Nga Kreshnik Spahiu
Shqipëria nuk është e rrezikuar direkt nga lufta Iran–Izrael, por indirekt ndoshta po.
Shqipëria është fizikisht shumë larg nga Lindja e Mesme dhe nuk ka kufij me asnjë nga vendet e përfshira në konflikt.
Shqipëria nuk ka ndonjë rol ushtarak aktiv në konfliktin Izrael–Iran dhe nuk është pjesë e përplasjeve të drejtpërdrejta.
Si vend anëtar i NATO-s, Shqipëria ka një lloj mbrojtjeje kolektive, që ndihmon në shmangien e kërcënimeve të drejtpërdrejta ushtarake.
Pse ka njëfarë rreziku indirekt?
Shqipëria strehon anëtarë të organizatës opozitare iraniane MEK (Mojahedinët e Popullit), që shihet si armike nga regjimi i Iranit. Kjo e ka futur vendin në një lloj “radari” të Iranit – më shumë në aspektin kibernetik dhe propagandistik sesa ushtarak.
Shqipëria ka qenë më parë shënjestër e sulmeve kibernetike nga Irani (në vitin 2022), pas tensioneve për strehimin e MEK. Kjo është një fushë ku Irani ka vepruar në mënyrë aktive edhe ndaj vendeve më të vogla që lidhen me interesat e tij.
Nëse konflikti Iran–Izrael përshkallëzohet në një luftë më të gjerë rajonale, mund të ndikojë në:
• çmimet e naftës dhe gazit (gjë që ndikon edhe Shqipërinë);
• rrjedhje refugjatësh apo kriza globale;
• tensione në Bosnje, Kosovë apo Ballkan
Shqipëria nuk është në vijën e parë të rrezikut nga lufta Iran–Izrael, por ka një ndjeshmëri të kufizuar, kryesisht për shkak të:
• lidhjes me MEK,
• sulmeve kibernetike të së kaluarës,
• varësisë ekonomike nga tregjet globale dhe sigurisë energjetike.
A duhet qeveria të bëjë gati bunkerët për efekt sigurisë kombëtare?
Ndoshta jo të gjithë bunkerët dhe tunelet duhet të restaurohen apo bëhen funksionale, por një pjesë e tyre.
Bunkerët janë simbol i një periudhe unike të historisë shqiptare. Mund të shndërrohen në muze, qendra edukative, ose pika turistike që tregojnë realitetin e izolimit gjatë diktaturës. Ato mund të rikthehen në rast një lufte ajrore dhe bombardimesh.
Turizëm alternativ – Në vende si Gjermania apo Çekia, bunkerët e vjetër janë kthyer në atraksione turistike. Edhe Shqipëria mund të zhvillojë këtë sektor për të tërhequr turistë të interesuar për historinë ushtarake apo të Luftës së Ftohtë.
Funksione praktike moderne – Disa tunele mund të përshtaten si strehime emergjente, magazina publike, qendra rinore, ose hapësira për art dhe kulturë urbane.
Shumë vende në Europe po i rivitalizojne bunkerët në Finlandë, Gjermani etj
Në fakt kostoja e pastrimit dhe mirëmbajtjes së mijëra bunkerëve është shumë e lartë dhe jo e justifikueshme për një vend me prioritet më të madh në infrastrukturë, shëndetësi, dhe arsim.
• Shumë prej tyre janë të paaksesueshëm, në zona malore, të degraduar dhe pa ndonjë vlerë reale funksionale.
• Rreziku mjedisor ose ndotja mund të jetë i lartë në disa prej tyre nëse nuk trajtohen siç duhet.
Shqipërisë i duhet një projekt kombëtar për:
• inventarizimin e bunkerëve dhe tuneleve;
• klasifikimin sipas vlerës historike, vendndodhjes dhe potencialit funksional;
• zhvillimin e zgjedhur të atyre me potencial ushtarak, ekonomik, turistik ose social.
Shqipëria nuk ka nevojë t’i funksionalizojë të 168.000 bunkerët, por duhet disa ti zhvillojë me qëllim mbrojtje apo luftarak dhe pjesa tjetër efekt historik, turistik dhe praktik. Kjo është një mënyrë për të respektuar të kaluarën, por edhe për ta përdorur atë në të ardhmen.
