kanë kuptim.
Megjithatë, Rama theksoi se Vuçiç mbetet një lider me të cilin mund të negociohet dhe të ndërtohet:
Mendoj që ai është dikush me të cilin mund të bisedosh dhe të ndërtosh së bashku mbi objektiva të përbashkët.
Rama gjithashtu riafirmoi mbështetjen e Shqipërisë për pavarësinë e Kosovës:
Kosova është e pavarur, është republikë, ky proces është i pakthyeshëm!
Ai paralajmëroi se çdo kërcënim ekzistencial ndaj Kosovës do të ndikonte direkt edhe mbi Shqipërinë:
Nëse Kosova preket, Shqipëria preket. Nëse Kosova është nën kërcënim ekzistencial, Shqipëria është nën kërcënim ekzistencial.”
Duke folur për bllokimin e dialogut të ndërmjetësuar nga BE-ja midis Prishtinës dhe Beogradit, Rama theksoi se perspektiva e tij nga Tirana ndryshon natyrshëm nga ajo e kryeministrit Albin Kurti dhe udhëheqjes në Prishtinë:
Unë jam në Tiranë, jo në Prishtinë. Kam përjetuar luftën e egër që copëtoi ish-Jugosllavinë, dhe që solli në Kosovë furinë e makinës naziste të vdekjes dhe shkatërrimit. Memoria e atij momenti, plagët dhe makthet janë ende shumë të pranishme atje dhe jo kaq të pranishme këtu. Kjo është ndryshimi që gjithmonë duhet ta konsideroj kur shoh gjërat ndryshe nga këtu.
