Nga Ben Andoni
Gjatë periudhës ‘44-‘91 rreth 6.000 qytetarë shqiptarë, por edhe pak të huaj, u ekzekutuan me apo pa gjyq dhe trupat e tyre nuk iu kthyen familjeve edhe pas kërkesave të tyre humane për varrim. Një numër jo i pakët vdiqën edhe në kampet e punës. Cili prej politikanëve shkon në Spaç, para se të bëjë show-n e radhës duhet të mendojë për një zgjidhje për eshtrat që po dalin zbuluar prej kushteve natyrore nga shpati dhe që duhet të merren menjëherë në konsideratë. Dhe, më e trishta akoma: ata të shkretë që vdiqën në agim të demokracisë, duke tentuar të kalonin kufijtë. Ka një emërues të përbashkët me të gjitha qeveritë e deritanishme post ’90, që thjesht kanë folur dhe u kanë premtuar familjarëve të tyre, kurse në të vërtetë janë po kaq mijëra varre që presin një emër sipër kokës edhe sot më Dhjetorin 2015.
Për fat, në muajt e fundit, Gentiana Sula një personazhe e njohur në çështjet sociale por edhe me tagër shtetëror ka marrë përsipër, që duke shfrytëzuar dhe impenjimin de jure të shtetit, ta çojë përpara procesin e identifikimit të tyre. Disa aktivitete kombëtare janë bërë me këtë rast dhe një numër i madh aktorësh janë të përfshirë. Në fund, pyetja që mbetet është e thjeshtë: sa i mundur është ky proces, kur degjenerimi i dialogut politik ka arritur kulmin apo mosbesimi i shtetasve ndaj qeverisë së tyre është kaq i madh? S’ka përgjigje. Do jenë faktet e bërjes apo jo të procesit që do hedhin poshtë apo do i aprovojnë argumentet e përdorura deri më tani.
Në konferencën e bërë pak ditë më parë për këtë qëllim dhe ku duhej të ishte edhe kryeministri Rama, personazhi që duket i angazhuar ta bëjë këtë, s’mundi prej diskutimeve në parlament, kurse leximin e fjalimit të tij mbushur me metafora e bëri me vështirësi ministri Klosi, teksa donatorët që duhet të angazhoheshin rrinin në pritje dhe i thanë auditorit thjesht fjalë ngushëlluese.
Kjo është arsyeja pse familjaret e këtyre të humburve, që janë mësuar deri më tani të dëgjojnë retorika të tilla, falë një instinkti të pagabuar se duhet t’i dalin vetë zot vetes, janë përpjekur në mënyrë individuale ose në grupe të hedhin dritë mbi fatin e familjareve të tyre të zhdukur. Ka pak që ia kanë dalë, por shumica presin. Nuk kanë mundësi, moshë, forcë dhe energji. Dhe, në të gjithë këtë kaos shtohet edhe malinjiteti i regjimit komunist, që vendvarrimet i ka maskuar dhe ndërruar shpesh, por edhe më keq akoma i ka vendosur afër lumenjve. Deri më tani, falë infrastrukturës së dobët të mjekësisë sonë ligjore identifikimi biologjik i mbetjeve mortore ka qenë i pamundur. Në mos gaboj, janë ende skeletë të paidentifikuara, gjetur prej kohësh.
Ndërkohë që shteti shqiptar veç përballjes jo të drejtë me pronat e qytetarëve të tij i qëndron si Shpata e Demokleut, edhe kjo çështje: mosdhënia e një përgjigje ndaj familjeve. Që znj. Sula e konsideron me të drejtë si të rëndë, e që e rëndon edhe më tej peshën e kësaj dhimbje të tejzgjatur; cenon brishtësinë e proceseve të pajtimit dhe paqes sociale; si dhe vonon konsolidimin e lirisë dhe sistemit demokratik në vend.
Fjalë të sinqerta, por tashmë vullneti e kalon qeverinë dhe duhet veç një mbështetje totale nga spektri politik dhe angazhim idealist i shumë forcave. Deri më tani vetëm kemi folur, kurse shteti ynë që vazhdimisht e ka ngrenë në besë qytetarin e vet ka ardhur koha t’i tregojë se është shtëpia e tij dhe se nën këtë çati e meritojnë me të gjithë të drejtën e kanonit sublim të vend-vdekjes një vend dhe ata, të gjorët, që ende gjenden në vende pa emër, dënuar prej fatit të keq, të një shteti armiqësor me vetë banorët e vet.
